آخرین تحولات مذاکرات ایران و آمریکا؛ آیا راهی برای حل بحران هرمز وجود دارد؟
به گزارش ایلنا، نشانههای جدیدی از فعالیتهای دیپلماتیک در مسیر کاستن از تنشهای میان ایران و آمریکا در حال ظهور است؛ جایی که تنگه هرمز به عنوان نقطه کلیدی در هر نوع توافق احتمالی میان این دو کشور نقش محوری ایفا میکند. این موضوع در عین حال زمینهساز ورود پاکستان و قطر به تلاشهای دیپلماتیک برای کاهش تنشها شده است.
در تازهترین تحول، محسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، به تهران سفر کرده است تا با مقامهای جمهوری اسلامی ایران در خصوص تحولات منطقه و وضعیت مذاکرات گفتگو کند؛ سفری که در شرایطی صورت میگیرد که مقامات پاکستانی از نزدیک شدن تهران و واشنگتن به توافقای معین خبر میدهند.
خواجه محمد آصف، وزیر دفاع پاکستان، نیز بیان کرده است که نشانههایی از حرکت مجدد ایران و آمریکا به سمت یک توافق در روزهای اخیر مشاهده میشود. او تأکید کرده که روند تحولات به سوی دستیابی به راهحلی سیاسی و نوعی تفاهم میان دو طرف پیش میرود.
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، نیز اظهارات امیدوارکنندهای داشته و بر تلاشها برای پایان دادن به وضعیت پرتنش خاورمیانه و ایجاد زمینهای برای برقراری صلح تأکید کرده است.
این اظهارات در شرایطی بیان میشوند که قطر هم خبر از تحول معنادار در مذاکرات مربوط به تنگه هرمز میدهد.
ماجد الانصاری، سخنگوی وزارت خارجه قطر، اظهار کرده است که مذاکرات ایران و عمان درباره وضعیت تنگه هرمز به «نقطه عطفی» رسیده و دوحه موفق به دریافت بازخوردهای مثبت از تهران و مسقط شده است.
قطر که نقش میانجیگری در مذاکرات ایران و آمریکا را ایفا میکند، به دنبال بازگشایی سریعتر تنگه هرمز است و بر لزوم تضمین امنیت این آبراه و آزادی کشتیرانی تأکید دارد تا از تبدیل هرمز به ابزاری برای فشار سیاسی جلوگیری کند.
با این وجود، تهران هنوز موضع خود را تغییر نداده است.
عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، بر تداوم تماسها با آمریکا از طریق واسطهها تأکید کرده و همزمان مواضع تهران در خصوص تنگه هرمز را روشن دانسته است.
اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز تصریح کرده است که بازگشایی تنگه هرمز نمیتواند از شرایطی که در پی جنگ به وجود آمده جدا باشد. از دیدگاه تهران، ادامه محاصره دریایی آمریکا یکی از اصلیترین موانع بر سر راه ایجاد شرایط لازم برای بازگشت امنیت و آزادی کشتیرانی در این آبراه است.
بر این اساس، موضوع تنگه هرمز به یک مسئله فراتر از یک موضوع صرفاً دریایی تبدیل شده و به بخشی از معادله وسیعتر میان ایران و آمریکا بدل گردیده است. تهران بر لزوم رفع محاصره و خاتمه شرایط ناشی از جنگ تأکید دارد، در حالی که واشنگتن بر تضمین آزادی کشتیرانی و بازگشت اوضاع به حالت عادی در این آبراه اصرار میورزد.
در همین راستا، دعوت پاکستان از محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی و عباس عراقچی برای سفر به اسلامآباد، به همراه سفر محسن نقوی به تهران، میتواند به عنوان بخشی از تلاش اسلامآباد برای افزایش نقش خود در تحولات دیپلماتیک منطقه به حساب آید.
با این حال، چالش اصلی مذاکرات کماکان باقی است: هرچند طرفین درباره لزوم کاهش تنش و رسیدن به یک راهحل سیاسی نشانههایی از انعطاف نشان میدهند، اما اختلاف نظرهایی در مورد ترتیب اجرای اقدامات و اینکه کدام طرف باید ابتدا اقدام کند، وجود دارد.
ایران بازگشایی تنگه هرمز را به پایان محاصره و رفع شرایط ناشی از جنگ مرتبط میداند، در حالی که آمریکا به دنبال تضمین فوری آزادی کشتیرانی است و همزمان فشارهای اقتصادی و سیاسی را علیه تهران حفظ کرده است.
دونالد ترامپ رئیسجمهور آمریکا نیز با مطرح کردن درخواست پرداخت غرامت از سوی ایران، موضوع جدیدی را به لیست اختلافات دو طرف افزوده است؛ مسألهای که میتواند مذاکرات را پیچیدهتر نماید.
از این منظر، آنچه در حال حاضر در حال رخ دادن است هنوز نمیتواند به عنوان توافق نهایی محسوب شود. تحولات اخیر بیشتر از آنکه نمایانگر حل و فصل اختلافات باشد، نشاندهنده تلاش برای یافتن فرمولی است که بتواند اقدامات متقابل تهران و واشنگتن را در یک چارچوب مرحلهای تنظیم کند.
نقطه کلیدی نیز همینجاست؛ اینکه آیا میتوان ابتدا گره تنگه هرمز را باز کرد و سپس به مسائل وسیعتر پرداخت، یا اینکه بازگشایی این تنگه باید بخشی از یک توافق جامعتر میان ایران و آمریکا باشد.
در شرایط کنونی، پاکستان به نزدیکی توافق اشاره دارد، قطر از «نقطه عطف» صحبت میکند و تهران و واشنگتن همچنان به مذاکره ادامه میدهند؛ اما فاصله میان این نشانههای امیدوارکننده و یک توافق عملی هنوز با اختلاف در مورد نخستین گام و نحوه اجرای تعهدات دو طرف اندازهگیری میشود.
به همین دلیل، پرسش اصلی دیگر صرفاً این نیست که آیا تهران و واشنگتن به توافق نزدیک شدهاند؛ بلکه این است که آیا این بار میتوانند بر سر «اولین اقدام» به توافق برسند. اگر گره تنگه هرمز باز شود، میتواند به عنوان نخستین نشانه عملی از انتقال مذاکرات از مرحله رایزنی به مرحله توافق تلقی شود؛ در غیر این صورت، «توافق نزدیک» ممکن است دوباره به دور جدیدی از مذاکرات و اختلافات منجر شود.