صندوقهای ارزی در آستانه ورود به عرصه اقتصادی کشور/ دو بانک بزرگ بهزودی مجوز خود را دریافت میکنند
بر اساس گزارش ایسنا، این صندوقها هدفی دارند برای تبدیل ارزهای خرد و راکد مردم از انباشت غیرفعال یا ورود به بازار ارز به سوی تأمین مالی پروژههای مولد و صادراتمحور؛ اما همچنان یک سوال محوری وجود دارد: آیا میتوان انتظار داشت که سود ارزی به اندازهای جذاب باشد که سرمایهگذاران را به سمت این ابزار جدید سوق دهد و از بازارهای سنتی همچون طلا و ارز منحرف کند؟
اقتصاد ایران اکنون در مواجهه با گسترش ابزارهای مالی ارزی است، در حالی که برای سالها یکی از کمبودهای بازار سرمایه، عدم وجود ابزار رسمی و منظم برای سرمایهگذاری مستقیم بر اساس ارز به شمار میرفت. حال صندوقهای سرمایهگذاری داراییهای ارزی با درآمد ثابت به دنبال پر کردن این شکاف هستند؛ این صندوقها، بر خلاف صندوقهای متعارف ریالی، سرمایهگذاری، سود و بازپرداخت سرمایه را به شکل ارزی انجام میدهند.
این ابزار در واقع یک پیوند میان بازار پول، سرمایه و ارز به شمار میرود. فعالیتهای آن با همکاری بانک مرکزی، سازمان بورس و مرکز مبادله ارز و طلای ایران طراحی شده و طبق ضوابط موجود، منابع این صندوقها باید در داراییهای ارزی مشخصی مانند سپردههای ارزی، اوراق ارزی و گواهی سپرده خاص ارزی سرمایهگذاری شوند.
نخستین صندوق تا پایان شهریور راهاندازی میشود
در این راستا، رئیسکل بانک مرکزی از آغاز به کار اولین صندوق سرمایهگذاری در داراییهای ارزی با درآمد ثابت تا پایان شهریور ماه خبر داده است.
همتی با اشاره به مصوبه هیات عالی بانک مرکزی اعلام کرده که این صندوقهای سرمایهگذاری ارزی به منظور جذب منابع ارزی خرد در دسترس عموم مردم و هدایت این منابع به سمت تأمین مالی پروژههای اقتصادی ایجاد میشوند.
وی افزود که راهاندازی این صندوقها به توسعه ابزارهای مالی ارزی، تعمیق بازارهای مالی و ایجاد بسترهای جدید برای مشارکت مردم در سرمایهگذاریهای ارزی کمک خواهد کرد.
رئیسکل بانک مرکزی همچنین بر این نکته تأکید کرده که این صندوقها به طور همزمان تحت نظارت بانک مرکزی و سازمان بورس و اوراق بهادار فعالیت خواهند کرد؛ موضوعی که از منظر سیاستگذاران به شفافیت، نظمبخشی و حفظ حقوق سرمایهگذاران کمک خواهد کرد.
همتی همچنین از وجود هشت درخواست برای تأسیس این صندوقها خبر داده و افزود که در حال حاضر دو بانک بزرگ در مراحل نهایی دریافت مجوز قرار دارند و پیشبینی میشود یکی از آنها تا پایان شهریورماه فعالیت خود را آغاز کند.
این اخبار در شرایطی منتشر میشود که پیش از این، نخستین مجوز برای تأسیس صندوق سرمایهگذاری در داراییهای ارزی با درآمد ثابت به بانک ملت اعطا شده بود. این بانک با همکاری شرکت تأمین سرمایه خود، موافقت اصولی سازمان بورس و مجوز بانک مرکزی را برای راهاندازی این صندوق دریافت کرده است.
منابع صندوق به کجا میروند؟
اما بخش کلیدی این موضوع، سمت دیگر صندوقهاست که ارزهای جمعآوری شده قرار است در آنجا سرمایهگذاری شوند. بر اساس مقررات، صندوقهای ارزی قادر به سرمایهگذاری در اوراق ارزی و گواهی سپردههای خاص ارزی هستند و بخشی از منابع نیز میتواند در سپردههای ارزی قرار گیرد. همچنین این صندوقها میتوانند در برخی ابزارهای ارزی، متعهد به پذیرهنویسی یا خرید این ابزارها شوند.
هدف سیاستگذاران از طراحی این سازوکار تنها ایجاد یک محصول جدید برای سرمایهگذاران نیست، بلکه به دنبال تبدیل ارزهای موجود در دست مردم و فعالان اقتصادی به منابع تأمین مالی هستند.
این موضوع به ویژه برای صنایع صادراتمحور از اهمیت بالایی برخوردار است. شرکتی که به ارز برای توسعه ظرفیت تولید خود نیاز دارد، میتواند از طریق انتشار اوراق ارزی یا سایر ابزارهای مجاز، منابع لازم را جذب کند و صندوقهای ارزی میتوانند یکی از مسیرهای تأمین این منابع باشند.
صندوق ارزی یا صندوق طلا؟
یکی از سوالات نخستین در ارتباط با این ابزار جدید، نگرانی از رقابت آن با صندوقهای طلاست؛ به ویژه در شرایطی که صندوقهای طلا در سالهای اخیر به یکی از محبوبترین گزینههای سرمایهگذاری تبدیل شدهاند. با این حال، کارشناسان به وضوح این دو ابزار را قابل مقایسه نمیدانند.
این تفکیک از نظر اقتصادی نیز قابل دفاع است. صندوق طلا در نهایت ابزاری برای سرمایهگذاری در قیمت طلاست و سود سرمایهگذار میتواند ناشی از افزایش قیمت طلا و عوامل مؤثر بر آن باشد. در مقابل، صندوق ارزی عمدتاً به منظور سرمایهگذاری بر مبنای ارز و به دست آوردن بازده ارزی از داراییهای با درآمد ثابت طراحی شده است.
تحلیلی که در این زمینه منتشر شده بر این نکته تأکید میکند که صندوقهای ارزی و صندوقهای طلا لزوماً رقبای مستقیم یکدیگر نیستند؛ به این دلیل که یک گروه از سرمایهگذاران به دنبال بازده ناشی از افزایش قیمت طلا و ارز هستند و گروه دیگری ممکن است سود ارزی با نوسان کمتر را ترجیح دهند.
یک ابهام مهم؛ ارز مردم چگونه وارد صندوق میشود؟
در اینجا یکی از نقاط قوت و در عین حال چالشهای صندوق ارزی بروز میکند. سرمایهگذاری در این صندوقها به وسیله ریال امکانپذیر نیست. سرمایهگذار باید ارز اسکناس یا حواله ارزی در اختیار داشته باشد. منابع ارزی غیرصادراتی مازاد بر تعهدات ارزی صادراتی و ارزهای دارای منشأ خارجی نیز در چارچوب مقررات میتوانند وارد این صندوقها شوند؛ اما استفاده از ارزهای حاصل از صادرات که مشمول تعهد ارزی هستند ممنوع است.
بنابراین، مخاطب اصلی این صندوقها در مرحله اول کسانی هستند که قبلاً ارز در اختیار داشته یا حاضرند برای سرمایهگذاری ارز تهیه کنند.
این نکته همان چیزی است که همتی نیز به آن اشاره کرده است. او معتقد است از آنجایی که این صندوقها تنها با ارز کار میکنند، افرادی که تمایل به سرمایهگذاری در آنها دارند یا باید از ارز موجود خود استفاده کنند یا اقدام به خرید ارز نمایند. به همین دلیل، افزایش تقاضا در بازار ارز به واسطه راهاندازی این صندوقها «دور از انتظار نخواهد بود».
این مسئله یکی از ملاحظات مهم سیاستگذاری است. اگر بخش عمدهای از متقاضیان صندوقهای ارزی، ارز موجود در دست خود را به صندوقها منتقل کنند، این ابزار جدید میتواند به جذب منابع ارزی موجود کمک کند. اما در صورتی که سرمایهگذاران برای ورود به صندوق، ابتدا اقدام به خرید ارز نمایند، ممکن است در کوتاهمدت باعث افزایش بخش از تقاضای بازار ارز شود.
بنابراین، تأثیر این صندوقها بر بازار ارز تا حد زیادی به این موضوع بستگی دارد که چه میزان از منابع صندوقها از ارزهای راکد و موجود تأمین میشود و چه مقدار از آن از طریق خرید جدید ارز شکل میگیرد.
۳ معیار تعیینکننده؛ بازده، ریسک و نقدشوندگی
با وجود تمامی مزایای این ابزار، موفقیت صندوقهای ارزی در نهایت به سه معیار بستگی دارد: بازده، ریسک و نقدشوندگی. همتی نیز به این نکته اشاره کرده و تأکید کرده است که سرمایهگذاران هنگام انتخاب هر ابزار مالی، این سه معیار را در نظر میگیرند و صندوق ارزی نیز باید بتواند انتظارات آنها را در این سه زمینه برآورده سازد.
در خصوص بازده، سرمایهگذار باید ارزیابی کند که سود ارزی صندوق نسبت به گزینههای دیگر مانند سپرده ارزی، خرید مستقیم ارز، صندوق طلا یا سایر ابزارهای سرمایهگذاری چه میزان جذابیت دارد.
در بخش ریسک، سرمایهگذار باید کیفیت داراییهای صندوق، اعتبار ناشران اوراق، ضمانتها و عملکرد مدیر صندوق را مورد بررسی قرار دهد.
اما شاید مهمترین موضوع در آغاز فعالیت این صندوقها، نقدشوندگی باشد. سرمایهگذاری که ارز خود را به صندوق میسپارد، باید اطمینان حاصل کند که در زمان نیاز میتواند بدون دردسر و با هزینهای معقول، واحدهای خود را ابطال کرده و ارز خود را دریافت کند.
برای همین، در ساختار برخی از نخستین صندوقها، بانک به عنوان ضامن نقدشوندگی ایفای نقش میکند. به عنوان مثال، در صندوق ارزی بانک ملت، بانک ملت به عنوان مدیر ثبت، مدیر عملیات ارزی و ضامن نقدشوندگی و شرکت تأمین سرمایه بانک ملت نیز به عنوان مدیر صندوق معرفی شدهاند.
آیا ارزهای خانگی به تولید منتهی میشوند؟
یکی از اهداف اساسی سیاستگذاران از طراحی این ابزار، فعالسازی منابع ارزی راکد است؛ منابعی که ممکن است در قالب اسکناس در اختیار خانوارها یا فعالان اقتصادی باشد و فعلاً در تأمین مالی تولید نقشی ایفا نمیکنند. اگر این منابع به صندوقها ورود یابند، میتوانند در سطح کلان از یک دارایی غیرفعال به منبع تأمین مالی تبدیل شوند.
این موضوع به ویژه در وضعیتی اهمیت پیدا میکند که اقتصاد ایران با کمبود منابع ارزی و چالش تأمین مالی پروژههای بزرگ روبروست. صندوق ارزی میتواند بخشی از این شکاف را از طریق بازار سرمایه پر کند؛ البته با قید این که منابع واقعاً به سمت پروژههای مولد و ارزآور هدایت شوند.
همتی نیز در این زمینه با احتیاط صحبت کرده و بر این نکته تأکید کرده که برای قضاوت درباره نقش صندوقها در تأمین مالی صنایع، به ویژه صنایع صادراتمحور، هنوز زود است و باید دید در امیدنامه صندوقها چه سازوکارهایی پیشنهادی شده و مدیران چگونه منابع را مدیریت خواهند کرد.
این نکته ممکن است مهمترین بخش ماجرا باشد. ایجاد یک صندوق به تنهایی به معنای تأمین مالی موفق تولید نیست؛ کیفیت تخصیص منابع، نرخ بازده پروژهها، ضمانتهای بازپرداخت و شفافیت عملکرد صندوق است که تعیین میکند آیا این ابزار در واقع به کانالی واقعی برای تامین مالی تبدیل میشود یا صرفاً به محصولی جدید برای سرمایهگذاری ارزی محدود خواهد ماند.
انتهای پیام