داروهای نایاب؛ از مسیر داروخانه تا دست دلالان

به نقل از خبرآنلاین، یک داروساز با اشاره به کمبود دارو در مسیرهای رسمی تأمین، از رشد محسوس نقش دلالان در بازار دارویی سخن گفت. او توضیح داد دارویی که بیمار می‌تواند با نسخه و بیمه، با هزینه‌ای در حد چندصد هزار تومان تهیه کند، گاهی در کانال‌های غیررسمی با ارقامی چندمیلیونی عرضه می‌شود؛ وضعیتی که به‌گفته او، بیماران را در معرض تهدید جدی برای سلامت قرار داده است.

تجارت نیوز نیز در گزارشی با اشاره به یکی از چالش‌های اساسی صنعت داروسازی کشور نوشت: رسول نظری‌فرد، داروساز و مؤسس داروخانه بیماران خاص، در گفت‌وگویی صریح، از یکی از تهدیدهای جدی آینده بازار دارویی صحبت کرد. او گفت یکی از خطرناک‌ترین موارد، دست‌به‌دست شدن داروهای کمیاب توسط دلالان و خروج آن‌ها از چرخه توزیع به شکل قانونی است؛ به‌طوری که این داروها عملاً در قفسه داروخانه‌ها پیدا نمی‌شوند.

نظری‌فرد ادامه داد: برخی افراد، داروهای کمیاب را از بازار جمع‌آوری یا احتکار می‌کنند و سپس همان اقلام را با قیمت‌هایی چند برابر به فروش می‌رسانند. در این میان، دارویی که بیمار با نسخه و پوشش بیمه می‌تواند با هزینه‌ای چندصد هزار تومانی تهیه کند، در بازار غیررسمی گاهی با قیمت‌های چندمیلیونی به دست مصرف‌کننده می‌رسد. او تاکید کرد موضوع فقط به گرانی محدود نمی‌شود؛ اصل ماجرا این است که دارو از مسیر دسترس بیمار واقعی خارج می‌شود و به چرخه‌ای وارد می‌گردد که در آن نظارت مؤثر و کنترل جدی دیده نمی‌شود.

این معضل سال‌هاست که گریبان‌گیر بیماران است و با وجود تکرار شدن، هنوز پاسخ روشن و قانع‌کننده‌ای برای ریشه‌های شکل‌گیری آن پیدا نشده است. کمبود دارو دیگر صرفاً به خالی بودن قفسه‌های داروخانه ختم نمی‌شود؛ اکنون بسیاری از بیماران و اعضای خانواده‌شان با یک واقعیت تلخ‌تر روبه‌رو هستند: دارویی که در شبکه رسمی در دسترس نیست، چند ساعت بعد در بازار غیررسمی، در فضای شبکه‌های مجازی یا از طریق دلالان، با قیمتی چند برابر قابل تهیه است. این تناقض، ابهام‌های جدی درباره نحوه توزیع، میزان نظارت، روند تولید و فرایند تأمین دارو را به‌وجود آورده است.

بررسی وضعیت بازار دارویی نشان می‌دهد کمبودها فقط یک دسته یا یک گروه خاص را هدف قرار نداده است. در میان داروهای عمومی، داروهای اعصاب و روان بیشترین سهم را از کمبودها به خود اختصاص داده‌اند؛ داروهایی که حتی قطع مصرف آن‌ها برای چند روز نیز می‌تواند حال بیماران را به شکل جدی وخیم کند. در بخش بیماران خاص هم، کمبود برخی داروهای هورمونی، فرآورده‌های خونی، داروهای ضدقارچ، برخی آنتی‌بیوتیک‌های تخصصی و همچنین تعدادی از داروهای وارداتی بیشتر از سایر اقلام به چشم می‌آید. به‌گونه‌ای که در برخی موارد، تعدادی از این داروها حتی ۲ تا ۳ ماه تمام از شبکه رسمی توزیع غایب بوده‌اند و همین مسئله باعث شده بیماران برای تهیه آن‌ها به مسیرهای غیررسمی روی بیاورند.

یکی از جنبه‌هایی که کمتر درباره آن گفته می‌شود، رفتار طبیعی بیماران بعد از پایان دوره کمبود است. وقتی یک دارو برای چند هفته یا چند ماه نایاب می‌شود، بسیاری از بیماران به محض اینکه دوباره آن را پیدا می‌کنند، چند بسته تهیه و ذخیره می‌کنند تا در آینده دوباره با همان بحران مواجه نشوند.

هرچند این واکنش برای بیمار از منظر منطقی کاملاً قابل درک است، اما نتیجه‌اش آن است که تقاضا از مصرف واقعی جلو می‌زند و به شکل غیرمستقیم کمبود را برای مدت طولانی‌تری تثبیت می‌کند. بنابراین حتی در زمانی که تولید یا واردات از سر گرفته می‌شود، بازار ممکن است همچنان با همان موج کمبود درگیر بماند.

بیمارانی که درمانشان دچار وقفه می‌شود، بیشتر در معرض بستری قرار می‌گیرند و به خدمات تخصصی بیشتری نیاز پیدا می‌کنند

بیژن کیانی، متخصص بیماری‌های اعصاب و روان، در گفت‌وگو با تجارت‌نیوز در این باره می‌گوید: مهم‌ترین اصل در درمان بسیاری از بیماری‌های مزمن، حفظ تداوم مصرف دارو است. وقتی این زنجیره قطع می‌شود، حتی اگر بیمار چند هفته بعد دوباره موفق به تهیه دارو شود، بخش قابل توجهی از مسیر درمانی که باید طی می‌شد از دست می‌رود.

او ادامه می‌دهد: در بیماری‌هایی مثل ام‌اس، صرع، افسردگی شدید، اسکیزوفرنی، سرطان یا هموفیلی، قطع دارو فقط به معنای عقب افتادن درمان نیست؛ بلکه می‌تواند موجب عود بیماری، بستری شدن بیمار، افزایش میزان ناتوانی و حتی در برخی شرایط، مرگ شود.

این پزشک متخصص اضافه می‌کند: وقتی بیماران به داروی اصلی خود دسترسی پیدا نمی‌کنند، ناچار می‌شوند به سراغ داروهای جایگزین بروند. اما این جایگزین‌ها همیشه اثر درمانی هم‌سطح و یکسانی ندارند و در برخی موارد، ممکن است عوارض بیشتری نیز به همراه داشته باشند.

دکتر کیانی می‌گوید: کمبود دارو تنها یک مسئله صرفاً اقتصادی نیست؛ این بحران به‌صورت مستقیم کیفیت خدمات درمانی را تحت تاثیر می‌گذارد و هزینه‌های نظام سلامت را بالا می‌برد. دلیلش هم روشن است: بیمارانی که درمانشان مختل می‌شود، بیشتر احتمال بستری شدن پیدا می‌کنند و به مراقبت‌ها و خدمات تخصصی بیشتری نیاز پیدا می‌کنند.

کمبود دارو، علاوه بر فشار مالی، بار روانی سنگینی نیز بر بیماران و خانواده‌هایشان تحمیل می‌کند

این متخصص مغز و اعصاب در ادامه درباره هزینه‌های مادی و معنوی کمبود دارو برای بیماران توضیح می‌دهد: بحران دارو فقط با افزایش قیمت خلاصه نمی‌شود. بیماران برای رسیدن به داروی مورد نیاز خود گاهی ناچار می‌شوند ده‌ها داروخانه را پشت سر بگذارند، برای تهیه دارو به شهرهای دیگر سفر کنند یا ساعت‌های طولانی در صف داروخانه‌های منتخب بایستند.

او می‌افزاید: این مسیر علاوه بر هزینه مالی، فشار روانی قابل توجهی هم روی بیماران و خانواده‌هایشان ایجاد می‌کند. برای بیماران دارای سرطان، مبتلا به بیماری‌های نادر یا افراد با شرایط مزمن، حتی یک روز تأخیر در درمان می‌تواند نشانه‌ای از کاهش اثربخشی درمان باشد.

کیانی همچنین به تأمین دارو از بازار سیاه اشاره می‌کند و می‌گوید: یکی از خطرناک‌ترین پیامدهای کمبود دارو، گسترش مصرف داروهایی است که خارج از شبکه رسمی عرضه می‌شوند. هیچ تضمینی وجود ندارد که دارویی که توسط واسطه‌ها به دست بیمار می‌رسد، در شرایط استاندارد نگهداری شده باشد.

او تاکید می‌کند: برخی داروها به حساسیت بالایی نیاز دارند؛ مانند انسولین، فرآورده‌های خونی یا برخی داروهای بیولوژیک که باید در زنجیره سرد نگهداری شوند. کوچک‌ترین اختلال در این زنجیره می‌تواند کارایی دارو را کاهش دهد یا حتی اثربخشی آن را از بین ببرد. علاوه بر این، احتمال عرضه داروهای تقلبی یا داروهای تاریخ‌گذشته در بازار غیررسمی بسیار بالاتر است؛ موضوعی که می‌تواند سلامت بیماران را با خطر جدی مواجه کند.

این متخصص مغز و اعصاب در پایان هشدار می‌دهد: بی‌توجهی به تبعات کمبود دارو در داروخانه‌ها و ادامه پیدا کردن این روند به دست دلالان، می‌تواند هزینه‌های درمان را برای دولت و بیمارستان‌ها افزایش دهد.

۲۳۳۲۱۷