فشار بر صنایع کوچک به واسطه کمبود مواد اولیه، انرژی و منابع مالی

در سال‌های اخیر، صنایع کوچک و متوسط به یکی از ارکان کلیدی در حوزه اشتغال و تولید تبدیل شده‌اند؛ این واحدها که از نظر سرمایه و تجهیزات در قیاس با صنایع بزرگ با محدودیت‌هایی دست‌وپنجه نرم می‌کنند، اما نقش بسزایی در ایجاد فرصت‌های کار، تأمین نیازهای بازار و پیوستگی زنجیره تولید دارند. با وجود این، پژوهش‌های میدانی در خصوص وضعیت چندین واحد تولیدی واقع در شهرک صنعتی پایتخت نشان می‌دهد که تداوم فعالیت این صنایع به نحو فزاینده‌ای به حل مشکلات زیرساختی و کاهش موانع تولید وابسته است.

به‌مناسبت هفته حمایت از صنایع کوچک و همزمان با روز خبرنگار، روز شنبه ۲۴ مرداد، یک تور رسانه‌ای ویژه خبرنگاران فعال در حوزه صنعت در شهرک صنعتی پایتخت برگزار گردید. در این رویداد، نمایندگان رسانه‌ها با حضور در چند واحد تولیدی به‌صورت مستقیم از فرایند تولید، ظرفیت‌های موجود و چالش‌های پیش روی صنعتگران آگاهی پیدا کردند.

یکی از واحدهای بازدید شده، کارخانه‌ای در زمینه صنایع غذایی بود که در تولید انواع محصولات کنسروی همچون تن ماهی، ذرت، بادمجان و محصولات ترکیبی فعالیت دارد. مدیران این واحد اعلام کردند که با وجود چالش‌های موجود در تأمین مواد اولیه، توانسته‌اند به‌نحوی عمل کنند که خط تولید هیچ‌گاه متوقف نشود و ظرفیت تولید تن ماهی به تقریباً ۲۰ تن در روز برسد.

نماینده مدیرعامل این واحد تولیدی همچنین به مسئله تأمین ماهی اشاره کرده و گفت: منبع اصلی تن ماهی از جنوب کشور تأمین می‌شود و در برخی مقاطع به‌دلیل شرایط مربوط به صید و محدودیت‌های موجود، تأمین ماهی به دشواری انجام شده و تولید روزانه به حدود هفت تن کاهش یافته، اما با گفت‌وگو و بهره‌گیری از توان تأمین‌کنندگان، تولید دوباره به سطح قبلی بازگشت.

وی تأمین روغن، قوطی و درب را از دیگر چالش‌های این واحد برشمرد و اضافه کرد: قیمت برخی از مواد اولیه به طور چشمگیری افزایش یافته است؛ به‌طوری که قیمت قوطی از تقریبا هشت هزار تومان به حدود ۲۵ هزار تومان رسیده و ماهی نیز به قیمت حدود ۴۳۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم خریداری می‌شود.

هزینه‌های مربوط به حمل‌ونقل نیز فشار قابل توجهی بر این واحد تولیدی وارد آورده است، به طوری که هزینه حمل‌ونقل ماهی اکنون به حدود هشت تا ۹ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم رسیده و انتقال یک محموله ۲۵ تنی هزینه‌های قابل توجهی را برای تولیدکننده به دنبال دارد.

علاوه بر مواد اولیه، کمبود نقدینگی نیز به یکی از معضلات جدی این کارخانه تبدیل شده است. بخش بزرگی از مواد اولیه باید به‌طور نقدی خریداری شود، در حالی که منابع مالی برخی از مطالبات به صورت تأخیری دریافت می‌شوند و این‌گونه، واحد در گردش مالی خود با مشکلاتی رو به‌رو شده است.

یکدیگر از مشکلاتی که این واحد با آن دست به گریبان است، قطع برق می‌باشد. اگرچه این کارخانه به ژنراتور مجهز است، اما تأمین سوخت آن همیشه امکان‌پذیر نیست. در روی‌دادهایی، قطعی برق به مدت دو روز متوالی ادامه داشته و این واحد ناگزیر به اولویت‌دهی میان تأمین برق سردخانه و خط تولید شده است.

این واحد همچنین در تلاش است تا به‌جز حفظ ظرفیت فعلی، برنامه‌های توسعه‌ای را برای ساخت سردخانه و تولید محصولات کنسرو شده مرغ، خورشت و محصولات شیشه‌ای اجرایی کند؛ با این وجود، مدیران این مجموعه بر این باورند که تسهیل پروسه صدور مجوز، تأمین مواد اولیه، برق، سوخت و سرمایه در گردش می‌تواند شتاب توسعه این مجموعه را افزایش دهد.

در یکی دیگر از واحدهای مشاهده شده، کارخانه‌ای که به تولید لوازم آشپزخانه و جهیزیه مشغول است، فعالیت دارد؛ این واحد با این که عمده مواد اولیه خود را از داخل تأمین می‌کند، اما برای دست‌یابی به برخی مواد، همچنان به واردات وابسته است.

مدیر این واحد تولیدی بیان کرد: حدود ۷۰ تا ۷۵ درصد مواد اولیه از داخل کشور تأمین می‌شود و بین ۲۰ تا ۲۵ درصد مواد اولیه وارداتی هستند. موادی مانند ورق استیل و برخی اقلام شامل شیشه از جمله مواردی هستند که تأمین آن‌ها به واردات وابسته است.

وی همچنین افزود: مشکلات واردات فقط به تأمین ارز محدود نمی‌شود و مجوزها، فرآیند حمل‌ونقل، بیمه و امور گمرکی نیز بر روند واردات تأثیر می‌گذارند. افزایش هزینه‌های حمل و بیمه نیز موجب رشد قیمت تمام‌شده مواد اولیه شده است.

قطع برق در این کارخانه نیز بر روند تولید تأثیر گذاشته است. طبق گفته‌های مدیر واحد، قطع برق به‌طور میانگین حدود دو روز در هفته اتفاق می‌افتد و استفاده از موتور دیزل برای تأمین انرژی جایگزین، هزینه‌های تولید را به طور قابل توجهی افزایش داده است.

در مجموع، با وجود این چالش‌ها، حدود ۲۰۰ نفر در این مجموعه مشغول به کار هستند و مدیر واحد تأکید دارد که حفظ نیروی انسانی یکی از مهم‌ترین اولویت‌های کارخانه است. او بیان کرد که این مجموعه توان اشتغال بسیار بیشتری دارد و در صورت تأمین سرمایه و فراهم شدن شرایط اقتصادی مناسب، می‌توان خطوط تولید جدیدی را به راه انداخت و به افزایش اشتغال کمک کرد.

این واحد همچنین در سال‌های اخیر بخشی از محصولات خود را به بازارهای خارجی صادر کرده، اما مشکلات اقتصادی و کاهش دسترسی به برخی بازارهای صادراتی، به همراه نوسانات نرخ ارز، صادرات را نیز با دشواری‌هایی روبه‌رو کرده است.

همچنین، کارخانه‌ای فعال در زمینه فرآوری و بسته‌بندی ادویه‌جات یکی دیگر از واحدهای مورد بازدید خبرنگاران بود؛ دنیای تولید این واحد شامل تمام مراحل از واردات و تأمین مواد اولیه تا آسیاب، بسته‌بندی و عرضه نهایی محصول است.

مدیر این کارخانه در خصوص ظرفیت تولید مجموعه گفت: ظرفیت آسیاب و بسته‌بندی کارخانه در حدود ۲۰۰ تا ۲۵۰ تن در ماه است و میانگین تولید و فروش در شرایط عادی به ۱۵۰ تا ۲۰۰ تن در ماه می‌رسد.

وی توضیح داد: بخش عمده‌ای از مواد اولیه اصلی ادویه‌جات از کشورهای مختلف از جمله هند و پاکستان تأمین می‌شود، در حالی که برخی اقلام مانند نعناع، شوید، مرزه و پونه می‌توانند در ایران تولید شوند و می‌توان بخشی از نیاز کشور را از این طریق برطرف کرد.

این واحد نیز مانند بسیاری از واحدهای صنعتی با مشکل قطع برق به‌خصوص مواجه است. مدیر کارخانه به‌منظور جلوگیری از توقف تولید، اقدام به تهیه ژنراتور نموده و با همکاری‌های ایجادشده در شهرک صنعتی، میزان قطع برق نسبت به گذشته کاهش یافته است.

طبق گزارشات، نزدیک به ۳۶ نفر به‌طور مستقیم در این مجموعه کار می‌کنند و مجموع اشتغال مستقیم و غیرمستقیم ایجاد شده به حدود ۱۵۰ نفر می‌رسد.

علاوه بر مشکلات مربوط به انرژی و مواد اولیه، موضوع حمل‌ونقل کارکنان نیز یکی از دغدغه‌های این واحد به حساب می‌آید. مدیر کارخانه بر این باور است که راه‌اندازی سرویس حمل‌ونقل عمومی، اعم از تاکسی یا اتوبوس در محدوده شهرک صنعتی می‌تواند بخشی از مشکلات تردد نیروی کار را حل کند.

این واحد تولیدی عمدتاً محصولات خود را برای بازار داخلی عرضه می‌کند و مدیر آن تأکید می‌کند که ثبات بازار، تأمین پایدار مواد اولیه و کاهش موانع تولید، به‌عنوان مهم‌ترین پیش‌نیازهایی برای تداوم فعالیت و رونق واحدهای صنعتی به شمار می‌آید.

در نهایت، داستان این سه واحد تولیدی نشان می‌دهد که مشکلات مرتبط با صنایع کوچک تنها به یک عامل دست‌کمی نمی‌کشد؛ از یک سو با افزایش قیمت و دشواری تأمین مواد اولیه روبرو هستند و از سوی دیگر با چالش‌هایی چون قطعی برق، هزینه سوخت، حمل‌ونقل، نقدینگی، نرخ‌های بالای تسهیلات بانکی، واردات و نوسانات بازار مواجه‌اند، که هر کدام به نوعی بر روند تولید تأثیر می‌گذارند.

در چنین اوضاعی، حفظ اشتغال برای بسیاری از واحدها به اندازه افزایش سود اهمیت پیدا کرده است. مدیران این واحدها تأکید می‌کنند حتی در زمان‌هایی که تولید از منظر اقتصادی توجیه کمتری دارد، همواره سعی می‌کنند خطوط تولید را فعال نگه‌دارند و نیروهای انسانی را حفظ نمایند، چراکه توقف یک خط تولید نه تنها می‌تواند به سرمایه‌گذاری آسیب برساند، بلکه به معنای از دست رفتن اشتغال و خروج بخشی از ظرفیت تولید از چرخه اقتصادی نیز خواهد بود.

انتهای پیام