کشف تازه درباره هجوم سلولهای ایمنی به مغز با افزایش سن
برای دههها، دانشمندان تصور میکردند سیستم ایمنی مغز تا حد زیادی از سیستم ایمنی سایر بخشهای بدن جداست. مغز سلولهای ایمنی تخصصی خود را دارد که «میکروگلیا» نامیده میشوند و سد خونی-مغزی نیز ورود بسیاری از مواد و سلولها را به بافت مغز محدود میکند. بر اساس دیدگاه سنتی، میکروگلیا از دوران جنینی در مغز مستقر میشوند و در طول زندگی عمدتاً بدون کمک سلولهای ایمنی خارج از مغز به فعالیت خود ادامه میدهند.
اما پژوهش جدید استنفورد تصویر متفاوتی ارائه میدهد. محققان دریافتند که با افزایش سن، سلولهای ایمنی موجود در خارج از مغز میتوانند وارد مغز انسان شوند و بخشی از جمعیت سلولهای میکروگلیا را تشکیل دهند. این روند به گفته پژوهشگران ممکن است یکی از ویژگیهای طبیعی پیری مغز انسان باشد.
«جولیا بلک»، پژوهشگر فوقدکتری آسیبشناسی در دانشکده پزشکی استنفورد و نویسنده نخست این مطالعه، میگوید معمولاً مغز را یک سیستم بسته در نظر میگیریم، اما یافتههای جدید نشان میدهد که در دوران سالمندی تعداد قابل توجهی از سلولهای ایمنی وارد مغز میشوند.
این کشف از یک پژوهش قبلی آغاز شد. محققان پیشتر با بررسی اطلاعات ژنتیکی هزاران نفر دریافتند افرادی که برخی کلونهای خاص سلولهای ایمنی ناشی از جهش در سلولهای بنیادی خون را دارند، کمتر به بیماری آلزایمر مبتلا میشوند. این نتیجه پرسش مهمی را ایجاد کرد: آیا این سلولهای غیرمعمول میتوانند با مغز تعامل داشته باشند؟
پژوهشگران سپس شواهدی پیدا کردند که نشان میداد برخی از این سلولها قادرند وارد مغز شوند. همین موضوع آنها را به این فرض رساند که ورود سلولهای ایمنی از خون به مغز شاید پدیدهای نادر نباشد و با افزایش سن بهطور معمول رخ دهد.
برای بررسی این فرضیه، تیم تحقیقاتی نمونههای بافت مغز انسان را بررسی کرد. نمونهها از مرکز کالبدشکافی سریع استنفورد و همچنین پروژه توالییابی بیماری آلزایمر دانشگاه واشنگتن تهیه شده بود. دانشمندان با استفاده از تغییرات ژنتیکی انباشتهشده در سلولها توانستند مسیر و منشأ برخی سلولهای ایمنی را ردیابی کنند.
نتایج نشان داد که سلولهای منشأگرفته از مغز استخوان در مغز افراد سالمند حضور دارند. پژوهشگران در بررسی ۲۰ فرد سالمند، شواهدی از ورود این سلولها به مغز را در تمام افراد مورد مطالعه مشاهده کردند. تحلیل تکسلولی نیز نشان داد که این سلولهای واردشده شباهت زیادی به میکروگلیا دارند و در برخی افراد میتوانند بخش قابل توجهی از جمعیت میکروگلیا را تشکیل دهند.
این یافته میتواند درک دانشمندان از روند پیری مغز را تغییر دهد. میکروگلیا نقش مهمی در دفاع از مغز، پاکسازی بقایای سلولی و تنظیم التهاب دارد؛ بنابراین تغییر منشأ و ترکیب این سلولها در دوران سالمندی ممکن است بر عملکرد مغز و نحوه واکنش آن به بیماریهای عصبی تأثیر بگذارد.
پژوهشگران همچنین امیدوارند این کشف در آینده به درک بهتر بیماریهای عصبی مانند آلزایمر کمک کند. اگر مشخص شود سلولهای ایمنی واردشده از خون چگونه بر مغز اثر میگذارند، شاید بتوان در آینده از این سلولها یا ویژگیهای آنها برای طراحی روشهای درمانی جدید استفاده کرد. با این حال، دانشمندان تأکید میکنند که این کاربردهای درمانی هنوز در مرحله تحقیقاتی قرار دارند و این مطالعه بهتنهایی به معنای کشف درمانی برای آلزایمر نیست.
این پژوهش که با حمایت بخشی از «ابتکار عمل نایت برای تابآوری مغز» در مؤسسه علوم اعصاب وو تسای دانشگاه استنفورد انجام شده، در مجله علمی Nature منتشر شده است.
منبع: دانشگاه استنفورد.