بمب ساعتی ۱۳۰ ساله / سدی قدیمی در دل منطقهای مستعد زلزله
طبق گزارش خبرآنلاین، به نقل از زومیت، وجود سدی که قدمتی بیش از ۱۳۰ سال دارد، قرار داشتن در منطقهای مستعد زلزله و واقع شدن بر بالای ناحیهای با جمعیت بالا، هیچ امری خوشایند به نظر نمیآید. این شرایط دقیقاً به سد مولاپریار مرتبط میشود؛ ساختاری آبی که به وضوح در حال فرسایش است و برخی آن را به عنوان «بمب ساعتی» توصیف میکنند.
در جهان، سدهای با عمر بالا وجود دارند که در انتهای قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم ساخته شدهاند و بسیاری از این سازهها اکنون فراتر از زمان طراحیشده خود عمل میکنند. هند به وضوح یکی از کشورهای عمده در این بحران به شمار میرود، زیرا بالغ بر ۱۱۱۵ سد بزرگ آن بیش از ۵۰ سال عمر دارند. بر اساس تجزیه و تحلیلی که در سال ۲۰۲۱ توسط دانشگاه ملل متحد انجام شد، پیشبینی میشود تا سال ۲۰۵۰ بیش از ۴۲۵۰ سد بزرگ در این کشور به سن بیش از ۵۰ سال برسند و ۶۴ سد بزرگ نیز از مرز ۱۵۰ سالگی عبور خواهند کرد.
به گفتهی آیافالساینس، سد مولاپریار یکی از خطرناکترین موارد به شمار میرود. این سد گرانشی با ارتفاع ۵۳ متر، بین سالهای ۱۸۸۷ تا ۱۸۹۵ در دوران سلطنت بریتانیا ساخته شده و بر روی رودخانه پریار واقع در ایالت کرالای هند قرار دارد. این مکان در ناحیهای پرخطر با لرزههای زمینلرزهای در کوههای غات غربی قرار گرفته است. زمینلرزههای گذشته تأثیر خود را بر این سازه گذاشتهاند و در چند دهه اخیر، لرزشهای خفیفی سبب ایجاد ترکهایی در ساختار سد شده و مهندسان را به تعمیرات و بررسی مجدد ایمنی آن واداشته است.
با این حال، هیچکس به صراحت اعتقاد ندارد که این سد بتواند در برابر زلزلههای آینده که شدت آن بیش از ۶٫۵ درجه باشد، مقاومت کند. گزارشی که در سال ۲۰۱۱ از سوی مؤسسه فناوری هند منتشر شد، چنین نتیجهگیری کرده است. در صورت بروز چنین حادثهای، طبق برآورد دانشگاه ملل متحد، حدود ۳٫۵ میلیون نفر ممکن است در معرض سیلابهای ویرانگر قرار گیرند.
ریزش این سد میتواند حجم زیادی از آب را به سرعت به سمت پاییندست منتقل کند؛ محلهایی که شامل مخزن ایدوکی و سایر سدهای رودخانه پریار میشود. در چنین شرایطی، چندین منطقه پرجمعیت در کرالا، از جمله شهر کوچی، ممکن است در خطر زیر آب رفتن قرار بگیرند.
اما چرا این بحران به آسانی برطرف نمیشود؟ پاسخ به این سوال به مراتب پیچیدهتر از خود خطر است. سد در ایالت کرالا واقع شده است، اما مسئولیت مدیریت و نگهداری آن بر عهدهی ایالت همسایه یعنی تامیل نادو است که از آبی که به سوی اراضی کشاورزی خود هدایت میشود، بهرهوری میکند.
مقامات کرالی مدتهاست که خواستار تخریب و بازسازی این سد هستند و آن را به عنوان یک تهدید جدی توصیف میکنند. در مقابل، مسئولین تامیل نادو بر این باورند که این سد از ایمنی کافی برخوردار است و هیچ نیازی به اقدامات پرهزینه مهندسی نیست. این مهم به جنجالی حقوقی تبدیل شده که بارها به دیوان عالی هند ارجاع داده شده است، اما هیچ راهحل پایداری برای آن پیدا نشده است. تنشها نیز با ادعاهایی مبنی بر اینکه مسئولین تامیل نادو به صورت شبانه و بدون هشدار، دریچههای سد را باز میکنند و موجب سیلاب در پاییندست کرالا میشوند، شدت یافته است.
اما این مشکل تنها به جنوب هند محدود نمیشود. طبق تحلیل دانشگاه ملل متحد، تا سال ۲۰۵۰، بیشتر جمعیت جهان در نواحی پاییندست سدهایی زندگی خواهند کرد که از عمر طراحیشدهی خود فراتر رفتهاند. حتی تخریب یک سد کوچک نیز میتواند سالها یا دههها برنامهریزی و تلاشهای مهندسی را طلب کند و خارج کردن سدهای بزرگ از عملیات نیز اصلاً فرآیند سادهای نیست.
دونمیا پرا، نویسنده اصلی گزارش سال ۲۰۲۱ و پژوهشگر ارشد در مؤسسه آب، محیط زیست و سلامت دانشگاه ملل متحد، بیان میکند که ساخت سدهای بزرگ در میانه قرن بیستم تسریع یافته و در دهههای ۱۹۶۰ و ۱۹۷۰، به ویژه در آسیا، اروپا و آمریکای شمالی به نقطه اوج خود رسیده است؛ در حالی که روند ساخت سدهای بزرگ در آفریقا از دهه ۱۹۸۰ افزایش یافت. پس از آن، تعداد سدهای بزرگ جدید به طور تدریجی کاهش یافته است.
آر آلن کوری، یک استاد وابسته دانشگاهی مؤسسه آب، محیطزیست و سلامت دانشگاه ملل متحد، تأکید میکند که برچیدن سدها از اهمیت ویژهای برخوردار است. او میگوید که در فرایند برنامهریزی برای توسعه زیرساختهای ذخیره آب، باید به اندازه ساخت آنها برچیدن سدها نیز مورد توجه قرار گیرد.
۵۸۵۸
کد مطلب 2261043