والدین و مدرسه در کاهش انزواطلبی کودکان نقش حیاتی ایفا میکنند
پگاه دوستی در گفت و گو با ایسنا به این نکته اشاره کرد که والدین میتوانند به فرزندان خود که ممکن است دچار گوشهگیری باشند، یاری رسانند. او تاکید کرد که تأثیر والدین در کاهش یا افزایش تمایل به انزوا در کودکان، از اهمیت ویژهای برخوردار است. در نخستین گام، والدین باید از سرزنش کردن کودک به خاطر کمحرفی یا عدم تمایل به اجتماعی شدن پرهیز کنند، زیرا این رفتارها ممکن است به جای ایجاد انگیزه، حس عدم کفایت و کاهش عزتنفس را در کودک به وجود آورند. هنگامی که به کودک برچسبهایی نظیر «خجالتی» یا «گوشهگیر» نسبت میدهیم، احتمال دارد که او به مرور زمان این ویژگیها را بخشی از هویت خود تلقی کند و از تلاش برای تغییر یا جستجوی تجربیات جدید دور بماند.
دوستی در ادامه گفت: یکی دیگر از عوامل عمدهای که باید به آن توجه شود، کیفیت رابطه والدین با کودک است. هنگامی که کودک در محیط منزل احساس امنیت، شنیده شدن و پذیرش کند، به طور معمول در برقراری ارتباط با سایرین نیز موفقتر عمل میکند. بنابراین، والدین باید سعی کنند یک ارتباط عاطفی امن با فرزند خود برقرار کنند و بیشتر به شنیدن بپردازند تا قضاوت کردن.
وی افزود: والدین میتوانند با فراهم کردن تجربیات اجتماعی مثبت و همسو با تواناییهای کودک، شرایط رشد مهارتهای ارتباطی او را مهیا سازند. به عنوان مثال، آنها میتوانند از موقعیتهای سادهای آغاز کنند؛ مانند بردن فرزند به پارک با یکی از دوستان همسن، دعوت از یکی از همکلاسیها برای بازی در منزل، یا ثبتنام او در کلاسی که به آن علاقه دارد. این تجربیات کوچک به تدریج تمایل کودک برای ارتباط با دیگران را افزایش میدهد و همچنین والدین باید به عنوان الگوهایی برای مهارتهای ارتباطی عمل کنند، چرا که کودکان بخش زیادی از رفتارهای اجتماعی را از طریق مشاهده یاد میگیرند.
نقش مدرسه و معلم در گوشهگیری کودکان و نوجوانان
این روانشناس درباره تأثیر مدرسه و معلم بر گوشهگیری کودکان و نوجوانان بیان کرد: مدرسه، پس از خانواده، یکی از مهمترین مکانهایی است که کودک مهارتهای اجتماعی را میآموزد و به همین خاطر نقش معلم و فضای مدرسه در این زمینه حیاتی است. معلم میتواند با ایجاد فضایی امن و حمایتی، به کودک کمک کند تا احساس تعلق بیشتری به دیگران پیدا کند. کودکان گوشهگیر ممکن است به دلیل تجربیات منفی نظیر طرد شدن، تمسخر یا عدم فرصت برای مشارکت، بیشتر از جمع فاصله بگیرند. همکاری بین والدین و مدرسه نیز بسیار حائز اهمیت است، چرا که وقتی خانواده و مدرسه در یک مسیر حمایتی حرکت کنند، کودک فرصت بیشتری برای رشد مهارتهای اجتماعی خواهد داشت.
روشهای درمانی موثر برای گوشهگیری کودکان و نوجوانان
وی در ادامه به وجود روشهای درمانی مؤثر برای گوشهگیری کودکان و نوجوانان اشاره کرد و تصریح کرد: گوشهگیری، به تنهایی یک اختلال روانشناسی محسوب نمیشود، بلکه نوعی رفتار است که ممکن است دلایل مختلفی داشته باشد. برای یاری رساندن به کودک، لازم است دلایل پشت این رفتار را مورد بررسی قرار دهیم، چرا که در یک کودک، ممکن است گوشهگیری ناشی از اضطراب اجتماعی باشد، در کودک دیگر به دلیل تجربیات منفی مانند طرد شدن از سوی همسالان یا حتی در برخی کودکان به علت ضعف در مهارتهای ارتباطی بروز کند. اگر گوشهگیری ناشی از اضطراب اجتماعی باشد، یکی از درمانهای مؤثر، درمان شناختی - رفتاری (CBT) است که به کودک کمک میکند تا افکار اضطرابزا را شناسایی کرده و در موقعیتهای اجتماعی به تدریج راحتتر عمل کند. همچنین آموزش مهارتهای اجتماعی، آموزش مناسب به والدین و در برخی موارد بازیدرمانی میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
دوستی درخصوص درمان گوشهگیری گفت: مدت زمان درمان به عواملی مانند سن کودک، شدت مسئله، همکاری خانواده و علت زمینهای بستگی دارد. برخی کودکان ممکن است در چند ماه پیشرفت قابل ملاحظهای داشته باشند، در حالی که موارد جدیتر ممکن است نیاز به زمان بیشتری داشته باشند.
این روانشناس با تاکید بر نگرانیهای برخی والدین نسبت به ارتباط گوشهگیری فرزندانشان با اختلال طیف اوتیسم یا اضطراب اجتماعی، خاطرنشان ساخت: صرف کمحرفی یا عدم رغبت به جمع، برای تشخیص هیچیک از این موارد کافی نیست و مستلزم بررسی دقیق است. در اضطراب اجتماعی، کودک یا نوجوان به طور معمول تمایل به ارتباط با دیگران داشته، اما به دلیل ترس از قضاوت یا نگرانی از اشتباه، از موقعیتهای اجتماعی دوری میکند.
دوستی افزود: در مورد اوتیسم نیز صرفاً کمحرف بودن یا عدم حضور در جمع معیار نیست، بلکه نحوه ارتباط کودک با دیگران دارای اهمیت است. به عنوان مثال، ممکن است کمتر از تماس چشمی استفاده کند، احساسات و علاقههای خود را کمتر با دیگران به اشتراک بگذارد یا در درک نشانههای اجتماعی با دشواری مواجه شود. گاهی اوقات رفتارهای تکراری، علاقههای محدود یا مشکلات در تطبیق با تغییرات مشاهده میشود. با این حال، هیچ یک از این موارد بهتنهایی نشانه اوتیسم نیست و تشخیص نیازمند بررسی روند رشد و رفتارهای کودک است.
وی در مورد تأثیر تکفرزندی یا چندفرزندی بر گوشهگیری کودکان بیان کرد: در بررسی گوشهگیری کودک، آنچه اهمیت بیشتری دارد، کیفیت روابط کودک و زمان قابل دسترس برای برقراری ارتباط و تعامل با سایرین است، نه صرفاً اینکه کودک تکفرزند باشد یا خواهر و برادر داشته باشد. تکفرزندی یا چندفرزندی بهخودیخود غیرایجابی برای گوشهگیری نیست.
این روانشناس ادامه داد: داشتن خواهر یا برادر ممکن است فرصتهایی برای تمرین مهارتهای اجتماعی مانند همکاری و ارتباط فراهم کند، اما این به معنای آن نیست که همه کودکانی که خواهر و برادر دارند، بهطور حتم اجتماعیتر باشند. در نهایت، موضوع کلیدی کیفیت روابط میان اعضای خانواده، فرصتهای بازی، تعامل با همسنها و حمایت والدین از رشد اجتماعی کودک است.
وی خاطرنشان کرد: آرام بودن یا کمحرف بودن کودک به معنای وجود مشکل نیست، زیرا برخی کودکان ذاتاً دارای شخصیت آرامتر یا درونگرا هستند. مراجعه به روانشناس در زمانی ضرورت مییابد که گوشهگیری موجب ایجاد اختلال در فعالیتهای روزمره کودک شود، به عنوان مثال وقتی که نمیتواند با همسالان ارتباط برقرار کند، از مدرسه یا فعالیتهای مورد علاقه خود فاصله میگیرد یا احساس نگرانی و اضطراب شدیدی دارد.
دوستی در انتهای سخنانش تأکید کرد: اگر این گوشهگیری با علائم دیگری همچون افت تحصیلی، تغییرات قابل توجه در خواب یا اشتها، کاهش علاقه به فعالیتهای سابق یا ترس شدید از مواجهه با موقعیتهای اجتماعی همراه باشد، بهتر است که یک ارزیابی تخصصی انجام شود.
انتهای پیام