مجید انتظامی؛ آهنگسازی با کارنامهای غبطهبرانگیز
ساعت 24-«مجید انتظامی» فرزند ارشد عزتاللهخان که این روزها در آستانه خلوت 73سالگی با آثارش در موسیقی فیلم سینمای ایران توانسته است به مدد تلاش و نبوغش نام پراعتبار پدر را در سینما حفظ کرده و امتداد دهد.
او در نوجوانی در دوره هنرستان موسیقی با ساز «ابوا» آشنا میشود و در آن بهعنوان ساز تخصصی مهارتی کسب میکند. پس از آن تحصیلاتش را در آلمان ادامه داده و درعین مهیابودن شرایط کاری و مالی در آنجا به ایران بازمیگردد و برای مدتی بهعنوان نوازنده ارکستر سمفونیک تهران و مدرس همان هنرستانی که در آن تحصیل کرده بود، مشغول به کار میشود. در میانه دهه 50 به پیشنهاد و حمایت «احمدرضا احمدی» در کانون پرورش فکری کودکان اولین تجربهاش در ساخت آهنگ را روی اشعار «فروغ» انجام میدهد و بههمینواسطه کارش مورد توجه دوست «احمدی»، «مسعود کیمیایی» کارگردان نامدار سینمای متفاوت آن سالها قرار میگیرد. «کیمیایی» که در موسیقی کارهای پیشینش با «منفردزاده» همکاری داشت، به دلایلی در «سفرسنگ/56» (که حالوهوای متفاوتی در کارهایش داشت) «انتظامی» را انتخاب کرد که این تجربه هم او را با دنیای موسیقی فیلم (خصوصا در فیلمی که فیلمسازش اهمیت زیادی برای موسیقی قائل است) آشنا کرد و هم زمینه مناسبی برای ورودش به سینمای پس از انقلاب شد.
رضایت «کیمیایی» از کار او باعث شد تا موسیقی فیلم بعدیاش یعنی «خط قرمز/ 60» را نیز به وی بسپارد. موسیقی در لحظات زیادی توفیق مییابد که تلاطمات روحی و شخصیتی «امانی» را بازگو کند ولی متأسفانه موسیقی متفاوت او با توقیف فیلم زیاد شنیده نشد. با افزایش تولیدات سینمای ایران در دهه 60 از طرفی و پراکندهشدن معدود چهرههای پرکار و مطرح موسیقی فیلمهای قبل از انقلاب، (همچون رشتههای دیگر) زمینه برای آهنگسازان جوانتر باز شد.
«انتظامی» در این دهه با ساخت موسیقی برای حدود 30 فیلم به یکی از فعالان این رشته بدل شد. البته در همین دهه «فرهاد فخرالدینی» و« فریدون شهبازیان» با سابقه آثاری ماندگار در موسیقی اصیل ایرانی، «بابک بیات» و «ناصرچشمآذر» و «فریبرز لاچینی» با تجربههایی قابل اعتنا در موسیقی پاپ و«کامبیز روشنروان» و «محمدرضا علیقلی» نیز از آهنگسازانی بودند که به ساخت موسیقی فیلم روی آوردند و هریک آثار برجستهای در این زمینه خلق کردند.
تجربیات متفاوت و متنوع و موفق «انتظامی» در این عرصه هوای تازهای در موسیقی فیلم بعد از انقلاب ایجاد کرد. او در دهه 70 نیز با ساخت موسیقی برای بیش از 30 فیلم یکی از پرکارترینها به حساب میآید و جالب اینکه به مدد ذوق و استعداد ذاتیاش با همه پرکاری تقریبا کار ضعیف، تکراری یا نامتناسبی در آثارش دیده نمیشود.
در دهه 80 «انتظامی» با ورود نسل جدید آهنگسازان (مانند اغلب همنسلانش) کمکارتر شد و در دهه 90 تقریبا از ساخت موسیقی فیلم کناره گرفت. آثار او را میتوان به چند دسته تقسیم کرد، دسته اول فیلمهای حادثهای و جنگی است که موسیقی نقش عمدهای در ایجاد و انتقال هیجان و تحرک فیلم داشت و بهترینشان را میتوان «عقابها/ خاچیکیان/ 64»، «ترن/ قویدل/ 66»، «کانی مانگا/ داد/ 66» و «دوئل/ درویش/ 82» دانست؛ خصوصا موسیقی «ترن» که علاوه بر دریافت جایزه جشنواره ششم فجر توانست از مرزهای زمان عبور کرده و با پخشهای مکرر حتی جدا از فیلم نیز مؤثر و شنیدنی باشد. شاخه دوم آثار «انتظامی» فیلمهای ملودرام است که بهترینشان در کنار «بایسیکلران/ مخملباف/ 69» سهگانه «حاتمیکیا» یعنی «از کرخه تا راین/ 71»، «بوی پیراهن یوسف/ 74» و «آژانس شیشهای/ 76» است که بخش عمدهای از حسوحال اثر، مدیون کار درخشان «انتظامی» است و بارها و بارها حتی جدای از فیلمها پخش شدهاند و در حافظهها ماندهاند.
همکاری مجدد او با «کیمیایی» در فیلم «اعتراض/ 78» 18 سال پس از «خط قرمز» به نتیجهای تأثیرگذار منجر شد که خصوصا در تیتراژ به یادماندنی ابتدای فیلم (گلریزان در زندان) نقش مهمی دارد.
تنوع زمینههای دیگر آثار «انتظامی» را میتوان در فیلمهایی چون«شب بیستونهم/ رخشانی/ 69» با فضایی ترسناک، «ناصرالدینشاه/ مخملباف/ 70» با فضایی فانتزی، تاریخی، «روز واقعه/ اسدی/ 72» و «مریم مقدس/ بحرانی/ 79» با حالوهوایی تاریخی، مذهبی، «بازمانده/ داد/ 74» با فضایی عربی و «عشق بدون مرز/درخشنده/ 77» در فضایی غربی و آمریکایی و انیمیشن «زال و سیمرغ/ 56» (که بعدا در تیتراژ کارتون «بچههای مدرسه آلپ» استفاده شد) پی گرفت که اینهمه تنوع در ملودیها، سازها و صداها و توفیق در القای فضای مورد نظر هریک از فیلمها واقعا غبطهبرانگیز و کمنظیر است. «انتظامی» موسیقی چندین سریال را نیز ساخته است که از موفقترینشان میتوان به موسیقی حماسی «گرگها/ میرباقری/ 66» و موسیقی نوستالژیک «کلاه پهلوی/ دری/ 92» اشاره کرد.
کیفیت آثارش سبب شده که در اغلب دورههای جشنواره فجر کاندیدای دریافت جایزه باشد و در هفت دوره (دورههای ششم «ترن»، هفتم «بایسیکلران»، یازدهم «راز خنجر»، یازدهم «از کرخه تا راین»، سیزدهم «روز واقعه»، شانزدهم «آژانس شیشهای»، بیستویکم «دیوانه از قفس پرید») موفق به دریافت جایزه شده است. آلبوم بیکلام «آرامتر از دریا» و ساخت چند سمفونی بزرگ درباره جنگ (ایثار) از کارهای متأخر «انتظامی» است.
نام «مجید انتظامی» با کارنامهای پرتعداد، متنوع، مؤثر و بهیادماندنی در دو دهه 60 و 70 قطعا نامی بلند و ماندگار در زمینه موسیقی فیلم سینمای ایران است.
رضایت «کیمیایی» از کار او باعث شد تا موسیقی فیلم بعدیاش یعنی «خط قرمز/ 60» را نیز به وی بسپارد. موسیقی در لحظات زیادی توفیق مییابد که تلاطمات روحی و شخصیتی «امانی» را بازگو کند ولی متأسفانه موسیقی متفاوت او با توقیف فیلم زیاد شنیده نشد. با افزایش تولیدات سینمای ایران در دهه 60 از طرفی و پراکندهشدن معدود چهرههای پرکار و مطرح موسیقی فیلمهای قبل از انقلاب، (همچون رشتههای دیگر) زمینه برای آهنگسازان جوانتر باز شد.
«انتظامی» در این دهه با ساخت موسیقی برای حدود 30 فیلم به یکی از فعالان این رشته بدل شد. البته در همین دهه «فرهاد فخرالدینی» و« فریدون شهبازیان» با سابقه آثاری ماندگار در موسیقی اصیل ایرانی، «بابک بیات» و «ناصرچشمآذر» و «فریبرز لاچینی» با تجربههایی قابل اعتنا در موسیقی پاپ و«کامبیز روشنروان» و «محمدرضا علیقلی» نیز از آهنگسازانی بودند که به ساخت موسیقی فیلم روی آوردند و هریک آثار برجستهای در این زمینه خلق کردند.
تجربیات متفاوت و متنوع و موفق «انتظامی» در این عرصه هوای تازهای در موسیقی فیلم بعد از انقلاب ایجاد کرد. او در دهه 70 نیز با ساخت موسیقی برای بیش از 30 فیلم یکی از پرکارترینها به حساب میآید و جالب اینکه به مدد ذوق و استعداد ذاتیاش با همه پرکاری تقریبا کار ضعیف، تکراری یا نامتناسبی در آثارش دیده نمیشود.
در دهه 80 «انتظامی» با ورود نسل جدید آهنگسازان (مانند اغلب همنسلانش) کمکارتر شد و در دهه 90 تقریبا از ساخت موسیقی فیلم کناره گرفت. آثار او را میتوان به چند دسته تقسیم کرد، دسته اول فیلمهای حادثهای و جنگی است که موسیقی نقش عمدهای در ایجاد و انتقال هیجان و تحرک فیلم داشت و بهترینشان را میتوان «عقابها/ خاچیکیان/ 64»، «ترن/ قویدل/ 66»، «کانی مانگا/ داد/ 66» و «دوئل/ درویش/ 82» دانست؛ خصوصا موسیقی «ترن» که علاوه بر دریافت جایزه جشنواره ششم فجر توانست از مرزهای زمان عبور کرده و با پخشهای مکرر حتی جدا از فیلم نیز مؤثر و شنیدنی باشد. شاخه دوم آثار «انتظامی» فیلمهای ملودرام است که بهترینشان در کنار «بایسیکلران/ مخملباف/ 69» سهگانه «حاتمیکیا» یعنی «از کرخه تا راین/ 71»، «بوی پیراهن یوسف/ 74» و «آژانس شیشهای/ 76» است که بخش عمدهای از حسوحال اثر، مدیون کار درخشان «انتظامی» است و بارها و بارها حتی جدای از فیلمها پخش شدهاند و در حافظهها ماندهاند.
همکاری مجدد او با «کیمیایی» در فیلم «اعتراض/ 78» 18 سال پس از «خط قرمز» به نتیجهای تأثیرگذار منجر شد که خصوصا در تیتراژ به یادماندنی ابتدای فیلم (گلریزان در زندان) نقش مهمی دارد.
تنوع زمینههای دیگر آثار «انتظامی» را میتوان در فیلمهایی چون«شب بیستونهم/ رخشانی/ 69» با فضایی ترسناک، «ناصرالدینشاه/ مخملباف/ 70» با فضایی فانتزی، تاریخی، «روز واقعه/ اسدی/ 72» و «مریم مقدس/ بحرانی/ 79» با حالوهوایی تاریخی، مذهبی، «بازمانده/ داد/ 74» با فضایی عربی و «عشق بدون مرز/درخشنده/ 77» در فضایی غربی و آمریکایی و انیمیشن «زال و سیمرغ/ 56» (که بعدا در تیتراژ کارتون «بچههای مدرسه آلپ» استفاده شد) پی گرفت که اینهمه تنوع در ملودیها، سازها و صداها و توفیق در القای فضای مورد نظر هریک از فیلمها واقعا غبطهبرانگیز و کمنظیر است. «انتظامی» موسیقی چندین سریال را نیز ساخته است که از موفقترینشان میتوان به موسیقی حماسی «گرگها/ میرباقری/ 66» و موسیقی نوستالژیک «کلاه پهلوی/ دری/ 92» اشاره کرد.
کیفیت آثارش سبب شده که در اغلب دورههای جشنواره فجر کاندیدای دریافت جایزه باشد و در هفت دوره (دورههای ششم «ترن»، هفتم «بایسیکلران»، یازدهم «راز خنجر»، یازدهم «از کرخه تا راین»، سیزدهم «روز واقعه»، شانزدهم «آژانس شیشهای»، بیستویکم «دیوانه از قفس پرید») موفق به دریافت جایزه شده است. آلبوم بیکلام «آرامتر از دریا» و ساخت چند سمفونی بزرگ درباره جنگ (ایثار) از کارهای متأخر «انتظامی» است.
نام «مجید انتظامی» با کارنامهای پرتعداد، متنوع، مؤثر و بهیادماندنی در دو دهه 60 و 70 قطعا نامی بلند و ماندگار در زمینه موسیقی فیلم سینمای ایران است.
