آیا النینو بارشهای پاییزی ایران را افزایش خواهد داد؟
بر اساس گزارش ایسنا، زمین دارای ساختاری پیچیده و بههمپیوسته است که با آبهای سطحی پیوند نزدیک دارد؛ بهگونهای که تغییر در برخی عنصرهای اقلیمی مانند دما و فشار جو یک ناحیه ممکن است بر وضعیت آب و هوای مناطق دور از آن نیز تأثیر بگذارد. این روابط در حوزه علم اقلیمشناسی به عنوان «الگوهای اتصال از دور» شناخته میشوند.
یکی از الگوهای کلیدی در این میان، پدیده «النینو» است؛ یک پدیده اقلیمی که در نتیجه گرم شدن غیرعادی و دورهای سطح آبهای اقیانوس آرام در نواحی استوایی بروز میکند و قادر است الگوهای دما و بارش را در سراسر جهان دچار تغییر سازد. اثرات النینو تنها به تغییرات بارشی محدود نمیشود؛ بلکه افزایش دما در فصلهای گرم میتواند به افزایش تقاضای انرژی منجر شود و همچنین در بخش کشاورزی، با تغییر در شرایط دما و بارش، امنیت غذایی را به خطر اندازد. همچنین، احتمال وقوع آتشسوزی در جنگلها و مراتع نیز یکی دیگر از پیامدهای نگرانکننده این پدیده در برخی نواحی به شمار میآید.
در ایران، یکی از مهمترین سؤالات پیرامون این پدیده، تأثیر بالقوه آن بر بارشهای پاییزه است. مطالعات اقلیمی نشان داده است که در برخی موارد بروز النینو، احتمال افزایش بارش در نیمه غربی و جنوبغربی و همچنین بخشهایی از جنوب کشور افزایش مییابد. با این حال، این الگو در تمامی موارد النینو یکسان نیست و نمیتوان پیشبینی کرد که یک سال پربارش بهطور قطعی رخ خواهد داد.
با این وجود، در روزهای اخیر چندین کارشناس هواشناسی و محیطزیست درباره احتمال بارشهایی فراتر از حد نرمال در پاییز همین سال، بهخصوص در مناطق زاگرس و دامنههای جنوبی البرز، ابراز نظر کردهاند؛ اتفاقی که در صورت تحقق میتواند با خود به افزایش خطر آبگرفتگی، سیلاب، فرسایش خاک و زمینلغزش منجر شود و چالشهایی برای بخشهای مختلف مثل کشاورزی و زیرساختهای آبی به وجود آورد.
النینو تنها عامل بارشهای ایران نیست
در این رابطه، عیسی بزرگزاده - سخنگوی صنعت آب کشور تصریح کرده است که نمیتوان پیشبینی وضعیت بارش کشور را تنها بر پایه یک پدیده اقلیمی انجام داد. او توضیح داد که اقلیم کشور ما علاوه بر ENSO یا بهعبارت دیگر النینو و لانینا، تحت تأثیر سیستمهای دیگری مانند نوسان آتلانتیک شمالی (NAO)، دوقطبی اقیانوس هند (IOD)، نوسانهای دههای اقیانوس آرام (PDO)، نوسان مادن-جولیان (MJO)، سامانههای مدیترانهای و شرایط محلی جو نیز قرار دارد.
او همچنین افزود هیچیک از این سیستمها بهتنهایی نمیتواند وضعیت بارش در کشور را تأمین کند و النینو باید بهعنوان عاملی در نظر گرفته شود که احتمال بروز برخی الگوهای بارشی را دستخوش تغییر میکند، نه اینکه بهطور قطعی باعث سالی پربارش برای ایران گردد.
بزرگزاده به شواهد تاریخی نیز اشاره کرده و گفت که در برخی وقایع النینو، کشور با کاهش بارش روبهرو بوده و در مقابل، در برخی سالهای لانینا، بارشهای مناسبی در ایران ثبت شده است. بنابراین، ارزیابی شرایط آینده باید بر مبنای مجموعهای از شاخصها و آخرین اطلاعات علمی صورت پذیرد.
نظارت و بهروزرسانی وضعیت ENSO بهطور مستمر از سوی مراکز معتبر بینالمللی نظیر سازمان جهانی هواشناسی (WMO)، اداره ملی اقیانوسی و جوی آمریکا (NOAA) و مؤسسه بینالمللی پژوهش اقلیم و جامعه (IRI) انجام میگیرد و نیز ارزیابیهای داخلی بر اساس آخرین دادههای معتبر اجرا میشود.
احتمال افزایش بارش پاییزی بین ۳۰ تا ۵۰ درصد
در همین راستا، تحلیل چهار تا پنج مدل معتبر اقلیمی نشان میدهد که در ماههای آتی همزمانی افزایش دما با افزایش بارش ممکن است. بر اساس نتایج این مدلها، از مهر تا آذر، میزان بارش ممکن است بین ۳۰ تا ۵۰ درصد در مقایسه با شرایط معمول این دوره افزایش یابد.
البته این ارقام به معنای وقوع قطعی چنین شرایطی نیست و تنها یکی از سناریوهای ممکن در مدلهای اقلیمی به شمار میرود. با این حال، اگر فرض کنیم که تقریباً ۲۵ درصد بارش سالانه کشور در فصل پاییز به وقوع میپیوندد، چنین افزایش بارش پاییزی میتواند معادل حدود ۱۰ تا ۱۵ درصد افزایش بارش سالانه باشد.
علاوه بر این پیشبینی، افزایش دما نیز بهعنوان یکی از سناریوهای مطرح برای آینده نزدیک مدنظر است. رئیس مؤسسه تحقیقات آب بر این باور است که پیشبینیهای امسال نشاندهنده احتمال افزایش یک تا دو درجهای دما نسبت به شرایط نرمال است؛ بنابراین نمیتوان انتظار داشت که افزایش احتمالی بارش بهتنهایی تمامی اثرات حاصل از شرایط گرمتر را جبران کند.
از این رو، قطعی نیست که النینو بهطور حتم به بارشهای فراوان پاییزی در ایران منجر شود و لازم است سیاستگذاریها بر اساس چندین سناریو انجام گیرد؛ بهخصوص از آن جهت که ممکن است افزایش بارش در صورت وقوع، به شکل بارشهای سنگین و لحظهای تجلی یابد که به جای فراهم آوردن منابع آبی پایدار، خطر سیلاب و خسارتهای ناشی از آن را افزایش دهد.
آمادگی برای همزمانی سیلاب و خشکسالی
وزارت نیرو بهطور مداوم وضعیت جوی و هیدرولوژیکی کشور را با بهرهگیری از سامانههای پایش، پیشبینی و هشدار رصد میکند و بر مبنای پیشبینیهای انجامشده، به مدیریت مخازن سدها، آمادگی در برابر سیلابها و هماهنگی بین دستگاههای مختلف میپردازد.
علاوه بر این، وقوع پدیدههای النینو به طور معمول با افزایش دمای متوسط جهانی همزمان است و در برخی مناطق مانند خاورمیانه میتوانند احتمال بروز دورههای گرما را افزایش دهند. افزایش دما میتواند به تبخیر و تعرق بیشتر و نیاز آبی اضافی منجر شود و در نتیجه ممکن است اثرات مثبت ناشی از افزایش بارش را تحتالشعاع قرار دهد.
به همین دلیل، مدیران منابع آبی کشور نباید تنها به احتمال وقوع النینو تکیه کنند. برنامهریزی برای مصرف بهینه، ارتقا کارایی، حفاظت از منابع زیرزمینی آب، آمادگی در برابر سیلاب و توسعه سیستمهای پیشبینی و هشدار و سازگاری با تغییر اقلیم از محورهای کلیدی مدیریت منابع آبی کشور خواهند بود.
در نهایت، در حالی که النینو ممکن است بر احتمال وقوع برخی الگوهای بارشی در ایران تأثیر بگذارد، اما به تنهایی نمیتواند آینده منابع آبی کشور را رقم بزند. آنچه سرنوشت منابع آبی را تعیین میکند، مجموعهای از عوامل اقلیمی به همراه مدیریت منابع، سطح بهرهوری در مصرف و آمادگی برای مواجهه با سناریوهای مختلف است.
ایران در طول تاریخ خود سازگاری با شرایط کمآبی را تجربه کرده و ادامه این سازگاری در حال حاضر از هر زمان دیگری اهمیت بیشتری دارد. حفظ منابع آب بهعنوان یک میراث برای نسلهای آینده، تنها وظیفه وزارت نیرو نیست و بخشهای کشاورزی، صنعتی و مصرف خانگی نیز باید با توجه به واقعیتهای اقلیمی کشور، روشهای مصرف و فعالیتهای خود را تغییر دهند. در غیر این صورت، حتی اگر بارشها در یک فصل افزایش یابد، نمیتواند به تنهایی چالشهای موجود در منابع آبی کشور را حل کند.
انتهای پیام
