انتخابات دموکراتیک و الزامهای آن
آنها، تا امروز کامیاب ترین روش شناخته و آزمایش شده است. کامیابی کشورها وسازمانهای دموکراتیک در رشد و توسعهاقتصادی پایدار، احتــرام به ارزشهای انسانی و آزادی سبک زندگی نسبت به کشورها و ســازمانهای غیردموکراتیک است. این روش اداره جامعه و سازمانها دو پدیده در سیاست و رفتار شهروندان جهانی پدیدار کرده است. پدیده نخست، رشــد تقاضا بــرای اســتقرار پایه های دموکراسی و الزامهای آن در سرزمینها و سازمانهای گوناگون است. پدیده دوم، تــن دادن متقاضیان قدرت به تقاضای
روزافزون و دموکراســی خواهی اســت. برآینــد و نتیجه ایــن دو پدیده موجب شــده است جز چند کشور انگشت شمارو چند حزب و گروه سیاســی، اکثریت جامعه ها، هسته مرکزی دموکراسی که انتخابات اســت را پذیرفته و آن را اجرا کنند. ســازمانهای کوچک و بزرگ و نهادهای مدنــی در چنین جامعه هایی نیــز بر پایــه انتخابات ســازمان یافته و دموکراتیک اداره میشــوند. اما چنین چیزی همه خواســته شهروندان نیست. آنها در مسیر تکاملی دموکراسی خواهی به این نتیجه رسیدها ند که تنها «انتخابات
آزاد و سالم» میتواند اراده آنها را حاکم کند. این وضعیت الزامهایی دارد که باید رعایت شوند. یکی از الزامها این است که شهروندان دموکراسی خواه می خواهندهیــچ نیــروی پنهان، غیرشــفاف و در
خدمت یک اندیشــه یا یک گروه نتواند در برابر ورود آزاد افراد دارای صلاحیت برای کســب قدرت راه بندان درســت کند. انتخابات آزاد و سالم معنایش این است که شرایط ورود کاندیداها و شرایط شمارش آرا گونه ای باشد که مجریان و ناظران انتخابات توانایی مخدوش کردن آرای کســانی که رای داده ند را نداشته باشند. کیفیت بخشــیدن به شرط های یاد شده اما هرگز کار آسانی نیست و با سدهای بلندی مواجه است. این سدها وموانع در جامعه هایی که نهاد دموکراسی در آنها نوپا و کم عمق اســت، بیشــتر و قابلیت بازدارندگی بالاتری دارند. شــهروندان دارای امتیاز رای در یک جامعه و اعضای یک سازمان را می توان به دو گــروه کلی با کمیت های متفاوت تقســیم کرد: یک گروه عمده کســانی هســتند که امتیاز رای خــود را دارای ارزش مادی دانسته و با آن همانند پول در جیب خود برخورد میکنند. این گروه که بیشــترین سهم را در جامعه دارند را می توان انتخاب کننــده عقلانی نامید. یک گروه دیگر، امتیاز رای خود را فاقد ارزش مادی می دانند و در انتخابات تنها براســاس عادت، توصیه اخلاقی، تعهداجتماعــی و محقق کــردن یک آرمان از آن اســتفاده می کنند. انتخاب کننده عقلانی در هر نتخاباتی، رای خود را به گونه ای خرج می کند که تضمین کننده بیشترین منفعت برای او باشد. آیا چنین اتفاقی می افتد یا نه و احتمال اشتباه درتشــخیص بحث دیگری است. اکثریت دارنــدگان امتیــاز رای دادن بــه بازارانتخابات همانند بازار کالا نگاه می کنند و پس از بررسی این بازار، به این نتیجه می رســند که بیشترین منفعت آنها این اســت که رای بدهند یا رای ندهند. درصورتی که انتخاب کننده عقلانی منفعت خود را در خرج کردن امتیاز رای ببیند، به بررسی وعده ها و برنامه های کاندیداها پرداخته و به کاندیدایی رای می دهد که تشخیص دهد او می تواند حداکثر منفعت او را در یک دوره زمامداری تضمین کند. از ســوی دیگر، فرض نوشته حاضر این است که متقاضیان یک منصب اقتصادی یا سیاســی از راه انتخابــات نیز عموما با هدف حداکثرســازی منافع خویش، کاندیدا میشــوند. رفتار کاندیداها برای تصــدی یک مقام اقتصادی یاسیاســی از راه انتخابــات، تا حدودی شــبیه به عرضه کنندگان کالاهای خصوصی است. آنها می دانند رای دهنــدگان نمی دانند کدام کاندیدا به بهترین شیوه منافع آنها را بــرآورده می کند و اطمینان کافی در این موضوع ندارنــد؛ بنابراین کاندیداها اطلاعاتــی به رای دهنــدگان می دهند تــا آنها را از رقبای خود متمایز نشــان دهد و خودشان را به جذاب ترین شکل ممکــن نمایش می دهنــد. کاندیداها با آگاهی و اشــراف به ناقص بودن داوری بســیاری از رای دهنــدگان، روش های پیچیده و پیشرفته ای برای بهره برداری از کاستی های تصمیم گیری رای دهندگان به کار می برند. کاندیداها سخنرانیهای هیجان آلــود می کننــد، نویســندگان متخصص را بــه کار می گیرند، تبلیغات می کننــد، از اعضــای انجمن های مورد احترام شــهروندان تاییدیــه می گیرند،مدیران رســانه ها را استخدام میکنند، نقاط هیجانــی رای دهندگان را شناســایی کرده و روی آنها متمرکز می شوند و ... فقط امتیاز میدهند. شرط مهم و تاثیرگــذار در برگزاری انتخابات آزاد و ســالم این اســت کــه کاندیداها کمتریــن توانایی اغوای رای دهندگان را داشته باشند.
این شــرط به ویژه در جریان مبارزات انتخاباتی حایز اهمیت فوق العاده ای است و کمرنــگ یا بی اثر کردن آن را می توان در مســیر مخدوش کردن انتخاب سالم تلقــی کــرد. کاندیداهــای تصدی یک منصــب در جامعه های آزاد هرگز جرات نمی کننــد بدون اینکــه زمینه ها آماده باشــد، وعده ا ی به رای دهندگان بدهند و آنهــا را در گرداب هیجــان و التهاب بکشــانند.
محمد علی توحید – مجله اتاق ایران – شماره 119
