پایان‌دادن به تخاصم؛ اولویت نخست ایران

 زبانی که احتمال پذیرش بیشتری از طرف آنان دارد، احتمالاً زبانی است که از «حفظ قدرت ملی و جلوگیری از تداوم تخاصم» صحبت شود، نه از «صلح به هر قیمت.» یعنی محور استدلال این باید باشد که انتقام، اگر قرار باشد امنیت و قدرت کشور را کاهش دهد، به هدف خود نرسیده است.

بله بسیاری از مردم ایران در این جنگ عزیزان خود را از دست داده‌اند، خسارت دیده‌اند و احساس خشم، اندوه و مطالبه‌ی پاسخ دارند. این احساس، طبیعی و قابل درک است و هیچ گفت‌وگویی درباره‌ی آینده نباید با نادیده گرفتن این واقعیت آغاز شود. 
اما در نهایت، وظیفه‌ی حاکمیت و دولت آن است که تصمیمی بگیرد که بیشترین منفعت را برای کشور در بلندمدت ایجاد کند، نه تصمیمی که صرفاً پاسخگوی احساسات لحظه‌ای باشد. احترام به خون جان‌باختگان، لزوماً به معنای ادامه‌ی بی‌پایان جنگ نیست؛ بلکه باید به این معنا باشد که اجازه ندهیم شمار بیشتری از مردم قربانی شوند و خسارت‌های بیشتری به کشور وارد شود.

در شرایط کنونی شاید حتی دستیابی به «صلح» به معنای کلاسیک آن امکان‌پذیر نباشد، اما کاهش تخاصم، جلوگیری از گسترش درگیری و ایجاد کانال‌هایی برای مهار بحران، خود هدفی ارزشمند است. هدف، دوستی با آمریکا یا اعتماد به دولت‌های دیگر نیست؛ هدف این است که ایران بتواند در فضایی با تنش کمتر، اقتصاد خود را بازسازی کند، توان دفاعی و بازدارندگی خود را تقویت کند، از جان مردم محافظت کند و قدرت ملی خود را افزایش دهد. کشوری که قوی‌تر، باثبات‌تر و برخوردارتر باشد، در آینده نیز دست بالاتری در دفاع از حقوق و منافع خود خواهد داشت.

ما کشوری هستیم که مورد تهاجم قرار گرفته و باید بتوانیم استدلال کنیم که چرا کشورِ مورد تهاجم نیز ضروری  است به دنبال صلح باشد؟ این‌که کشوری مورد حمله قرار گرفته، فرماندهان و شهروندان خود را از دست داده، زیرساخت‌هایش آسیب دیده و هزینه‌های سنگینی پرداخته است، به خودی خود به این معنا نیست که باید جنگ را تا هر زمان و به هر قیمتی ادامه دهد.
 حق دفاع از خود، حقی شناخته‌شده است؛ اما هدف از دفاع نیز باید حفظ منافع ملی، امنیت کشور و رفاه مردم باشد. اگر در مقطعی برآورد شود که ادامه‌ی جنگ، دستاوردی بیش از هزینه‌های آن ایجاد نمی‌کند، یا امکان دستیابی به اهداف از مسیر دیپلماسی و توافق بیشتر شده است، تلاش برای صلح نه نشانه‌ی ضعف، بلکه بخشی از راهبردی عقلانی برای تأمین منافع ملی است.

در تاریخ، بسیاری از کشورها پس از تحمل خسارت‌های فراوان، زمانی که به این جمع‌بندی رسیده‌اند که ادامه‌ی درگیری ارزش افزوده‌ای ایجاد نمی‌کند، وارد مذاکره شده‌اند.
 پایان جنگ به معنای فراموش کردن خسارت‌ها، چشم‌پوشی از حقوق کشور یا پذیرش مشروعیت اقدام طرف مقابل نیست. بلکه به این معناست که دولت تشخیص داده است بهترین راه برای حفظ جان شهروندان، بازسازی اقتصاد، احیای توان نظامی، جلوگیری از فرسایش بیشتر منابع و افزایش قدرت ملی، پایان دادن به جنگ و انتقال رقابت از میدان نظامی به عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک است.
 در نهایت، معیار موفقیت هر سیاستی باید این باشد که آیا امنیت، رفاه و قدرت بلندمدت کشور را افزایش می‌دهد یا خیر، نه صرفاً این‌که چه پاسخی به احساسات ناشی از جنگ می‌دهد.
حسین عبده تبریزی - هاما