فناوریهای ایرانی در تلاش برای مقابله با بحران فاضلاب/ تقاضای نوآوران از دولت برای برگزاری آزمایشهای صنعتی
طبق گزارش ایسنا، پسابهای صنعتی به عنوان یکی از مهمترین ارتباطات بین فعالیتهای تولیدی، بحران آب و آسیب به محیط زیست شناخته میشوند؛ زیرا فاضلاب ناشی از صنایع، بسته به نوع فرآیند تولید، میتواند حاوی مقادیر بالای مواد آلی، ترکیبات شیمیایی، چربی و روغن، فلزات سنگین و سایر آلودگیها باشد و چنانچه تصفیه به درستی انجام نشود، میتواند آلودگی را از محیطهای صنعتی به منابع آب سطحی و زیرزمینی منتقل نماید. بعلاوه، در شرایطی که تنش آبی افزایش یافته است، تصفیه و بازچرخانی پساب تنها به عنوان یک اقدام زیستمحیطی قلمداد نمیشود، بلکه جزء مدیریت منابع آب و ادامه فعالیتهای صنعتی نیز به حساب میآید.
در این زمینه، فناوریهای بیهوازی یکی از روشهای متداول برای تصفیه پسابهای دارای بار آلی بالا هستند؛ در این پروسه، میکروارگانیسمهای بیهوازی اقدام به تجزیه مواد آلی کرده و بخشی از محصولات تولید شده، به بیوگاز شامل متان تبدیل میشود. همچنین، در راکتورهای بیهوازی مجهز به لجن گرانولی، قابلیت تصفیه پسابهای با بار آلی بالا و جمعآوری گاز تولید شده وجود دارد و اگر به درستی طراحی و بهرهبرداری شوند، این گاز میتواند به عنوان منبعی از انرژی مورد استفاده قرار گیرد.
در همین راستا، عباس خدابنده، یکی از فناوران فعال در صنعت تصفیه فاضلاب و امضاکننده نامهای از سوی گروهی از استادان دانشگاه، شرکتهای دانشبنیان و فعالان محیط زیست به دولت به منظور ارائه راهکارهای علمی برای مواجهه با چالشهای زیستمحیطی، از توسعه یک سیستم جدید برای تصفیه پسابهای صنعتی خبر میدهد؛ این سیستم که بر اساس فرآیند بیهوازی است، به گفته وی، با هدف افزایش کارایی در حذف مواد آلی، کاهش فضای لازم برای تصفیهخانه، جمعآوری گازهای حاصل از فرآیند و فراهم کردن امکان استفاده از گاز در فعالیتهای صنعتی طراحی و مهندسی شده است.
او در گفتوگو با ایسنا، بر تجربیات اجرای پایلوت این فناوری در بخشهای مختلف صنعتی تأکید کرده و بر لزوم حرکت به سمت فناوریهای مدرن و پر بازده به جای روشهای کاملاً سنتی تأکید میکند. بر این باور است که بخش قابل توجهی از چالشهای پیش رو در تصفیه پساب صنعتی، نه ناشی از کمبود دانش فنی، بلکه ناشی از شکاف بین ظرفیت علمی کشور و کاربرد آن در مقیاس صنعتی است؛ موضوعی که در نامه مشترک گروهی از متخصصان به دولت نیز بر آن تأکید شده و درخواست کردهاند تا فضای بیشتری برای دانشگاهها، شرکتهای فناور و کارشناسان برای ارائه و پیادهسازی راهکارهای علمی و عملیاتی برای حل بحرانهای زیستمحیطی فراهم نمایند.
به اختصار، نکته اصلی این است که پساب صنعتی نباید یک «آلاینده» باشد که به یک «آلاینده پنهان» تبدیل شود؛ بلکه لازم است با اتکا به دانش و فناوری، فرایند تصفیه، بازچرخانی و در صورت امکان، بازیابی بخشی از ظرفیت انرژی آن نیز انجام شود.
افزایش کارایی در تصفیه پسابهای صنعتی با بومیسازی فناوریهای جهانی
عباس خدابنده، از کارشناسان یکی از شرکتهای فناور در زمینه تصفیه فاضلاب در گفتوگو با ایسنا، به فعالیتهای این شرکت در حوزه طراحی و راهاندازی سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب اشاره کرد و گفت: این شرکت در راستای تولید و نصب سیستمهای پیشرفته تصفیه فاضلاب اقدام میکند و یکی از این سیستمها، مدلهای ECSP (External Circulation Sludge) است که طراحی اصلی آن توسط شرکت هیدروتان هلند انجام شده است. این سیستمها برای تصفیه فاضلابهای با بار آلودگی بالا ایجاد شدهاند و میتوانند با راندمان مناسبی به حذف آلودگی فاضلاب و بار آلی ورودی به تصفیهخانهها بپردازند.
خدابنده با ابراز تأسف از وضعیت تصفیهخانههای برخی شهرکهای صنعتی کشور به ویژه در شهرک صنعتی اشتهارد و کوثر، و همچنین برخی شهرکهای صنعتی در استان گیلان مثل سراوان، میگوید: به دلیل بار آلودگی بالای فاضلاب در این مناطق، تصفیهخانههای قدیمی قادر به پاسخگویی به شرایط فعلی نبوده و بسیاری از آنها با فناوریهای سالهای قبل طراحی شدهاند. نمیتوان از یک سیستم بیهوازی که بر اساس نیازهای پنجاه سال پیش ساخته شده است، انتظار داشت که برای فاضلابهای با بار آلودگی بسیار بالای امروز به کار گرفته شود و عملکرد خوبی ارائه دهد.
وی افزود: سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب از نظر زمان ماند و تجزیه مواد آلی به روزتر و بهینهتر عمل میکنند و میتوانند مواد آلی موجود در فاضلاب را در مدت زمان کمتری تجزیه نمایند. در این روش، مواد آلی طی حدود ۶ ساعت مورد پردازش قرار میگیرند و گاز متان حاصل از این فرآیند نیز قابلیت جمعآوری و استفاده دارد.
خدابنده همچنین بر وجود بوی نامطبوع در برخی تصفیهخانههای فاضلاب تأکید کرد و خاطرنشان کرد: در بسیاری از این تصفیهخانهها، با ورود به مجموعه با بوی غیرمطبوعی مواجه میشوید و گازهایی مانند متان ممکن است در محیط پخش شود؛ اما در سیستم پیشنهادی ما به دلیل بسته بودن مخازن، جمعآوری گاز تولید شده به راحتی انجام میگیرد. این فناوری بهطور اولیه توسط شرکت هیدروتان هلند طراحی شده و ما با استفاده از تجربیات همکاری با این شرکت، این فناوری را در داخل کشور مورد بررسی و توسعه قرار دادهایم.
وی بیان کرد: اکنون آمادهایم تا تصفیهخانههای با مشکلات بنیادی را مورد بررسی جامع قرار داده و مسائل آنها را به صورت اصولی حل کنیم. هدف ما ارائه راهکار موقتی نیست، بلکه میخواهیم مشکلات اصلی را شناسایی و حل کنیم تا به خروجی مناسب و پایدار دست یابیم.
خدابنده به همکاری با دانشگاهها نیز اشاره کرد و اعلام داشت: در این زمینه با تعدادی از استادان دانشگاه صنعتی شریف و دانشگاه تهران همکاری داریم و از پتانسیل دانشگاهیان در مراحل آزمایشگاهی، پایش و بهرهبرداری استفاده میکنیم. طراحی اصلی این سیستم و توسعه فناوری در شرکت ما اتفاق افتاده و بخش عمده فعالیتهای مرتبط با این فناوری را مدیریت میکنم، اما استادان دانشگاه در زمینه آزمایشگاهها، پایش و دیگر بخشهای تخصصی به ما یاری میرسانند.
تصفیه فاضلابهای صنعتی با استفاده از سیستمهای نوین
خدابنده در تشریح عملکرد این فناوری با اشاره به استفاده از مخازن بیهوازی ساخته شده از فولاد ضدزنگ یا فولاد کربنی، بیان کرد: ارتفاع این مخازن بین ۱۵ تا ۱۷ متر است و به صورت کامل مسقف و در بسته طراحی شدهاند. این مخازن برخلاف بسیاری از تصفیهخانههای قدیمی که برخی از بخشهای آنها در قالب سازههایی بتنی و روباز ساخته شدهاند، فضای کمتری را اشغال میکنند و همچنین به دلیل بسته بودن، گازهای تولید شده در محیط منتشر نمیشوند.
این فناور در حوزه تصفیه فاضلاب، اندازه این مخازن را بین ۶ تا ۱۰ متر ذکر کرد که با طراحی عمودی، فضای کمتری نسبت به بسیاری از سیستمهای مرسوم اشغال میکنند و افزود: گرانولهای باکتریایی مورد نیاز این سیستم را خودمان تولید کرده و از آنها در فرآیند تصفیه فاضلاب استفاده مینماییم.
خدابنده در مورد مزایای منحصر به فرد مخازن بیهوازی توضیح داد: یکی از برجستهترین مزیتهای این مخازن، زمان ماند کمتر در مقایسه با برخی سیستمها و مخازن دیگر میباشد؛ به همین دلیل این مخازن فضای کمتری را اشغال کرده و به لحاظ کارایی از کیفیت بالاتری برخوردار هستند. مزیت دیگر این سیستم، جمعآوری گاز تولید شده در فرآیند تصفیه است، زیرا مخازن بهطور کامل بسته و مسقف هستند و گاز تولید شده نمیتواند در محیط پخش شود.
این محقق، جمعآوری گازهای تولید شده در دوره تصفیه پساب را ویژگی دیگری از این سیستم عنوان کرد و به این نکته اشاره کرد که جمعآوری گاز تولید شده علاوه بر جلوگیری از انتشار آن در محیط و کاهش مشکلات بوی نامطبوع، این امکان را فراهم میکند که بتوان از این گاز برای مصارف مورد نیاز بهرهبرداری کرد. در نتیجه، هدف از پیشرفت این فناوری، ارائه راهکاری بنیادی و پایدار برای تصفیه فاضلابهای با بار آلودگی بالا و حل معضلات تصفیهخانههایی است که فناوریهای سنتی دیگر نمیتوانند بر چالشهای فعلی فائق آیند.
تأمین گرانولهای باکتریایی
خدابنده درباره نحوه جمعآوری گاز در سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب گفت: زمانی که فاضلاب با سطح بالای COD به سیستم وارد میشود، در واقع مواد آلی موجود در آن مانند کربوهیدراتها و پروتئینها به فرایند تصفیه اضافه میشوند و در این بستر، گرانولهای باکتریایی وظیفه تجزیه این مواد را بر عهده دارند.
وی افزود: یکی از چالشهای این حوزه تأمین گرانولهای باکتریایی است؛ زیرا این گرانولها به صورت آماده در کشور در دسترس نیستند و در صورت نیاز به واردات، هزینه بسیار بالایی به چرخه تصفیه دیکته میشود. به عنوان مثال، قیمت هر مترمکعب گرانول باکتریایی وارداتی حدود ۱۰۰ تا ۱۲۰ دلار است.
خدابنده ادامه داد: بنابراین، در این پروژه ما گرانولهای باکتریایی را به صورت داخلی تولید کرده و حتی در پایلوتی که ساختهایم، نیاز گرانولها را در مجموعه خود تامین کردهایم.
وی در توضیح فرآیند تصفیه فاضلاب در این سیستم گفت: پس از ورود فاضلاب به سیستم، سه مرحله اصلی شامل هیدرولیز، اسیدزایی و متانسازی انجام میشود. در مرحله اول، مواد آلی هیدرولیز و تجزیه میشوند، و سپس به اسید تبدیل شده و در مرحله نهایی، متان تولید میشود. گاز متان تولید شده از فرآیند تصفیه در مخازن جمعآوری شده و پس از آن، وارد مرحله شیرینسازی گاز میشود. گاز حاصل از این فرآیند حدود ۷۵ تا ۸۰ درصد متان دارد و میتوان از آن در کاربردهای مختلف استفاده کرد.
وی بیان کرد: از این گاز میتوان برای بویلرها، تأمین گرمایش سالن تولید یا فرآیندهای صنعتی که نیاز به انرژی حرارتی دارند، بهره برد؛ بنابراین، این یکی از مزایای ویژه سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب است. در سیستمهای قدیمی، فاضلاب به مخازن وارد میشود، اما به دلیل شرایط حاکم بر این مخازن، پرورش مناسب باکتریها و مدیریت لجن به خوبی انجام نمیشود و عاقبت نیز امکان استحصال بهینه گاز تولید شده وجود ندارد.
خدابنده همچنین بیان داشت: در سیستمهای قدیمی، که مخازن آنها بتنی هستند، گازهای تولید شده، از جمله ترکیبات خورنده، میتوانند در طول زمان به فرسایش بتن منجر شده و با آسیب به سقف و ساختار مخازن، کارکرد سیستم را دچار اختلال نمایند. این مورد نیز یکی دیگر از مزایای سیستم پیشنهادی ماست؛ زیرا مخازن این سیستم به طور بسته و کنترلشده طراحی شدهاند و گاز تولید شده جمعآوری و استحصال میشود و به این ترتیب هم از انتشار گاز در محیط جلوگیری به عمل میآید و هم این گاز به عنوان یک منبع انرژی قابل استفاده خواهد بود.
اجرای فاز پایلوت برای پیشبرد تصفیهخانههای نوین
مجری طرح بر اهمیت انجام مطالعات آزمایشگاهی قبل از طراحی تصفیهخانه تأکید کرد و گفت: در حوزه تصفیه فاضلاب شهرکهای صنعتی، تیمی متشکل از استادان دانشگاه و متخصصان آزمایشگاهی در کنار ما مشغول به کار هستند و پیش از طراحی سیستم، فاضلاب را از لحاظ حجم مواد آلی، ترکیبات موجود، سموم و سایر آلایندهها بررسی مینماییم.
وی ادامه داد: پس از انجام این آزمایشها، مشخص میشود که فاضلاب چه ویژگیهایی دارد و بر اساس نتایج به دست آمده، سیستم تصفیه مناسب با نوع و میزان آلودگی طراحی میشود تا فرآیند تجزیه و تصفیه فاضلاب به صورت مؤثر انجام گیرد.
خدابنده با تأکید بر اینکه طراحی درست یک تصفیهخانه مستلزم آنالیز دقیق فاضلاب است، خاطرنشان کرد: متاسفانه در برخی شهرکهای صنعتی این مراحل به صورت اصولی انجام نشده است. به عنوان مثال، در شهرک صنعتی اشتهارد که فعالیتش به بیش از ۲۵ سال میرسد، حدود چهار هزار مترمکعب آب از چاهها برداشت میشود و در شرایطی که تصفیه به نحو شایسته انجام نمیشود، این مقدار آب و پساب در نهایت به رودخانه «شور» میریزد.
این فناور حوزه تصفیه فاضلاب به نقل از رئیس دادگستری استان قم و اداره محیط زیست قم در راستای فاضلاب ناشی از شهرک صنعتی اشتهارد، اشاره داشت و ابراز کرد: این مقامات نگران آلودگی ناشی از ورود فاضلاب به این رودخانه شده بودند.
وی افزود: پیشنهاد ما این است که از ظرفیت شرکتهای فناور برای حل این چالش استفاده شود و تصفیهخانههای معیوب تحت مدیریت متخصصان قرار گیرد تا آنها را اصلاح و دوباره راهاندازی کنیم و سپس با دستیابی به راندمان و کیفیت خروجی مطلوب، سیستم را به مجموعه مربوط تحویل دهیم.
خدابنده به تشدید بحران آب در کشور اشاره کرده و گفت: در حال حاضر، با روند رو به رشد کمآبی مواجه هستیم، منابع آب سال به سال محدودتر میشود و همزمان فعالیتهای صنعتی افزایش مییابد؛ به همین دلیل برداشت آب از منابع زیرزمینی نیز فزونی یافته است. متاسفانه در مواردی، صنعت آب را برداشت و مصرف میکند، ولی در نهایت قادر به تصفیه فاضلاب تولیدی به نحو مطلوب نیست و آن را به همان صورت وارد رودخانه یا محیط میکند و این امر نه تنها به آلودگی منابع آب سطحی منجر میشود، بلکه منابع آب زیرزمینی را نیز تحت تأثیر قرار میدهد.
این فناور تصریح کرد: وقتی منابع آب زیرزمینی آلوده شوند، این آلودگی در طبیعت باقی مانده و نهایتاً میتواند دوباره به زندگی انسان بازگردد و منجر به ورود ترکیبات و آلایندههای مختلف به بدن او شود.
خطر ورود آلایندهها به زنجیره غذایی
او با اشاره به امکان انتقال نیترات و سایر آلایندهها به چرخه غذایی، تصریح کرد: یکی از روشهای انتقال این آلودگی میتواند استفاده از آب آلوده برای آبیاری محصولات کشاورزی باشد. کشاورز که از منشاء و میزان آلودگی آب بیخبر است، ممکن است از همان آب برای آبیاری محصولاتی مانند گندم بهره ببرد. قطعاً ممکن است آب به نظر نظیف بیاید، اما کشاورز به دلیل نیاز به آب آن را برداشت کرده و برای آبیاری محصولاتش استفاده میکند.
او میافزاید: در این حالت، آلایندهها میتوانند به محصولات کشاورزی نفوذ کنند و در نهایت این محصولات دوباره وارد چرخه مصرف و غذایی جامعه شوند؛ بنابراین آلودگی فاضلاب صرفاً مربوط به محیط صنعتی نیست و اگر به طور صحیح مدیریت نشود، میتواند از طریق آب، خاک و محصولات کشاورزی بر سلامت انسانها تأثیر بگذارد.
این فعال حوزه تصفیه فاضلاب با اشاره به سوابق کاربردی این فناوری میگوید: این سیستم در چند پروژه و صنایع مختلف به کار گرفته و آزمایش شده است. به عنوان مثال، من به عنوان مشاور و مدیر پروژه در پالایشگاه غلات زر فعال بوده و این سیستم برای تصفیه آب مصرفی این مجموعه مورد استفاده قرار گرفت. در آن جا، آب مصرفی به حدی تصفیه میشود که مجدداً در چرخه تولید به کار گرفته شود؛ بهطوریکه آب تصفیه شده برای فرآیندهای تولید، برجهای خنککننده و بویلرها مورد استفاده قرار میگیرد و به چرخه مصرف بازمیگردد.
خدابنده بیان کرد: همان سیستمی را که با همکاران هلندی توسعه داده بودیم، در داخل کشور بازطراحی و مهندسی کرده و با شناسایی برخی نقصها، تغییراتی در طراحی و عملکرد آن انجام دادیم. سپس یک نمونه پایلوت از این سیستم ساختیم و آن را در چند کارخانه آزمایش کردیم. به گونهای که این سیستم در کارخانه یکی از صنایع غذایی مورد آزمون قرار گرفته و در حذف مواد آلی به راندمانی نزدیک به ۹۰ تا ۹۵ درصد دست یافت. همچنین این سیستم در مجموعه صنعتی دیگری که در زمینه تولید شویندهها و محصولات بهداشتی فعالیت دارد، مورد آزمایش قرار گرفت و در آنجا نیز میزان حذف مواد آلی به همان حدود ۹۰ تا ۹۵ درصد رسید.
این فناور حوزه تصفیه فاضلاب افزود: ما اکنون در حال مذاکره با چند کارخانه هستیم تا بتوانیم یکی از این سیستمها را در مقیاس بزرگتر به اجرا درآوریم و نمونهای عملیاتی قابل ارائه داشته باشیم تا در پروژههای بعدی بتوانیم نمونه مشابهی را به کارفرمایان معرفی کنیم.
وی در خصوص ظرفیت پایلوت ساخته شده اظهار داشت: پایلوت مورد استفاده حدود ۲۰۰ لیتر در ساعت فاضلاب را تصفیه میکند و ظرفیت آن در یک روز به ۷ تا ۸ هزار لیتر میرسد؛ لذا پایلوت ما نمونه بسیار کوچکی نیست و امکان ارزیابی عملکرد سیستم در مقیاس قابل قبولی را فراهم میکند.
خدابنده اضافه کرد که پس از اجرای پایلوت، این فناوری مورد آزمایش قرار گرفته و در فرآیند بهرهبرداری با چالش خاصی روبرو نشدیم. به اعتقاد من، به دلیل تغییراتی که در طراحی ایجاد کردهایم، سیستم ما در برخی مواقع نسبت به نمونه اولیه هلندی، عملکرد بهتری دارد.
او ادامه داد: من از ابتدا تا انتهای فرآیند طراحی و اجرای این سیستم را نظارت کردهام و به خاطر تجربهای که در ساخت نمونه اولیه و شناسایی نقاط ضعف آن به دست آوردهایم، برخی ایرادات را برطرف کردهایم. حتی طرفهای هلندی در ابتدا نتوانستند سیستم را با ظرفیت و راندمانی که مدنظر ما بود، تحویل دهند، اما با تغییراتی که در طراحی و فرآیند ایجاد کردیم، توانستیم سیستم را به عملکرد مطلوبی برسانیم.
مجری طرح خاطرنشان کرد که فناوری در حال حاضر در مرحله انتقال از پایلوت به مقیاس صنعتی است و گفت: در حال حاضر حدود چهار هزار مترمکعب در شب، برای پایلوت و آزمایشهای انجام شده مورد بررسی قرار گرفته و مرحله بعدی، پیادهسازی سیستم در مقیاس بزرگتر و صنعتی است.
چالشهای اعتمادسازی در پذیرش سیستمهای نوین تصفیه
خدابنده یکی از چالشهای پیشرفت این فناوری را دشواری ترغیب کارفرمایان برای اجرای اولین نمونه صنعتی میداند و میگوید: هنگامی که بخواهیم سیستم را از مقیاس پایلوت به ظرفیتهای بزرگتر، مانند ۲۰ یا چهار هزار مترمکعب توسعه دهیم، اغلب هزینه زیادی لازم دارد و کارفرما ممکن است بپرسد که چرا باید نخستین مجموعهای باشد که برای اجرای این فناوری سرمایهگذاری کند.
وی افزود: مدیران شرکتها معمولاً میپرسند چرا باید هزینه اجرای یک فناوری جدید را متقبل شوند و ریسک پذیری برای پیادهسازی اولین نمونه را بپذیرند تا دیگران از آن تجربه استفاده کنند. برای رفع این نگرانی، پیشنهاد من به کارفرما این است که در ازای هزینهای که برای اجرای سیستم پرداخت میکند، ضمانت لازم ارائه کنیم. به عنوان مثال، اگر هزینه اجرای یک سیستم پنج یا ۱۰ میلیارد تومان باشد، میتوانیم طبق ظرفیت پروژه ضمانتی مناسب ارائه دهیم و متعهد شویم که در صورت عدم دستیابی به عملکرد مورد نظر، کارفرما قادر باشد از ضمانت بهرهبرداری کند.
مجری طرح تأکید کرد: من به فناوری و کارایی سیستم خود اطمینان دارم و حاضرم چنین ضمانتی را به کارفرما ارائه دهم. حتی امکان ارائه ضمانتنامه بانکی وجود دارد تا کارفرما با اطمینان بیشتری وارد مراحل اجرایی پروژه شود. واقعاً کارفرما باید بداند که سرمایهگذاری او تنها بر مبنای یک ادعا نیست، بلکه شرکت فناور بخشی از ریسک اجرای فناوری را خواهد پذیرفت و برای عملکرد آن ضمانت خواهد داد.
خدابنده به همکاری با یکی از کارخانههای صنایع غذایی اشاره کرده و گفت: در این کارخانه، قبلاً سیستم مشابهی توسط شرکتهای هلندی پیادهسازی شده بود و من به مدت یک سال به عنوان مشاور با آنها همکاری داشتم. در این پروژه، میزان COD خروجی تصفیهخانه که بالغ بر دو هزار بود، با اقداماتی که انجام دادیم به کمتر از ۲۰۰ رسید و عملکرد سیستم به طرز قابل توجهی بهبود یافت. با این حال، به دلیل تغییر مدیریت کارخانه و تغییر ساختار اداری، ادامه همکاری دشوار گردید و در نهایت امکان ادامه ارتباط و پیگیری پروژه مانند گذشته فراهم نشد.
ضرورت حمایت دولتی از پروژههای سبز
وی خاطرنشان کرد که رابطهاش با کارخانه مذکور پایان یافته و دیگر در آن مجموعه فعالیتی ندارد، اما خوشبختانه فعالیت آن کارخانه همچنان ادامه دارد. در آن مکان، پیشتر یک شرکت هلندی سیستم مشابهی را با فناوری دیگری پیاده کرده بود که متأسفانه با ضعفها و نواقصی همراه بود و ما در زمان همکاری نسبت به برطرف کردن ایرادات موجود اقدام نموده و اصلاحات لازم را انجام دادیم.
مجری طرح دیگر بر این نکته تأکید کرد که توسعه این فناوری به حمایتهای دولتی نیاز دارد و اظهار کرد: برای تحقق و اجرای این سیستم، به پشتیبانی نهادهایی نظیر معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری نیاز داریم، اما متأسفانه حمایتهای لازم از این طرح به عمل نیامد. ما اعلام کردیم که توانایی کار در این زمینه را داریم اما عملاً از سوی هیچ نهادی پشتیبانی قابل توجهی دریافت نکردیم. همچنین از طریق پارک فناوری، با اداره کل حفاظت محیط زیست استان البرز و دفتر ریاست جمهوری مکاتباتی انجام دادیم و اعلام کردیم که توانایی ارائه سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب برای پسابهایی با بار آلودگی بالا را داریم.
خدابنده تأکید کرد که تجربه کشورهای دیگر در استفاده از فناوریهای جدید تصفیه فاضلاب قابل تامل است و بیان کرد: در کشورهای پیشرفته، استفاده از سیستمهای نوین تصفیه فاضلاب به سرعت در حال افزایش است و سیستمهای قدیمی به تدریج کنار گذاشته میشوند؛ زیرا مشخص شده است که میزان و نوع فاضلاب نسبت به گذشته تغییر کرده است. به عنوان نمونه، من در پروژههای مختلف در ترکیه با مشاوران این کشور همکاری داشتهام و رخداد مشابهی را در بسیاری از تصفیهخانهها شاهد هستم؛ به طوری که به هیچ وجه از سیستمهای قدیمی استفاده نمیشود. رشد جمعیت، افزایش حجم فاضلاب و تغییر فرآیندهای صنعتی باعث شده است که فناوریهای قدیمی پاسخگو نیازهای فعلی نباشند.
وی ادامه داد: نمیتوان برای فاضلابهایی با بار آلودگی بالا همچنان از فناوریهایی استفاده کرد که برای چندین دهه پیش طراحی شدهاند. اگر ما سیستمهای قدیمی را در چنین شرایطی مورد بهرهبرداری قرار دهیم، ممکن است به مدت کوتاهی کار کنند، اما پس از گذشت زمان قادر به پاسخگویی به بار آلودگی ورودی نخواهند بود.
خدابنده با ابراز نگرانی نسبت به وضعیت برخی تصفیهخانههای صنعتی در ایران میگوید: در بسیاری از مواقع، تصفیهخانههای صنعتی ممکن است در ابتدا کارایی خوبی داشته باشند، اما با افزایش بار آلودگی و تغییر شرایط، دیگر توانایی مدیریت صحیح فاضلاب را نداشته و در نهایت آلودگی به محیط منتقل میشود.
او تصریح کرد: در این راستا، فاضلاب میتواند به رودخانهها یا منابع آب زیرزمینی وارد شده و آلودگی ایجاد نماید و این یکی از مشکلات محوری در مدیریت پسابهای صنعتی در کشور محسوب میشود.
این فناور با اشاره به ضرورت حمایت از شرکتهای فناوری برای اجرای نمونههای صنعتی این فناوری تأکید کرد: اگر بتوانیم صدای شرکتهای فناور را به مسئولان برسانیم و اعلام کنیم که چنین شرکتهایی در کشور وجود دارند و آمادهاند با حمایت دولت یک تصفیهخانه را اجرا و حتی بهرهبرداری آن را بر عهده بگیرند، میتوانیم کارآیی این فناوری را به اثبات برسانیم.
وی همچنین اذعان داشت: اگر دولت از اجرای یک نمونه صنعتی حمایت کند و عملکرد واقعی سیستم به صورت عملیاتی دیده شود، به اعتقاد من دیگر بسیاری از شرکتها از فناوریهای قدیمی استقبال نخواهند کرد، زیرا سیستم جدید با راندمان بالاتر و مزایای بیشتری برای صنعت فراهم میآورد.
خدابنده در مورد یکی از ویژگیهای برجسته این فناوری افزود: سیستم پیشنهادی ما به شکل بسته است و گازهای تولید شده در فرآیند تصفیه بدون کنترل و جمعآوری وارد محیط نمیشوند و به همین خاطر، انتشار گازهای آلاینده و بروز بوی نامطبوع در محیط به حداقل میرسد.
او که در زمینه مهندسی شیمی ـ محیط زیست مدرک کارشناسی ارشد دارد و دانشجوی دکتری محیط زیست است، خاطرنشان کرد: در تصفیهخانههای بزرگ که از سیستمهای قدیمی بهره میبرند، مواد آلی در فرآیندهای تخریب به گازهایی مثل متان، سولفید هیدروژن و مرکاپتانها تبدیل میشوند و اگر این گازها جمعآوری نشوند، مستقیماً به فضای آزاد و جو محیط میروند و سبب آلودگی هوا و ایجاد بوی نامطبوع میشوند.
خدابنده افزود: در سیستم پیشنهادی ما، فرآیند بهطور کامل کنترل شده و بسته است. گاز تولید شده ابتدا جمعآوری و سپس به مخازن مربوطه منتقل میشود و پس از آن، عملیات شیرینسازی انجام خواهد گرفت.
وی ادامه داد: پس از شیرینسازی، گاز به کیفیتی نزدیک به سوخت گازی قابل استفاده دست مییابد و میتوان از آن در فرآیندهای صنعتی استفاده کرد. اگر مجموعهای تصمیم به استفاده از این گاز نگیرد، میتوان آن را بهصورت کنترل شده به گونهای فلر کرد تا حداقل از انتشار مستقیم گازهای آلاینده و ایجاد آلودگی در محیط جلوگیری شود.
این فناور در حوزه تصفیه فاضلاب بر تجربه اجرای این سیستم در پالایشگاه غلات زر تأکید کرده و گفت: این مجموعه در یک منطقه شهری قرار دارد و به همین دلیل کنترل بوی نامطبوع و جلوگیری از انتشار آلایندهها اهمیت بسزایی دارد. چنانچه در این مجموعه بوی فاضلاب یا آلودگی منتشر شود، به سرعت برای ساکنان و مجاورین قابل تشخیص خواهد بود.
خدابنده در خصوص هزینههای اجرای سیستمهای نوین در مقایسه با تصفیهخانههای قدیمی بیان کرد: هزینه اجرای این سیستم تفاوت قابل توجهی با تصفیهخانههای قدیمی ندارد و در مواردی حتی میتواند از نظر اقتصادی مقرون به صرفهتر باشد.
وی مثال زد: اگر به تصفیهخانهای با ظرفیت چهار هزار مترمکعب پرداخته شود، در سیستمهای قدیمی ممکن است نیاز به مخازن به حجم حدود هشت هزار مترمکعب باشد؛ ساخت چنین حجمی از سازه بتنی هزینه بسیار بالایی به همراه دارد. در مقابل، میتوان با همان هزینه یک مخزن استوانهای فلزی با اندازه و طرح مناسب احداث کرد که فضای کمتری را اشغال و راندمان بهتری نیز به همراه دارد.
این فناور در زمینه تصفیه فاضلاب گفت: با وجود فضای کمتر اشغالی، این سیستم همچنین امکان جمعآوری و استحصال گاز تولید شده را به راحتی فراهم میآورد و بدین سبب از جنبههای بهرهبرداری و استفاده از انرژی حاصل از فرایند تصفیه، اقتصادی و بهصرفه میشود. موضوع اصلی در حال حاضر، فراهم آوردن فرصت برای پیادهسازی یک نمونه صنعتی با پشتیبانی دولت است. اگر دولت برای اجرای تصفیهخانهای در اختیار ما قرار دهد، ما آمادهایم آن را پیادهسازی کنیم تا کارایی و میزان راندمان آن در شرایط واقعی و در مقیاس صنعتی بررسی گردد.
انتهای پیام