راز خواب عمیق؛ چرا برخی افراد حتی با صداهای بلند هم بیدار نمیشوند؟
فرارو- پژوهشگران به تازگی متوجه شدند که در زمان خواب عمیق، مغز به جای اینکه بهطور کامل از محیط قطع ارتباط کند، توجه خود را به اطلاعات درونی بدن، نظیر ضربان قلب معطوف میسازد؛ فرآیندی که میتواند توضیح دهد که چرا برخی افراد به سادگی در برابر صداهای مزاحم همچنان به خواب ادامه میدهند.
طبق گزارش فرارو به نقل از نیوزویک، اگر تا به حال برایتان سوال پیش آمده است که چرا برخی افراد میتوانند در میانهی زنگ هشدار، صداهای رعد و برق یا شلوغی همسایهها به خواب خود ادامه دهند، تحقیقات جدید شاید پاسخی برای این سوال فراهم کند. پژوهشگران تأکید میکنند که این مسأله به این معنا نیست که مغز در حین خواب بهطور کامل صداهای پیرامون را نادیده میگیرد، بلکه در برخی از مراحل خواب، تمرکز خود را معطوف به اطلاعات مهمتری از درون بدن میسازد.
پژوهشگران طی تحقیقات خود دریافتند که در مرحله خواب حرکت سریع چشم (REM) که با رؤیاهای واضح مرتبط است، مغز تمرکز خود را از دنیای بیرونی به سمت سیگنالهای داخلی بدن، بخصوص ضربان قلب، تغییر میدهد. این مطالعه که به وسیله محققانی از دانشگاه لوزان و دانشگاه ژنو انجام گرفته، چگونگی پردازش مغز از صداهای خارجی و پیامهای درونی بدن را در زمان بیداری و مراحل مختلف خواب مورد بررسی قرار میدهد.
در فرآیند این پژوهش، فعالیت مغزی ۲۵ فرد بالغ سالم با استفاده از الکتروانسفالوگرافی (EEG) ثبت شد؛ روشی که امکان اندازهگیری فعالیت الکتریکی مغز را فراهم میآورد. شرکتکنندگان در حالت بیداری و همچنین زمانی که خواب بودند، به صداهای ساده گوش فرا دادند تا پژوهشگران بتوانند واکنش مغز را به صداهای بیرونی با واکنش آن به ضربان قلب فرد مقایسه نمایند.
یافتهها نشان داد که با ورود افراد از حالت بیداری به مرحله خواب REM، واکنش مغز به صداها به تدریج کاهش مییابد. این کاهش در مراحل خاصی از خواب REM، که به آن «REM فازیک» اطلاق میشود، بیشترین شدت را داشت؛ مرحلهای که با حرکات سریع چشم و رؤیاهای زنده مشخص میشود.
از سوی دیگر، واکنش مغز به ضربان قلب در کل مدت خواب REM همچنان به شدت باقی ماند و حتی نسبت به زمان بیداری افزایش یافت. طبق گفته پژوهشگران، این یافته نشان میدهد که مغز بههنگام خواب خاموش نیست، بلکه روش توزیع توجه خود را تغییر میدهد. به جای تمرکز بر محیط خارج، بیشتر به وضعیت داخلی بدن توجه میکند.
محققان این تغییر را بهعنوان جابهجایی تعادل میان دو نوع پردازش اطلاعات تعریف میکنند: «بروندریافتی» و «دروندریافتی». بروندریافتی به دریافت و پردازش اطلاعات از محیط بیرونی مانند صداها مرتبط است، در حالی که دروندریافتی به آگاهی مغز از وضعیت داخلی بدن، از قبیل ضربان قلب، تنفس و سایر فرآیندهای فیزیولوژیکی اشاره دارد.
نتایج این پژوهش حاکی از این است که افرادی که با وجود صداهای بلند همچنان خواب عمیق دارند، الزاما صداها را بهطور کامل نمیشنوند؛ بلکه در این لحظه، مغز آنها اولویت بیشتری به اطلاعات داخلی بدن میدهد. بهویژه در مرحله REM فازیک، به نظر میرسد که مغز کمتر به نظارت بر محیط بیرونی توجه دارد و بیشتر مشغول پردازش فرآیندهای داخلی بدن است.
پژوهشگران همچنین شاخصی به نام «شاخص صوتی-قلبی» طراحی کردند که میزان واکنش مغز به صداها را در مقایسه با واکنش آن به ضربان قلب اندازهگیری میکند. این شاخص نشان داد که مغز در حالت بیداری بیشتر بر صداهای محیط تمرکز دارد، اما در خواب REM عمیقتر، پردازش اطلاعات به سمت سیگنالهای قلب تغییر میکند.
این معیار میتواند به دانشمندان در شناسایی تفاوتهای میان حالتهای مختلف آگاهی کمک کند. با این حال، محققان تأکید دارند که افراد در خواب REM کاملاً ناشنوا نمیشوند. مغز کماکان بخشی از اطلاعات صوتی محیط را دریافت و پردازش میکند، اما میزان توجه به این اطلاعات به وضوح کاهش مییابد.
به گفته نویسندگان این تحقیقات، این مکانیزم احتمالا نوعی استراتژی تکاملی است؛ مغز به هنگام خواب باید تعادلی میان حفظ تعامل با محیط و متمرکز شدن بر عملکردهای حیاتی بدن ایجاد کند. به عبارت دیگر، ممکن است مغز برخی صداهای کماهمیت را فیلتر کند، اما همچنان نسبت به نشانههای حیاتی که برای بقای انسان مهم هستند حساس باقی بماند.
یافتههای این پژوهش، نه تنها توضیح میدهد چرا بیدار کردن برخی افراد دشوار است، بلکه میتواند کاربردهای گستردهتری در حوزه علوم اعصاب داشته باشد. پژوهشگران امیدوارند که بررسی چگونگی تعادل میان پردازش اطلاعات بیرونی و درونی، در آینده به ارزیابی سطح آگاهی افرادی که قادر به پاسخگویی نیستند، کمک کند؛ به طور مثال، بیمارانی که تحت بیهوشی قرار دارند یا افرادی که با اختلالات آگاهی مواجهاند.
این مطالعه بار دیگر نشان میدهد که خواب، حالتی منفعل و خاموش نیست، بلکه دورهای پیچیده است که در آن مغز بهطور فعال به انتخاب، پردازش و اولویتبندی اطلاعات میپردازد.