مومیاییهای شیلی مسیر ورود آبله به آمریکا را نشان دادند
نخستین همهگیری ثبتشده آبله در قاره آمریکا در سال ۱۵۱۸ و همزمان با فتح جزایر کارائیب توسط اسپانیا رخ داد. این بیماری سپس بهسرعت در آمریکای شمالی، مرکزی و جنوبی گسترش یافت و جان میلیونها نفر را گرفت؛ بهویژه در میان بومیانی که پیش از آن هیچگونه ایمنی در برابر این ویروس نداشتند.
در مطالعه جدیدی که در نشریه Science منتشر شده است، پژوهشگران کالج ترینیتی دوبلین ۱۳ نمونه استخوان را که پیشتر از یک محوطه باستانشناسی در منطقه کامارونس در شمال شیلی جمعآوری شده بود، بررسی کردند.
نتایج این تحقیق تاکنون قویترین شواهد ژنتیکی را درباره ارتباط آبله کشفشده در قاره آمریکا با سویههایی که در دیگر نقاط جهان در گردش بودند، ارائه میدهد. به گفته نویسندگان، این یافتهها درک تازهای از چگونگی رسیدن ویروس به مناطق دورافتاده پس از استعمار اروپا به دست میدهد.
پژوهشگران در دیانای باستانی استخراجشده از قطعات استخوان ساق پای یک زن و یک مرد بالغ، که بین ۱۸ تا ۳۵ سال سن داشتند، شواهدی از دو مورد ابتلا به آبله یافتند. به احتمال زیاد، علت مرگ هر دو نفر نیز همین بیماری بوده است.
دانشمندان با تعیین قدمت بقایا و تحلیل دیانای ویروس به این نتیجه رسیدند که این دو نفر احتمالاً بین سالهای ۱۴۹۲ تا ۱۶۳۱ جان خود را از دست دادهاند. همچنین با مقایسه این نسخه از ویروس آبله با سایر سویههای شناختهشده مشخص شد که از نظر ژنتیکی، در جایگاهی میان سویههای اروپایی قرون وسطی و گونههای متأخرتر قرار دارد.
این موضوع شواهد مولکولی مهمی در اختیار دانشمندان قرار میدهد و نشان میدهد سویههای آبلهای که مردم قاره آمریکا را آلوده کرده بودند، از سویههای در گردش در اروپا منشأ گرفتهاند.
پاتریشیا فاستر، زیستشناس دانشگاه ایندیانا که در این پژوهش مشارکت نداشت، گفت: «هیچکس تردیدی نداشت که آبله از طریق استعمار به این نیمکره آمده است، اما این پژوهش اکنون آن را بهطور علمی ثابت میکند.»
با این حال، نویسندگان مطالعه تأکید کردند که هنوز مشخص نیست دقیقاً کدام گروه از مهاجران اروپایی آبله را از اروپا به قاره آمریکا منتقل کردهاند. پس از سفرهای کریستف کلمب به کارائیب در سال ۱۴۹۲ و آمریگو وسپوچی به سواحل آمریکای جنوبی حدود یک دهه بعد، مهاجران اروپایی در چندین موج وارد این قاره شدند.
پژوهشگران همچنین احتمال میدهند این بیماری از طریق آفریقا و همزمان با گسترش تجارت برده در اقیانوس اطلس نیز منتقل شده باشد.
این موارد ابتلا در منطقهای شناسایی شد که تاکنون هیچ سابقهای از وجود آبله در آن ثبت نشده بود؛ موضوعی که پرسشهای تازهای درباره چگونگی رسیدن ویروس به چنین منطقه دورافتادهای در آمریکای جنوبی مطرح میکند. یکی از فرضیهها این است که بیماری از طریق شبکههای تجاری بومیان، که پیش از ورود اروپاییها نیز وجود داشت، گسترش یافته باشد.
بررسی سویههای مختلف ویروس همچنین به دانشمندان امکان داد روند تکامل آن را در طول زمان دنبال کنند؛ از جمله از بین رفتن یا غیرفعال شدن برخی ژنها که احتمالاً به سازگار شدن ویروس با بدن انسان کمک کردهاند.
به گفته کنستانزا دِ لا فوئنته کاسترو، انسانشناس زیستی دانشگاه شیلی و از نویسندگان این پژوهش، یافتهها نشان میدهد آبله تا چه اندازه برای مردم قاره آمریکا ویرانگر بوده است؛ بهگونهای که جمعیتهای کاملی را از میان برد و آنها را در برابر سلطه و تصرف اروپاییان آسیبپذیر کرد.
او گفت: «این فقط یک مسئله فرهنگی یا جمعیتی نبود؛ بلکه آثار آن به معنای واقعی کلمه در شواهد زیستی ثبت شده است؛ شواهدی که امروز هم میتوانیم آنها را بازیابی و مطالعه کنیم.»
