ضربه همزمان جنگ و آبوهوای شدید به اقتصاد اروپا
افزایش شدید دما، کشورهای اروپایی را به اتخاذ تدابیری بیسابقه واداشته است؛ آن هم در شرایطی که اقتصاد این قاره از قبل زیر فشار تعرفههای آمریکا، رقابت چین و افزایش قیمت انرژی در پی جنگ ایران قرار دارد.
شرکت دولتی تولید برق هستهای رومانی، Nuclearelectrica، از روز پنجشنبه روند قطع تنها رآکتور فعال خود از شبکه برق را آغاز کرد. این شرکت به CNN تأیید کرد که کاهش بیسابقه سطح آب رود دانوب، که برای خنک کردن تجهیزات نیروگاه ضروری است، دلیل این تصمیم بوده است.
رومانی برای تمام ماه اوت وضعیت اضطراری انرژی اعلام کرده و از شرکتها و خانوارها خواسته است بهصورت داوطلبانه مصرف برق خود را کاهش دهند.
در دیگر نقاط اروپا نیز فرانسه و مجارستان به دلیل کاهش سطح آب رودخانهها و افزایش دما مجبور به محدود کردن تولید برق هستهای شدهاند. خشکسالی همچنین به گسترش آتشسوزیهای گسترده و پرهزینه و کاهش محصولات کشاورزی منجر شده و خطر افزایش قیمت مواد غذایی را بالا برده است.
برآورد بانک هلندی Triodos نشان میدهد تابستان سوزان اروپا ممکن است امسال تا ۱۸۰ میلیارد یورو، معادل ۲۰۸ میلیارد دلار، به اقتصاد این قاره خسارت وارد کند؛ رقمی برابر با حدود یک درصد تولید ناخالص داخلی و تقریباً معادل کل رشد اقتصادی مورد انتظار اتحادیه اروپا.
این بانک در گزارشی اعلام کرد: «کاهش بهرهوری نیروی کار احتمالاً بیشترین اثر اقتصادی را خواهد داشت و پس از آن اختلال در کشاورزی، انرژی و حملونقل قرار میگیرد.»
بخشهای گستردهای از اروپا این هفته پنجمین موج گرمای سال را تجربه میکنند و در قسمتهایی از بریتانیا، فرانسه، اسپانیا و ایتالیا هشدار گرمای شدید صادر شده است.
این موج گرمای تازه در حالی از راه رسیده که بر اساس دادههای سرویس اقلیمی کوپرنیک اتحادیه اروپا، اروپای غربی گرمترین ماههای ژوئن و ژوئیه تاریخ ثبتشده خود را پشت سر گذاشته است.
در پاریس نیز گرمای شدید باعث شد برج ایفل و موزه لوور در برخی روزها زودتر تعطیل شوند.
برخی تحلیلگران تردید دارند که گرمای شدید بتواند امسال اثر بزرگی بر رشد اقتصادی اروپا بگذارد و به بهبود اعتماد کسبوکارها در ماه ژوئیه و افزایش تولید ناخالص داخلی در نیمه نخست سال اشاره میکنند.
اما گرما تنها تهدید اقتصاد اروپا نیست.
خطر افزایش دوباره قبضهای انرژی
اروپاییها ممکن است زمستان امسال با افزایش دوباره هزینه انرژی روبهرو شوند، زیرا قیمت گاز طبیعی در حال بالا رفتن است.
قیمت قراردادهای آتی شاخص گاز طبیعی اروپا این هفته در نزدیکی بالاترین سطح خود از زمان آغاز جنگ ایران معامله شد و تقریباً دو برابر مدت مشابه سال گذشته بود.
جنگ در خاورمیانه محمولههای گاز را کمیابتر و در نتیجه گرانتر کرده و خطر شکلگیری یک بحران تازه انرژی را افزایش داده است.
گرمای شدید تابستان نیز تقاضا برای دستگاههای تهویه مطبوع را بالا برده و مصرف گاز را در زمانی افزایش داده که اروپا باید ذخایر خود را برای زمستان دوباره پر کند.
کیران تامپکینز، اقتصاددان ارشد حوزه اقلیم و کالا در Capital Economics، در یادداشتی نوشت: «بازار گاز طبیعی اتحادیه اروپا با نزدیک شدن به اوج تقاضای زمستانی آسیبپذیر به نظر میرسد.»
او افزود: «سطح ذخایر در این مقطع از سال، پایینترین میزان در بیش از یک دهه گذشته است.»
رودخانههای خشک و برداشت محصول در نیمهشب
دانوب تنها آبراه حیاتی اروپا نیست که در نتیجه خشکسالی طولانیمدت با کاهش شدید سطح آب روبهرو شده است.
در آلمان، بزرگترین اقتصاد اروپا، سطح آب رود راین به پایینترین رکوردهای خود رسیده است. راین یکی از مهمترین مسیرهای حمل کالاهای صنعتی مانند فولاد و مواد شیمیایی در اروپاست.
اقتصاددانان بانک ING برآورد کردهاند کاهش سطح آب راین ممکن است امسال ۰.۳ واحد درصد از رشد تولید ناخالص داخلی آلمان کم کند؛ ضربهای قابل توجه برای اقتصادی که رشد سالانهاش کمتر از یک درصد است.
شرکت بزرگ شیمیایی آلمانی BASF نیز اعلام کرده ممکن است نتواند سفارش برخی ترکیبات شیمیایی را بهطور کامل تحویل دهد، زیرا پایین آمدن سطح آب راین انتقال برخی مواد اولیه کلیدی را محدود کرده است.
این شرکت به CNN گفت: «در حال انتقال بخشی از محمولهها به روشهای جایگزین حملونقل مانند کامیون و قطار هستیم.»
BASF همچنین تعداد بیشتری از کشتیهایی را به کار گرفته که بهطور ویژه برای حرکت در آبهای کمعمق طراحی شدهاند.
چند ایالت آلمان نیز بهطور موقت ممنوعیت تردد کامیونها در روزهای یکشنبه را لغو کردهاند تا از شدت اختلال در زنجیره تأمین کاسته شود.
کمیسیون اروپا اوایل امسال اعلام کرد کشورهای عضو اتحادیه اروپا تا سال ۲۰۵۰ باید سالانه حدود ۷۰ میلیارد یورو، معادل ۸۱ میلیارد دلار، برای سازگاری با تغییرات اقلیمی سرمایهگذاری کنند.
این هزینهها از یک سو میتواند به رشد اقتصاد کمک کند، اما از سوی دیگر فشار بیشتری بر بودجه دولتهایی وارد خواهد کرد که همین حالا نیز با محدودیتهای مالی روبهرو هستند.
برخی شرکتها از همین حالا به روشهای ابتکاری برای سازگار شدن با شرایط جدید روی آوردهاند.
در انگلستان، منطقهای که همیشه به بارندگی زیاد شهرت داشته، مزرعه خانوادگی Rookery Farm برداشت محصولات را ساعت ۳ بامداد انجام میدهد تا محصولات رطوبت کافی داشته باشند.
النور گیلبرت، کشاورز این مزرعه، در ویدئویی که در اینستاگرام منتشر کرده گفت:
«برداشت محصول دیگر فقط به معنای فرار از باران نیست. حالا باید خودمان را با محصولاتی وفق دهیم که ممکن است بیش از حد خشک شوند. به همین دلیل برای رسیدن به استانداردهای کیفی مورد نیاز مشتریان، ناچاریم بخش بیشتری از برداشت را شبها انجام دهیم.»
زمستانی با انرژی گرانتر؟
در حالی که اروپا با موجهای پیاپی گرما دستوپنجه نرم میکند، نگرانی درباره کمبود انرژی در زمستان نیز بیشتر شده است.
بر اساس دادههای Gas Infrastructure Europe، ذخایر گاز اتحادیه اروپا روز سهشنبه تنها ۵۹ درصد پر بودند؛ رقمی بهمراتب کمتر از میانگین معمول این زمان از سال و تقریباً مشابه تابستان ۲۰۲۱، زمانی که روسیه شروع به محدود کردن صادرات گاز به اروپا کرده بود.
آن-سوفی کوربو، پژوهشگر مرکز سیاست انرژی جهانی دانشگاه کلمبیا، درباره توانایی اتحادیه اروپا برای پر کردن دوباره ذخایر گفت: «واقعاً نگرانم.»
او به CNN گفت: «تعداد بسیار کمی محموله از تنگه هرمز خارج شدهاند و تقریباً همه آنها راهی آسیا میشوند.»
تابستان مهمترین فصل اروپا برای انبار کردن گاز پیش از ماههای سرد زمستان است؛ زمانی که قیمت انرژی معمولاً بهطور قابلتوجهی افزایش مییابد.
اما تنگه هرمز همچنان عملاً بسته است و این وضعیت دسترسی به حدود یکپنجم عرضه جهانی گاز طبیعی مایع یا LNG را مختل کرده است.
تحلیلگران میگویند محمولههای باقیمانده، از جمله گاز صادراتی آمریکا، نیز احتمالاً بیش از اروپا راهی آسیا خواهند شد؛ زیرا تقاضا در آنجا بالاتر است و خریداران حاضرند قیمت بیشتری پرداخت کنند.
با این حال، کریستوف هالسر، تحلیلگر ارشد گاز و LNG در Rystad Energy، تأکید میکند که شرایط کنونی «بحران سال ۲۰۲۲ نیست»؛ اشارهای به جهش تاریخی قیمت انرژی در اروپا پس از حمله گسترده روسیه به اوکراین.
اروپا از آن زمان وابستگی خود به گاز روسیه را که عمدتاً از طریق خطوط لوله وارد میشد، به میزان زیادی کاهش داده و مصرف کلی گاز خود را نیز پایین آورده است.
هالسر گفت: «تقاضای گاز اروپا امروز تقریباً ۲۰ درصد کمتر از سال ۲۰۲۱ است.»
ماسیمو دی اودواردو، معاون تحقیقات گاز و LNG در Wood Mackenzie، نیز معتقد است اروپا احتمالاً از سناریوی بسیار وخیم کمبود انرژی و خاموشی گسترده جلوگیری خواهد کرد.
او خطر کمبود را «بیش از اندازه بزرگنماییشده» توصیف کرد و گفت اروپا منابع مالی کافی دارد تا در صورت لزوم با پرداخت قیمتهای بیشتر، گاز مورد نیاز خود را تهیه کند.
اما حتی در این صورت، قیمتها همچنان در سطحی نگرانکننده قرار دارند.
طبق دادههای بورس بینقارهای، قیمت قرارداد شاخص گاز طبیعی اروپا روز چهارشنبه روی ۶۱ یورو، معادل ۷۰ دلار به ازای هر مگاواتساعت بسته شد؛ در حالی که در همین روز از سال ۲۰۲۵ قیمت آن حدود ۳۲ یورو، معادل ۳۷ دلار بود.
دی اودواردو هشدار داد:
«در زمستان، اروپا باید واقعاً نگران وضعیتی باشد که در آن تنگه هرمز همچنان بسته بماند، زیرا چنین شرایطی میتواند قیمتها را به سطوح بسیار بالایی برساند.»