جوانان با فیلم کوتاه، افق ذهنیشان را به تصویر میکشند؛ اما همچنان «کمبود سرمایه» غافلگیرکننده است
جواد قامتی، بازیگر سینما و تلویزیون، در گفتوگو با خبرنگار مهر از نخستین حضورش در قالب یک فیلم کوتاه صحبت کرد و گفت: نخستین تجربهای که در فیلم کوتاه داشتم، با دعوت برادران نامی رقم خورد؛ فیلم «مریضخانه مرکزی». پس از آن، فرصتهای دیگری هم برای همکاری به دست آوردم، اما باید اشاره کنم که در برخی موارد، آن دسته از فیلمهای کوتاهی که در آنها بازی کردم به دلایل گوناگون هرگز به مرحله اکران نرسیدند. بخش مهمی از این آثار با مشارکت گروهی و تکیه بر هزینههای شخصی ساخته میشوند و گاهی هم شرایط لازم برای تولید، تکمیل و آماده شدن اثر مهیا نمیشود. با این وجود، حدود چهار یا پنج فیلم کوتاه داشتهام که خوشبختانه از جنس تجربههای ارزشمند بودهاند و از حضور در آنها حس خوبی میگیرم.
این بازیگر سپس توضیح داد: هر اتفاق خوب و امیدبخش و هر اتفاقی که در سینمای بلند، هنرهای تصویری یا جریانهای نو و تازه شکل میگیرد، در نهایت به فیلم کوتاه برمیگردد. فیلم کوتاه یکی از کلیدیترین میدانهایی است که جوانها میتوانند در آن حضور پیدا کنند؛ حرفشان را بزنند، ایدههایشان را محک بزنند و جهانبینی خودشان را روی تصویر بیاورند. به همین دلیل، لازم است بستری ایجاد شود تا فیلمسازان جوان بتوانند نقد، آزمون و خطا را کنار هم داشته باشند و از مسیر تجربههای واقعی رشد کنند.
قامتی در ادامه درباره جایگاه فیلم کوتاه در سینمای امروز گفت: فیلم کوتاه در روزگار کنونی فقط محدود به یک تمرین یا پله نیست؛ میتواند خودش یک هنر مستقل و دارای هویت باشد و در عین حال برای بسیاری از فیلمسازان به منزله سکوی پرتاب به سمت سینمای بلند عمل کند. تعداد زیادی از سینماگران حرفهای، کارشان را با ساخت فیلم کوتاه آغاز کردهاند، اما نکته مهم این است که فیلم کوتاه ظرفیت آن را دارد که به عنوان یک قالب جدی سینمایی هم دیده شود، نه صرفاً یک فعالیت حاشیهای.
فیلم کوتاه نباید فقط در آرشیو بماند
وی درباره طرح اکران «قرار» که از سوی انجمن سینمای جوانان ایران برای نمایش عمومی فیلمهای کوتاه تدارک دیده شده است، بیان کرد: این طرح هم اتفاقی ارزشمند است و هم میتوان آن را یک حرکت فرخنده دانست. وقتی فیلم کوتاه از چارچوب جشنوارهها و نمایشهای محدود بیرون میآید و امکان دیده شدن در سطح عمومی و روی پرده سینما پیدا میکند، ما با یک اتفاق مهم روبهرو هستیم. اثری که ساخته میشود باید فرصت مواجهه با مخاطب را داشته باشد و نباید صرفاً در پوشه آرشیوها باقی بماند.
این بازیگر درباره اثرگذاری احتمالی چنین برنامهای بر آینده فیلم کوتاه نیز گفت: شاید در شرایط کنونی نتوان انتظار داشت که اکران فیلم کوتاه به شکل سریع به یک سازوکار اقتصادی پایدار تبدیل شود؛ چون حتی سینمای بلند هم با مشکلات اقتصادی جدی دستوپنجه نرم میکند. با وجود این، وجه اصلی و ارزش حقیقی این اقدام، شکل دادن به ارتباط میان فیلم و مخاطب است. وقتی فیلم کوتاه بیشتر دیده شود، به مرور میتواند زمینهساز شکلگیری یک جریان تازه در حوزه تولید و همچنین شیوههای نمایش باشد.
قامتی در همین راستا به ویژگیهای بنیادین فیلم کوتاه اشاره کرد و افزود: یکی از مهمترین خصوصیتهای فیلم کوتاه، جسارت آن در بیان است. به خاطر ماهیت ساخت و همینطور شرایط تولید، فیلم کوتاه معمولاً فرصت بیشتری در اختیار میگذارد تا تجربههای تازه انجام شود و نگاههای متنوعتری روی پرده بیاید؛ همین عامل میتواند به شکل مستقیم برای جذب مخاطب هم اثرگذار باشد.
نبود سرمایه مانع تولید میشود
وی در گفتوگو درباره چگونگی جلب توجه مخاطب عمومی به فیلم کوتاه گفت: قرار دادن چند فیلم کوتاه در کنار هم برای تماشاگر، یک تجربه کاملاً متفاوت ایجاد میکند؛ چون تماشاگر در زمان محدود باید با چند جهان متفاوت و چند روایت گوناگون ارتباط برقرار کند. بنابراین رسیدن به یک الگوی مناسب برای نمایش، نیازمند آزمون و تکرار و تجربههای متعدد است.
این بازیگر در ادامه مهمترین خلأ در چرخه تولید و نمایش فیلم کوتاه را موضوع سرمایه دانست و اظهار کرد: بسیاری از فیلمسازان جوان ایدههایی واقعاً درخشان دارند و فیلمنامههای جذاب مینویسند، اما افزایش هزینههای تولید و نبود پشتوانه مالی باعث میشود شماری از این آثار اصلاً فرصت ساخته شدن پیدا نکنند. حمایت از تولید و ایجاد مسیرهای تازه برای نمایش میتواند به رفع بخشی از این مشکل کمک کند.
قامتی در پایان هم درباره چشمانداز اکران «قرار» گفت: اصل ماجرا، استمرار این حرکت است. هر تغییر یا اتفاق تازهای که بخواهد به بلوغ برسد، زمان میخواهد. اگر این مسیر ادامه پیدا کند، تجربهها کنار هم جمع میشوند؛ نقاط قوت و ضعف روشنتر میشود و در نهایت میتوان به یک جریان مؤثرتر برای نمایش و حمایت از فیلم کوتاه رسید.