یک کارشناس تغذیه: مصرف زیاد پروتئین به معنای افزایش توده عضلانی نیست
مجید غیورمبرهن در گفتوگویی با ایسنا درباره تأثیرات مصرف پروتئین بر بدن انسان گفت: نخستین نکتهای که باید در رابطه با عوارض مصرف پروتئین مد نظر قرار دهیم، شناسایی میزان پروتئینی است که بدن انسان نیاز دارد. قبل از آنکه به عوارض ناشی از مصرف پروتئینهای مکمل یا مصرف بیش از حد این ماده بپردازیم، ضروری است تا نیاز واقعی بدن به پروتئین را درک کنیم، زیرا بیشتر افراد دارای تفکرات نادرستی درباره مقدار پروتئین لازم برای خود هستند.
این متخصص تغذیه در ادامه در خصوص نیاز پروتئین برای هر فرد، بیان کرد: بهطور متوسط هر شخص به ازای هر کیلوگرم وزن خود، روزانه بین ۰.۸ تا ۱.۵ گرم پروتئین نیاز دارد. برای نمونه، فردی با وزن ۱۰۰ کیلوگرم، بهطور طبیعی به حدود ۸۰ تا ۱۰۰ گرم پروتئین در روز احتیاج دارد که این مقدار، نیاز استاندارد بدن یک فرد معمولی به شمار میرود و معیاری برای محاسبه مصرف روزانه پروتئین به حساب میآید.
وی همچنین تصریح کرد: نیاز به پروتئین در افرادی که ورزش میکنند، بهطور قابل توجهی افزایش مییابد؛ به طوری که برای یک ورزشکار این نیاز ممکن است به حدود ۱.۲ گرم برای هر کیلوگرم وزن بدن برسد و در میان ورزشکاران حرفهای، این رقم به تقریباً ۱.۳ گرم نیز خواهد رسید. در ورزشکاران بسیار حرفهای، این مقدار میتواند به ۱.۵ گرم برای هر کیلوگرم از وزن بدن افزایش یابد. به عنوان مثال، یک فرد ۱۰۰ کیلوگرمی معمولاً به ۱۰۰ گرم پروتئین نیاز دارد که این مقدار در حالت ورزشکاری ممکن است به حدود ۱۲۰ گرم افزایش پیدا کند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد در ادامه به منابع تأمین پروتئین مورد نیاز بدن اشاره کرد و گفت: پس از تعیین نیاز روزانه پروتئین، این سؤال مطرح میشود که این میزان پروتئین باید از چه منابعی حاصل شود؛ چه مقدار از مواد غذایی مانند گوشت برای رسیدن به این هدف کافی است و منبع اصلی تأمین پروتئین در رژیم غذایی روزانه چیست.
دکتر غیورمبرهن بیان کرد: یکی از اشتباهات رایج در میان ورزشکاران این است که تصور میکنند عمده پروتئین دریافتی خود را باید از محصولات گوشتی و تخممرغ به دست آورند. در واقع، جزء بزرگی از پروتئین دریافتی روزانه، از نان، غلات و محصولات لبنی به تأمین میرسد و بهطور متوسط حدود ۶۰ تا ۷۰ درصد و گاهی حتی بیشتر از نیاز روزانه را همین منابع تأمین میکند.
این متخصص تغذیه ادامه داد: یکی از مشکلات فعلی این است که برخی از افراد ناآگاه یا آنهایی که به دنبال فروش محصولات خود هستند، برای ورزشکاران تبلیغ میکنند که باید به ازای هر کیلوگرم وزن بدن دو یا سه گرم پروتئین مصرف کنند و با ارجاع به این اعداد، ورزشکارها متوجه میشوند که تأمین چنین سطحی از پروتئین از طریق مواد غذایی امکانپذیر نیست و ناچار به خرید مکملهای پروتئینی میشوند؛ در حالی که این ارقام چندین برابر نیاز واقعی بدن را نشان میدهند و این یکی از مهمترین مشکلات است.
نیاز پروتئینی شهروندان با یک برنامه غذایی کامل قابل تأمین است
او تأکید کرد که بخش عمده نیاز روزانه بدن به پروتئین از طریق نان، غلات و محصولات لبنی فراهم میآید و تقریباً ۶۰ تا ۷۰ درصد نیاز روزانه از این منابع تأمین میشود و تنها حدود ۳۰ درصد آن از منابعی مانند محصولات گوشتی به دست میآید. بررسی هرم غذایی نشان میدهد که افراد عادی واقعاً به مقدار زیادی پروتئین برای تأمین نیاز روزانه خود احتیاج ندارند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد اضافه کرد: در هرم غذایی، منابعی مانند گوشت، حبوبات، مغزیجات، ماهی و تخممرغ به عنوان منابع پروتئینی معرفی شدهاند و ترکیب این مواد غذایی میتواند نیاز بدن را تأمین کند. برای مثال، مصرف دو یا سه عدد تخممرغ در هر روز میتواند بخش قابل توجهی از نیاز پروتئینی یک فرد را برطرف کند، همچنین یک ورزشکار با مصرف یک تخممرغ، یک لیوان حبوبات و یک لیوان مغزیجات میتواند پروتئین کافی برای بدنش را دریافت کند و نیازی به مصرف گوشت ندارد.
غیورمبرهن با تأکید بر اینکه نیاز پروتئینی شهروندان و افرادی که به ورزش مشغول هستند، با یک برنامه غذایی شامل منابع متنوع قابل تأمین است، گفت: حتی افرادی که به تناسب دلایل مختلف شاهد کاهش مصرف گوشت یا ماهی هستند، میتوانند نیاز پروتئین خود را از طریق حبوبات، تخممرغ و سایر مواد غذایی تأمین نمایند. بنابراین، نکته اصلی این است که با داشتن یک رژیم غذایی متعادل، میتوان نیاز بدن به پروتئین را برطرف نمود.
مشهد، بیش از میزان مورد نیاز بدن پروتئین مصرف میکند
این متخصص تغذیه همچنین ابراز داشت که تحقیقات نشان میدهد در مشهد، میزان مصرف پروتئین فراتر از نیاز واقعی بدن است. در واقع مشکل اصلی سبد غذایی مردم، بر کمبود پروتئین منطبق نیست، بلکه به توزیع نادرست آن مربوط میشود. برخی از افراد پروتئین را به مقدار زیادی مصرف میکنند، در حالی که افراد ساکن در مناطق حاشیهنشین که کمتر گوشت مصرف میکنند، ممکن است از نظر دریافت پروتئین در وضعیت بهتری قرار داشته باشند؛ زیرا مصرف بیرویه پروتئین میتواند عوارضی برای بدن ایجاد کند.
او در اشاره به تفاوت منابع پروتئین، خاطرنشان کرد: منابع گوشتی تنها به گوشت قرمز محدود نمیشود، بلکه مرغ، بوقلمون، گوشت چرخکرده و دیگر محصولات گوشتی نیز بخشی از این گروه را تشکیل میدهند و میتوانند نیاز بدن به پروتئین را تأمین کنند.
عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی مشهد با تأکید بر اهمیت لبنیات و غلات در تأمین پروتئین مورد نیاز بدن، گفت: هرچند میزان پروتئین موجود در این خوراکیها به اندازه نسبت به منابع پروتئینی گوشتی نیست، اما به دلیل مصرف مداوم و روزانه، نقش قابل توجهی در تأمین پروتئین بدن ایفا میکنند. افراد معمولاً صبح نان، ظهر برنج یا نان و در وعده شام دوباره برنج یا نان مصرف میکنند و وجود غلات به اشکال مختلف در طول روز منجر به تأمین بخش قابل توجهی از پروتئین مورد نیاز بدن میشود.
مصرف بالای پروتئین به کلیه آسیب میزند
غیورمبرهن در خصوص عوارض ناشی از مصرف بیش از حد پروتئین بر بدن یادآور شد: یکی از تأثیرات منفی مهم ناشی از مصرف زیاد پروتئین، آسیب به کلیههاست. بخش قابل توجهی از پروتئینهای مصرفی از طریق کلیهها دفع میشوند؛ کلیهها به نوعی عمل صافی را انجام میدهند و در مواقعی که میزان پروتئین مصرفی بسیار بالا باشد، این فشار میتواند عملکرد کلیه را مختل کرده و موجب بروز مشکلات کلیوی شود.
این متخصص تغذیه با تأکید بر اینکه مصرف پروتئین بیش از نیاز بدن به معنی افزایش توده عضلانی نیست، افزود: برخلاف باور بسیاری از افراد، پروتئین اضافی که در بدن وارد میشود به عضله تبدیل نمیشود، بلکه منجر به افزایش توده چربی در بدن خواهد شد. بنابراین، فرض اینکه با مصرف بیشتر پروتئین، عضلات بیشتری ساخته میشود، نادرست است و مصرف بیرویه آن میتواند سبب تقویت چربیها در بدن گردد.
وی با اشاره به ریسکهای مرتبط با مصرف پروتئین فراوان از منابع نامعتبر، تصریح کرد: اگر افراد علاوه بر مصرف بالای پروتئین، این محصولات را از منابع غیرمعتبر تهیه کنند، احتمال بروز عوارض به مراتب بیشتر خواهد شد. وجود ناخالصی در برخی از این فرآوردهها میتواند مشکلات بیشتری برای مصرفکنندگان به دنبال داشته باشد و موارد بسیاری از بیماران نیز به دلیل واکنش نسبت به این ناخالصیها، با عوارضی روبرو شدهاند. متأسفانه، تعداد این موارد بسیار زیاد است و برخی افراد بدون توجه به کیفیت این محصولات، آنها را تولید و به بازار عرضه میکنند که این مسأله مشکلات را بیشتر کرده است.
این استاد دانشگاه درباره نشانههای مصرف بیش از حد پروتئین در بدن، بیان کرد: عوارض ناشی از مصرف فراوان پروتئین معمولاً به تدریج ظاهر میشوند. در بسیاری از موارد، فرد تا زمانی که آسیب جدی به کلیه یا دیگر اندامها ایجاد نشده، به مشکل پی نمیبرد. به همین دلیل، نشانهها معمولاً در زمانی ظاهر میشوند که آسیبها به وقوع پیوسته است.
غیورمبرهن اظهار کرد: حتی زمانی که در آزمایشها دفع پروتئین نمایان میشود، ممکن است بخش عمدهای از مشکلات ناشی از ناخالصیهای موجود در این محصولات باشد؛ این ناخالصیها میتوانند بدن را با چالشهای مختلفی مواجه کنند، در حالی که بسیاری از این عوارض در مراحل ابتدایی به راحتی قابل شناسایی نیستند.
انتهای پیام