ترانه علیدوستی درست میگوید یا فدراسیون شنا؟

ساعت۲۴-ترانه علیدوستی بازیگر سینما و فعال حقوق زنان روی فرش قرمز جشنواره سانتا باربارا در امریکا در پاسخ به پرسش یک خبرنگار در مورد فیلمی که در آن بازی کرده گفت: «اسم فیلم ما اورکا است. فیلمی ایرانی. ما از ایران هستیم. فیلم درباره یک بانوی ورزشکار ایرانی است. کسی که سه رکورد گینس را ثبت کرده است. و در کشور خودش هویت ورزشی ندارد. چون در ایران شنا برای زنان به صورت رسمی ممنوع است.»

html>

چه کسی سه رکورد گینس دارد؟
آن کسی که ترانه علیدوستی از او با عنوان بانوی ورزشکار ایرانی که سه رکورد گینس دارد نام می‌برد، الهام‌السادات‌اصغری‌است. نام اصغری برای نخستین‌بار سال ۹۲ سر زبان‌ها افتاد. او مدعی شد توانسته در دریای خزر با شنل و مقنعه رکورد شنا در آب‌های آزاد را بشکند اما وزارت ورزش و جوانان (در زمان ریاست‌جمهوری احمدی‌نژاد) از ثبت رکورد او به دلیل شرعی نبودن پوششی که به تن داشته امتناع کرد. در آن مقطع بسیاری از چهره‌های ورزشی و سیاسی در تایید یا رد اظهارات اصغری مصاحبه کردند. در سال‌های بعد اصغری بین تشویق‌ها و ابهامات به فعالیت خود ادامه داد تا اینکه در سال ۹۸ او برای ثبت یک رکورد دیگر تلاش کرد و این‌بار در جنوب کشور و در خلیج فارس با دست بسته مسافت بیش از ۵ کیلومتری را شنا کرد و موفق به ثبت آن به عنوان یک رکورد در گینس شد. او این کار را مدتی بعد در دریای عمان تکرار کرد و رکوردی دیگر به ثبت رساند.
شنا برای زنان ایران ممنوع است؟
جمله ساده و در عین حال پیچیده‌ای که ترانه علیدوستی به زبان آورده را می‌توان از دو منظر بررسی کرد. شنا در ایران برای زنان هم ممنوع است و هم ممنوع نیست. ممنوع نیست از این جهت که استخرهای ورزشی زیادی مختص زنان وجود دارد و مردم به صورت ورزش همگانی از آن استفاده می‌کنند. همچنین مسابقات در سطح ملی برگزار می‌شود و شناگران حرفه‌ای می‌توانند در این رقابت‌ها شرکت کنند. اتفاقا ممنوعیت هم از همین نقطه آغاز می‌شود. اینکه زنان شناگر ایرانی حداکثر می‌توانند در سطح مسابقات داخلی حضور داشته باشند و چیزی به نام مسابقات بین‌المللی شنای زنان برای آنها وجود ندارد. در ایران محدودیت‌هایی برای زنان در چند رشته ورزشی وجود دارد. مثلا بوکس کاملا ممنوع است، شنا و ژیمناستیک به صورت داخلی آزاد است و ممنوعیت حضور بین‌المللی دارد، اخیرا هم فعالیت زنان در رشته‌های زیرمجموعه بدنسازی ممنوع شده است. در دیدگاه کلی همه اینها در مجموعه‌ای به عنوان «ورزش‌های ممنوعه» برای زنان طبقه‌بندی می‌شود که البته در جزییات با هم متفاوتند. البته شنا به صورت همگانی هم برای دختران در سال‌های اول انقلاب در برخی استان‌ها ممنوع بود. خانم فائزه هاشمی در گفت‌وگو با سالنامه «اعتماد» که به زودی منتشر می‌شود در این رابطه تعریف می‌کند: «در یک شهرستان اجازه نمی‌دادند دختران بروند استخر. گفته می‌شد که دخترها که از استخر می‌آیند بیرون لپ‌های‌شان گل می‌اندازد، سوار تاکسی که می‌شوند، همه می‌فهمند استخر بودند و گناه دارد. گفتیم مگر قدیم‌ها زنان نمی‌رفتند حمام عمومی؟ صورت‌های‌شان گل نمی‌انداخت؟ گناه نداشت؟ با امام جمعه صحبت کردیم و این مطالب رد و بدل شد و پذیرفتند. دختران راه‌شان به استخرها در آن شهرستان باز شد.»
حمله کیهان به علیدوستی
اظهارنظر ترانه علیدوستی در رابطه با شنای زنان در ایران بلافاصله موجی از واکنش‌ها را برانگیخت. ابتدا شهرناز ورنوس، نایب‌رییس فدراسیون شنا، شیرجه و واترپلو بانوان گفت: «متعجبم که خانم علیدوستی اخبار مربوط به این رشته را پیگیری نمی‌کنند. ما در دو سال گذشته که با وجود کرونا تمام استخرها بسته بودند به نوعی فعالیت‌های‌مان را خیلی محدود نکردیم و همین اخیرا فقط در رشته شنا چهار مسابقه را در بخش بانوان به صورت جام و جشنواره برگزار کردیم.» او در ادامه از ترانه علیدوستی دعوت کرد بیاید و مسابقات شنای زنان را از نزدیک ببیند. ورنوس یکی از کسانی است که مخالف ثبت رکورد اصغری در اوایل دهه ۹۰ بود. او در سال ۹۳ ادعاهای الهام اصغری مبنی بر رکوردشکنی را رد و گفته بود: «در مسابقات شنای آب‌های آزاد هیچ رکوردی قابل ثبت نیست و تنها نفرات نخست تا سوم معرفی می‌شوند. الهام اصغری در مسابقات شنای آب‌های آزاد که سال ۸۸ در نوشهر برگزار شد بعد از طی کردن مسافت سه کیلومتر از آب بیرون آمد و نتوانست به خط پایان برسد.» ورنوس در همان مصاحبه کلا همه‌چیز الهام اصغری را زیر سوال برد و در مورد او گفت: «او نه قهرمان است، نه عضو تیم ملی و نه شناگر»! احتمالا یکی از دلایلی هم که علیدوستی گفت در ایران هویت ورزشی الهام اصغری به رسمیت شناخته نمی‌شود همین جملات بوده است. یک روز بعد روزنامه کیهان با حمله به عیلدوستی او را به تهیه سوژه و خوراک برای رسانه‌های بیگانه برای تبلیغ علیه ایران متهم کرد. کیهان با انتشار اظهارات ورنوس نوشت: «متأسفانه اظهارات برخی از چهره‌های مشهور درباره موضوعاتی که دانش و اطلاعی درباره آنها ندارند، بعضا به سوژه و خوراک رسانه‌های خارجی برای تبلیغ علیه ایران تبدیل می‌شود.»
پاسخ ترانه
ترانه علیدوستی در واکنش به این اتفاقات به نوشتن یک جمله کوتاه در استوری اینستاگرامش بسنده کرد. او نوشت: «ممنوعیت شنا در عرصه‌های رسمی و بین‌الملل برای زنان ایرانی نظر شخصی من نیست. داستان فیلم اورکاست، که در وقایع و دیالوگ‌ها و قوانین وضع شده در آن مستند و مبتنی بر واقعیت است. ماجرای این ممنوعیت، ماجرای زیست قهرمانانی است مثل الهام اصغری... هشتم مارس روز جهانی گرامیداشت مبارزات زنان، بر خواهرانم که با سختی اورکا را ساختند مبارک.»
به نظر می‌رسد تمام بحث‌های شکل گرفته پیرامون موضوع شنای زنان صرفا دو روی یک سکه است. علیدوستی روی حضور بین‌المللی زنان شناگر تاکید دارد و وقتی می‌گوید «شنا در ایران برای زنان ممنوع است» به این موضوع اشاره دارد و مخالفان روی آزاد بودن شنا برای زنان ایرانی در داخل کشور تاکید می‌کنند. البته از منظر حرفه‌ای باید گفت که ورزش قهرمانی در ابعاد بین‌المللی معنا پیدا می‌کند و برگزاری مسابقات داخلی عملا تفاوتی با ورزش همگانی و آماتوری ندارد. در دهه هفتاد فدراسیون بین‌المللی ورزش زنان تلاش کرد با برگزاری مسابقات اسلامی زنان برخی رشته‌ها همانند شنا را از محاق خارج کند تا زنان کشورهای مسلمان بتوانند حضور در رقابت‌های بین‌المللی را هم تجربه کنند. با تعطیلی آن مسابقات در دولت احمدی‌نژاد (که شرح آن در سالنامه اعتماد آمده است) عملا تنها شانس شناگران دختر ایرانی برای حضور در مسابقات خارجی هم از بین رفت.