طبق گزارش خبرنگار مهر، در نگاه اول بازار پلاستیک، نایلون و ملامین همچنان چهرهای شلوغ و پُررنگ دارد؛ از ظروف و اقلام مصرفی روزمره گرفته تا انواع محصولات پلاستیکی که در مغازهها ردیف شدهاند. با این حال، در پشت همان ویترینهای رنگارنگ، تولیدکنندگان با مجموعهای از فشارهای فزاینده، از جمله بالا رفتن هزینهها، نوسان در مواد اولیه و افت تقاضا، روبهرو هستند.
بررسی میدانی خبرنگار مهر از بازار پلاستیک نشان میدهد گره اصلی از جنس «کمبود توان تولید» یا «نبود ظرفیت» نیست؛ بسیاری از واحدها هنوز هم از نظر تجهیزات فنی و ماشینآلات لازم، امکان تولید را در اختیار دارند. اما بیثباتی در تأمین مواد، جهش در هزینههای جاری و کاهش قدرت خرید خانوارها باعث شده برنامهریزی بلندمدت و ادامه کار برای تولیدکنندگان به مسئلهای پیچیده تبدیل شود.
در این میان، فشارها بیش از همه به سراغ واحدهای کوچک و متوسط رفته است؛ تولیدکنندگانی که سرمایه در گردششان محدود است. برای آنها، هر تغییر قیمت یا هر اختلال در روند تهیه مواد اولیه، معنایی جز کاهش حجم تولید یا ورود به فاز احتیاط در فعالیت روزانه ندارد.
مواد اولیه؛ نخستین گره در زنجیره تولید
بخش عمده تولیدات مربوط به بازار پلاستیک و نایلون، به خوراک پتروشیمی متکی است؛ موادی مانند پلیاتیلن، پلیپروپیلن و دیگر مشتقات وابسته. در نتیجه، هر اتفاقی در سطح عرضه یا قیمت این مواد، به شکلی سریع و مستقیم روی برنامه خطوط تولید و در نهایت روی قیمت تمامشده کالاهای نهایی اثر میگذارد.
اکبر مشهدیزاده، رئیس اتحادیه صنف سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین تهران، با اشاره به شرایط فعلی بازار توضیح میدهد: بخش غالب محصولات این صنف از مواد اولیه پتروشیمی، از جمله پلیاتیلن، پلیپروپیلن و سایر مشتقات، تغذیه میشود. بنابراین هرگونه نوسان در میزان عرضه یا قیمت این مواد، مسیر تولید و همچنین هزینه تمامشده محصولات را تحت تأثیر قرار میدهد.
به گفته وی، طی سالهای اخیر محدودیتهایی در عرضه برخی مواد اولیه در بورس کالا شکل گرفته، رقابت برای خرید تشدید شده و قیمتها نیز به شکل مداوم دچار تغییرات شدهاند؛ همین عوامل باعث شده بسیاری از واحدهای صنفی نتوانند تولید را با یک برنامه قابل اتکا تنظیم کنند.
مشهدیزاده ادامه میدهد: در این میان، واحدهای کوچک و متوسط بیش از دیگر تولیدکنندگان از این شرایط آسیب میبینند؛ زیرا توان مالی و سرمایه در گردش محدودتری دارند و گاهی ناچار میشوند ظرفیت تولید خود را کاهش دهندواحدهای کوچک و متوسط بیش از دیگر تولیدکنندگان از این شرایط آسیب میبینند؛ زیرا توان مالی و سرمایه در گردش محدودتری دارند و گاهی ناچار میشوند ظرفیت تولید خود را کاهش دهند.
اگرچه در برهههایی، عرضه مواد پلیمری بهتر شده و بخشی از نگرانیها درباره تداوم تأمین کاهش یافته است، اما فعالان بازار معتقدند «حل مقطعی» مسئله کافی نیست. تولیدکنندهای که باید همزمان هزینه مواد اولیه، انرژی، حملونقل و دستمزد را کنترل کند، برای مدیریت ریسک نیازمند پیشبینیپذیری در قیمت و دسترسی پایدار به مواد است؛ چیزی که حتی در صورت بهبود مقطعی عرضه، تضمین نمیشود.
افزایش هزینهها؛ پلهپله تا رسیدن به قیمت نهایی
پیگیریهای خبرنگار مهر از فعالان بازار نشان میدهد فشار روی تولیدکنندگان فقط از مسیر مواد اولیه وارد نمیشود. در کنار بالا رفتن قیمت یا نوسان مواد، هزینه برق مصرفی ماشینآلات نیز رو به رشد بوده است. از سوی دیگر، اجارهبهای واحدهای تولیدی و حتی فضاهای صنفی بالا رفته، هزینه حملونقل افزایش یافته و دستمزد نیروی انسانی و سایر هزینههای روزمره تولید هم به این زنجیره اضافه شدهاند؛ مجموعه این موارد در نهایت قیمت تمامشده محصولات را بالا برده است.
رئیس اتحادیه صنف سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین تهران در این زمینه میگوید: علاوه بر دشواریهای تأمین مواد اولیه، افزایش هزینههای انرژی و بهخصوص برق مورد نیاز ماشینآلات تولیدی، رشد اجارهبهای واحدهای تولیدی و صنفی، بالا رفتن هزینه حملونقل، افزایش دستمزد نیروی انسانی و دیگر هزینههای جاری، فشار مضاعفی را بر دوش تولیدکنندگان گذاشته است.
در عمل، این افزایش هزینهها به همان نسبت لزوماً به قیمت نهایی کالا منتقل نمیشود. تولیدکننده با دو واقعیت همزمان مواجه است: از یک سو افزایش قیمت میتواند فروش را کاهش دهد و از سوی دیگر، ثابت نگه داشتن قیمت، حاشیه سود را تنگتر میکند. به همین دلیل، بخشی از واحدها ناچارند بین کاهش سود، کم کردن حجم تولید یا بالا بردن تدریجی قیمتها، یکی را انتخاب کنند. این چالش در واحدهای کوچکتر جدیتر است؛ چرا که اغلب امکان خرید عمده و انبار کردن مواد اولیه را ندارند و هر تغییر هزینهای، مستقیم روی روند کار روزانه آنها اثر میگذارد.
افت قدرت خرید؛ ملامین کمجانتر شد
در سوی دیگر زنجیره، بازار مصرف هم با افت قدرت خرید خانوارها دست به گریبان است. محصولات ملامین همچنان در میان کالاهای مورد استفاده بسیاری از خانوادهها جایگاه دارند، اما وقتی هزینههای ضروری زندگی بالا میرود، خرید یا حتی تعویض چنین کالاهایی به اولویتهای پایینتر رانده میشود.
فعالان بازار ملامین میگویند بخش قابل توجهی از این محصولات در سبد خانوار قرار دارد، با این حال کاهش توان مالی مردم، به افت تقاضا انجامیده و همین موضوع بر میزان فروش واحدهای صنفی تأثیر مستقیم گذاشته است.
از نگاه فعالان بازار، رفتار مشتریان نسبت به گذشته محتاطانهتر شده است. در بسیاری موارد، خریداران خرید کالاهای غیرضروری یا اقلامی که میتوان آنها را با زمان دیگری جایگزین کرد، به زمان بعد موکول میکنند. همین تغییر در الگوی مصرف، باعث کاهش فروش واحدهای صنفی و در نتیجه تشدید رکود در بازار شده است.
در چنین شرایطی، تولیدکننده با دو فشار همزمان روبهروست؛ هزینه تولید افزایش یافته، اما بازار ظرفیت پذیرش هر میزان افزایش قیمت را نداردتولیدکننده با دو فشار همزمان روبهروست؛ هزینه تولید افزایش یافته، اما بازار ظرفیت پذیرش هر میزان افزایش قیمت را ندارد. حاصل این وضعیت، فشرده شدن حاشیه سود و حرکت تدریجی برخی واحدها به سمت تولید با ظرفیت کمتر است.
تولید به ثبات احتیاج دارد
رئیس اتحادیه صنف سازندگان و فروشندگان پلاستیک، نایلون و ملامین تهران بر این باور است که برای عبور از وضعیت فعلی، ثبات در عرضه مواد اولیه، بازنگری در سازوکار تخصیص سهمیهها، کاهش موانع تولید و نیز حمایت از صنایع کوچک و متوسط اهمیت کلیدی دارد. او معتقد است اگر این موارد محقق شود، میتواند زمینه رشد تولید، تثبیت نسبی قیمتها و حفظ اشتغال در این صنعت را فراهم آورد.
فعالان بازار نیز تأکید میکنند بازار پلاستیک و ملامین بیش از هر چیز به ثبات در سیاستگذاری و امکان برنامهریزی نیاز دارد؛ ثباتی که از تأمین پیوسته مواد اولیه آغاز شود، اجازه دهد هزینههای تولید قابل پیشبینی شوند و در نهایت به حفظ توان رقابتی واحدهای تولیدی داخلی در بازار داخلی و حتی عرصه صادرات منجر گردد.
وقتی ظرفیت تولید و توان فنی در صنعت وجود دارد، اما نوسان همچنان در تأمین مواد اولیه ادامه پیدا کند، هزینهها بالا برود و قدرت خرید مردم هم کاهش یابد، طبیعی است که بخشی از واحدهای کوچک و متوسط ناگزیر به کاهش تولید شوند. به نظر میرسد حمایت هدفمند از این بنگاهها و کم کردن نااطمینانیهای اقتصادی، شرط اصلی برای نگه داشتن تولید و اشتغال در بازاری است که از مواد اولیه پتروشیمی تا سفره خانوار، چندین حلقه را به هم متصل میکند.