یک مقام مسئول: معطلیهای طولانی در گذرگاههای مرزی، اعتماد بازرگانان خارجی را تضعیف میکند
محمود سیادت در گفتوگو با ایسنا، با اشاره به توافق تازه سه کشور ایران، افغانستان و تاجیکستان که در مشهد به سرانجام رسید، گفت: اقبال لاهوری افغانستان را «قلب آسیا» میداند و این کشور میتواند همچون پلی ارتباطی میان آسیای مرکزی و آسیای جنوبی ایفای نقش کند.
وی ادامه داد: خوشبختانه امارت اسلامی نیز در ماههای اخیر در مسیر توسعه شبکههای جادهای و ریلی تحرکات مثبتی داشته و کشورهای همسایه هم با توجه به دشواریهای اخیر در بنادر کراچی و بندرعباس، آمادگی و تمایل خود را برای سرمایهگذاری در این بخش اعلام کردهاند.
سیادت با اشاره به مشکلات دیرینه در مسیر ترانزیتی ترکمنستان بیان کرد: سالها در ارتباط با ترکمنستان با نوسانهای سیاستی روبهرو بودیم؛ مسألهای که عملاً مسیر ترانزیت کالای ایرانی به مقصد ازبکستان، تاجیکستان و قزاقستان را با دشواریهای جدی مواجه میکرد. از همین رو، استفاده از ظرفیت مسیر افغانستان برای دسترسی به شیرخانبندر، مرز مشترک افغانستان و تاجیکستان، یک ضرورت اساسی است. دستور اخیر ملا برادر، معاون اقتصادی کابینه افغانستان، برای تجهیز فوری زیرساختهای این مرز نیز نشانهای امیدوارکننده است که میتواند معادلات ترانزیت منطقه را دگرگون کند.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان با گلایه از کندی اجرای پروژههای زیرساختی داخلی تأکید کرد: فرصتهای ترانزیتی بهدستآمده، وابسته به سرعت عمل ماست. متأسفانه در بسیاری از پروژههای کلیدی، با تأخیرهای جدی در اجرا مواجه بودهایم. پروژه جاده ماهیرود به فراه که سالهاست نیمهکاره مانده و نیز اتصال ریلی چابهار به زاهدان، بیرجند و در نهایت شمتیغ، از نمونههای روشن فرصتسوزی ناشی از کمکاریها و محدودیتهای بودجهای است.
وی افزود: دسترسی ایران به آبهای گرم، امتیازی الهی است که کشورهای محصور در خشکی مانند ازبکستان، تاجیکستان و افغانستان بهطور جدی به آن نیاز دارند. با این حال، تاکنون آنگونه که شایسته بوده از این ظرفیت ارزشمند بهره برداری نشده است. امیدوارم با تغییر نگرش و سیاستهای حمایتی اخیر، بهویژه پس از تجربههای تلخ در بنادر جنوبی، بتوانیم این قابلیتها را به هاب ترانزیتی منطقه تبدیل کنیم و از این جایگاه راهبردی برای تقویت اقتصاد ملی بهره ببریم.
گذار از صادراتمحوری به تولید مشترک؛ راهبرد جدید ایران در بازار افغانستان و تاجیکستان
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان در توضیح تغییر رویکرد ایران در تعامل با بازارهای منطقه اظهار کرد: آنچه در توافق اخیر به جمعبندی رسیده، فراتر از ترانزیت صرف کالا است و بر تولید مشترک تمرکز دارد. الگوی سنتیِ اتکای صرف به صادرات کالای نهایی، دیگر پاسخگوی رقابت سنگین منطقهای نیست. برای کاهش هزینههای تمامشده و عبور از موانع لجستیکی، برنامه داریم بخشی از زنجیره تولید و کالاهای واسطهای را در خاک افغانستان یا در قالب طرحهای مشترک به تولید برسانیم. این شیوه، علاوه بر کاهش هزینههای ترانزیتی، پیوند اقتصادی عمیقتری میان ایران، افغانستان و تاجیکستان شکل خواهد داد.
سیادت با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیتهای فرهنگی و اقتصادی کشورهای فارسیزبان گفت: امروز نگاه راهبردی به پیوند میان کشورهای فارسیزبان منطقه در حال تقویت شدن است. در شرایطی که رقبای منطقهای ما، از جمله ازبکستان، با سرعت و سرمایهگذاری گسترده در حال تصاحب سهم بیشتری از بازار افغانستان هستند و ما نیز شاهد کاهش تدریجی سهم صادراتی خود هستیم، ناگزیر باید مدل همکاری را تغییر دهیم. نباید فقط افغانستان را بهعنوان مصرفکننده کالای نهایی ببینیم؛ چراکه با رشد واحدهای صنعتی در داخل این کشور که تنها در سال جاری بیش از ۱۵۰۰ واحد به آن اضافه شده، رقابت دشوارتر شده است. راهبرد ما باید بر همافزایی برد-برد و بهرهگیری از ظرفیت این کشورها برای ورود به بازارهای ثالث استوار باشد.
رئیس اتاق بازرگانی مشترک ایران و افغانستان در پاسخ به پرسشی درباره ظرفیت زیرساختهای جادهای و ریلی برای پذیرش ترافیک کالای ایرانی توضیح داد: درباره تاجیکستان، به دلیل برخورداری از زیرساختهای ریلی بهجامانده از دوران شوروی و توسعههای بعدی، وضعیت زیرساختی مناسب است. در افغانستان نیز روند تحولات با شتاب مطلوبی پیش میرود. پروژه ریلی ما که تا ایستگاه روزنک، در ۶۰ کیلومتری هرات، متوقف مانده بود، اکنون با همکاری امارت اسلامی در حال ادامه یافتن تا شهرک صنعتی هرات است. افزون بر این، توافق برای اتصال ریلی هرات به مزارشریف نیز حاصل شده و تأمین مالی آن بر عهده طرف افغانستانی و مشارکت فنی آن با ایران است.
وی یادآور شد: هرچند تکمیل کامل شبکه ریلی زمانبر است، اما در مقطع فعلی میتوان با تکیه بر زیرساختهای جادهای موجود، حجم ترانزیت را افزایش داد. در مجموع، تهران و کابل با جدیت در پی توسعه مسیرهای ریلی هستند تا این شریانهای حیاتی، زمینه لازم برای تبدیل منطقه به یک هاب ترانزیتی را فراهم کنند.
سیادت با انتقاد از وضعیت موجود در مرزهای ورودی و خروجی ایران اظهار کرد: برای بهرهبرداری از فرصتهای ترانزیتی، به تجهیزات مدرن، تسهیلات گمرکی و بهخصوص شفافیت نیاز داریم. متأسفانه با وجود اینکه بخش قابل توجهی از ظرفیت ترانزیتی بهدلیل چالشهای موجود در بنادر جنوبی فعلاً محدود شده، همچنان با توقفهای غیرمتعارف و طولانیمدت کالاها و کامیونها در مرزهای زمینی روبهرو هستیم. این وضعیت، اعتماد تجار و بازرگانان خارجی به مسیرهای ترانزیتی ایران را هر روز کمتر میکند. اولویت اصلی دولت باید این باشد که مرزها را از محل توقفهای چندروزه و آسیبزا به گذرگاههایی برای تردد سریع و روان تبدیل کند.
وی با اشاره به شرایط بحرانی در مرزهای میلک، دوغارون و ماهیرود افزود: در هر سه مرز اصلی کشور با انباشت کالا و توقفهای آزاردهنده مواجهایم. برای نمونه، در مرز دوغارون توقفها به ۱۰ تا ۱۲ روز میرسد؛ در حالی که اکنون حدود ۳۰۰ کامیون حامل سوخت در آنجا متوقف ماندهاند و این وضعیت از منظر ایمنی، بسیار خطرناک و در حد یک بمب ساعتی است. اگر حادثهای رخ دهد، پیامدهای آن جبرانناپذیر خواهد بود. بهعنوان بخش خصوصی، با پرسشهای بیپاسخ زیادی روبهرو هستیم: چرا با وجود همه شعارهای توسعهای، در عمل برای حل ریشهای مشکلات مرزی اقدامی نمیشود؟ تا زمانی که نگاه بخشینگر، امنیتمحور و غیر اقتصادی بر مدیریت مرزها حاکم باشد و با بیتفاوتی، بیبرنامگی و فساد در برخی بخشها مقابله نشود، هر اندازه هم با کشورهای همسایه توافق امضا شود، نمیتوان از ظرفیتهای خدادادی کشور بهره گرفت.
وی در ادامه گفت: تجربه سال گذشته نشان داد که وقتی مرز افغانستان با پاکستان بسته شد، حجم ترانزیت به سمت بنادر ایران روانه شد و بهدلیل نبود زیرساخت و توقفهای طولانی، کرایهها بهطور چشمگیری افزایش یافت و تجار از استفاده از مسیر ایران پشیمان شدند. اگر امروز با نگاهی تازه، زیرساختها و شفافیت لازم را ایجاد نکنیم، با باز شدن مسیرهای جدید و هجوم حجم انبوه کالا، دوباره به بنبست خواهیم رسید. چالش اصلی، مرزها هستند؛ جایی که فساد و نبود پاسخگویی، فرصتهای اقتصادی را با تهدید روبهرو میکند.
انتهای پیام