چرا لاستیکهای جلویی زودتر از لاستیکهای عقبی فرسوده میشوند؟
بر اساس گزارشی که از خبرگزاری خبرآنلاین به نقل از اسب بخار منتشر شده است، چهار تایر یک خودرو به ظاهر شرایط مشابهی دارند؛ آنها بر روی یک خودرو نصب شده، مسافت یکسانی را طی میکنند و بر روی یک جاده حرکت میکنند. اما فشار کاری اعمال شده بر هر چهار لاستیک لزوماً برابر نیست. محور جلو در بسیاری از خودروهای سواری وظایف بیشتری را بر عهده دارد و این یکی از دلایل عمدهای است که باعث میشود آج لاستیکهای جلو سریعتر از تایرهای عقب فرسوده شوند. مطالعات فنی درباره نگهداری تایر نیز تصریح میکنند که موقعیت تایرها بر روی خودرو تاثیر مستقیم بر سرعت سایش آنها دارد و تایرهای جلو معمولاً به سبب نیروهای ناشی از فرمانگیری، ترمز و پیچیدن، تحت فشار بیشتری قرار میگیرند.
تایر جلو تنها بار خودرو را تحمل نمیکند
مهمترین تفاوت بین تایرهای جلو و عقب در فرمانپذیری است. هر بار که راننده فرمان را بچرخاند، تایرهای جلو موظفاند تا جهت حرکت خودرو را تنظیم کنند. در شرایطی مانند پیچیدن، پارککردن، دور زدن و حتی انجام اصلاحات جزیی در راستای مستقیم، آج تایر تحت تاثیر نیروهای جانبی بیشتری نسبت به سطح آسفالت قرار میگیرد. این عوامل باعث سایش تدریجی بخشهایی از لاستیک میشوند. به همین دلیل، رانندگی در محیطهای شهری با پلنهای متداولی مثل دورزدن مکرر، پارکهای مدام و پیچهای متعدد، موجب تشدید اختلاف سایش تایرهای جلو و عقب میگردد. کارشناسان فنی، نیروهای فرمانپذیری و تغییر جهت را به عنوان عوامل اصلی سایش بالای تایرهای جلو نام میبرند.
این وضعیت در زمان توقف کامل و چرخاندن فرمان به شدت تشدید میشود. در این موقع، تایر بر روی زمین نمیچرخد و قسمتهایی از سطح آن با آسفالت تماس و ساییده میشوند. تکرار این عمل به ویژه بر روی آسفالت زبر، فشار بیشتری بر آج تایر ایجاد میکند.
ترمزگیری نیز به فشار اضافی میافزاید
در زمان کاهیش سرعت، محور جلو وظیفهای حیاتی در فرآیند ترمزگیری ایفا میکند. در حین ترمز، وزن خودرو به جلو منتقل میشود و تایرهای جلو باید نیروی بیشتری را بین خودرو و سطح جاده منتقل کنند. از این رو، ترمزهای ناگهانی و مکرر میتوانند موجب افزایش سرعت سایش تایرها شوند. کارشناسان نیز به تاکید میگویند که رانندگی همراه با ترمزهای ناگهانی، یکی از عواملی است که بر عمر آج تایر تأثیر منفی میگذارد.
این موضوع در شرایط رانندگی در شهر اهمیت بیشتری پیدا میکند. خودرویی که مدام میان شتاب و توقف در ترافیک حرکت میکند، بار متفاوتی نسبت به خودرویی که اکثر مسافتش را با سرعت ثابت در بزرگراه میپیماید، متحمل میشود. بنابراین، حتی دو خودروی کاملاً مشابه با لاستیکهای یکسان ممکن است دارای عمر آجهای متفاوتی باشند.
در خودروهای دیفرانسیل جلو، وظیفهای اضافه به عهده میآید
اگر خودرو از نوع دیفرانسیل جلو باشد، تایرهای جلو علاوه بر فرمانپذیری و پذیرش بخش قابل توجهی از نیروی ترمز، باید نیروی موتور را نیز به سطح جاده منتقل کنند. زمانی که شتابگیری صورت میگیرد، گشتاور موتور از همین دو چرخ به آسفالت منتقل شده و این امر، سایش تایرها را افزایش میدهد. منابع فنی بهروشنی توضیح میدهند که در خودروهای دیفرانسیل جلو، تایرهای جلو به صورت همزمان وظیفه رانش، فرمانپذیری و بخشی از ترمزگیری را انجام میدهند و به همین جهت معمولاً در مقایسه با تایرهای عقب زودتر فرسوده میشوند.
شتابگیریهای ناگهانی نیز این اختلاف را تشدید میکنند. هر چه گشتاور بیشتری به چرخ محرک وارد شود، احتمال لغزش جزئی آج بر روی آسفالت افزایش مییابد. ممکن است راننده به این لغزش توجهی نداشته باشد، اما تکرار این وضعیت در طول هزاران کیلومتر میتواند عمر تایر محور محرک را بهطور قابل توجهی کاهش دهد.
این قاعده البته برای تمامی خودروها یکسان نیست. در خودروهای دیفرانسیل عقب، وظیفه انتقال نیروی موتور به تایرهای عقب سپرده میشود و به همین دلیل، اختلاف سایش میان دو محور میتواند تا حدی متعادلتر شود. در خودروهای چهارچرخ محرک نیز روش تقسیم گشتاور، طراحی سیستم انتقال قدرت و شرایط رانندگی بر میزان سایش هر محور تأثیر میگذارد.
هر سایش سریع در جلو طبیعی نیست
اینکه لاستیکهای جلو ممکن است زودتر فرسوده شوند نباید بهانهای برای نادیده گرفتن هر نوع سایش باشد. اگر اختلاف سایش میان جلو و عقب بسیار زیاد باشد یا یک نقطه خاص از لاستیک جلو زودتر از سایر نواحی تمام شود، باید به دنبال مشکلات فنی بود.
نوع سایش میتواند سرنخهای مهمی ارائه دهد. چنانچه فقط لبه داخلی یا خارجی یک تایر به شدت ساییده شده باشد، ممکن است تنظیم نبودن زوایای چرخ یکی از دلایل اصلی آن باشد. اگر هر دو شانه تایر بیشتر از قسمت مرکزی ساییده شده باشند، این مورد میتواند به فقدان فشار باد مناسب مربوط باشد. برعکس، سایش بیش از حد در وسط آج نیز میتواند ناشی از فشار باد بالا باشد. سایش به صورت موجدار یا پلهای نیز ممکن است به عدم بالانس چرخ یا مشکلات سیستم تعلیق مرتبط باشد.
بنابراین جمله «لاستیک جلو همیشه زودتر تمام میشود» نمیتواند توجیهی برای نادیده گرفتن وضعیت یک لاستیک کجخورده باشد.
میزان فرمان میتواند لاستیک را به تدریج فرسوده کند
چنانچه زاویههای Toe، Camber یا سایر پارامترهای هندسی چرخها از دامنه مشخصشده خارج شوند، تایر دیگر حرکتی صحیح بر روی سطح جاده نخواهد داشت. ممکن است بخشی از آج با هر چرخش تایر کمی بر روی آسفالت کشیده شود و همین اصطکاک ناچیز طی هزاران کیلومتر میتواند به سایش قابل توجهی بیانجامد.
ضربه شدید به چاله، جدول یا دستانداز میتواند تنظیم هندسی چرخها را به هم بزند. یکی از علائمی که میتواند این مشکل را نشان دهد، کشیدن خودرو به یک سمت، کجبودن فرمان در حین حرکت مستقیم یا فرسودگی یک لبه لاستیک است. منابع فنی نیز بهطور مشخص، تنظیم نامناسب هندسه فرمان و سیستم تعلیق را از عوامل کلیدی کاهش عمر تایر میدانند.
اگر یکی از لاستیکهای جلو بهطور قابل توجهی سریعتر از تایر مقابل فرسوده شده باشد، نمیتوان به سادگی این پدیده را به «جلودر بودن» آن نسبت داد. در این شرایط، ضروری است که میزان فرمان، سیستم تعلیق و فشار باد بررسی شوند.
کمبود باد، دشمنی پنهان برای آج تایر است
یکی دیگر از عوامل اصلی، فشار باد است. لاستیکی که دارای باد کمتری از مقدار توصیهشده است، بیشتر دچار تغییر شکل شده و بخشهای شانه آن فشار و لغزش بیشتری را تحمل میکنند. این وضعیت هم باعث افزایش سایش و هم تولید گرمای بیشتری درون تایر میشود. از طرف دیگر، فشار باد بیش از حد نیز میتواند شکل سطح تماس را تغییر داده و سایش قسمت میانی آج را تشدید کند.
مقدار صحیح فشار باد همان عددی است که سازنده خودرو برای شرایط بار تعیین کرده است، نه عدد حداکثر درجشده روی دیواره لاستیک. علاوه بر این، فشار باد باید در حالت سرد اندازهگیری شود، زیرا رانندگی و گرم شدن تایر میتواند میزان فشار را افزایش دهد.
هدف جابهجایی دورهای تایرها همین است
یکی از دلایل اصلی توصیه به جابهجایی یا Rotation لاستیکها به همین عوامل وظیفهای در موقعیتهای مختلف خودرو برمیگردد. وقتی تایر جلویی بعد از مدتی به عقب منتقل میشود و تایر عقب جای آن را میگیرد، فشار کاری در طول عمر مجموعه توزیع شده و چهار تایر با سرعت فرسایش نزدیکی به هم روبرو میشوند. دفترچههای نگهداری خودرو و راهنماهای فنی نیز Rotation را به منظور یکنواختسازی سایش و افزایش عمر مجموعه توصیه میکنند.
فاصله زمانی بین جابهجایی برای تمامی خودروها یکسان نیست و باید به هماهنگی با برنامه سازنده خودرو توجه شود. در برخی راهنماییهای عمومی، فاصله ۸ هزار کیلومتر پیشنهاد میشود، اما خودروهای چهارچرخ محرک، لاستیکهای جهتدار یا خودروهایی که سایز تایر جلو و عقب متفاوت دارند ممکن است الگوی کاملاً متفاوتی داشته باشند. برخی خودروها حتی اجازه جابهجایی بین جلو و عقب را نمیدهند. بنابراین، جابهجایی چهار لاستیک بدون توجه به نوع تایر و دستورالعمل خود خودرو اقدام صحیحی نیست.
سبک رانندگی تأثیر بر عمر لاستیک جلو دارد
حتی اگر باد، میزان فرمان و سیستم جلوبندی در وضعیت کاملاً سالمی باشند، راننده میتواند بر سرعت سایش تأثیر بگذارد. شتابگیری ناگهانی، ترمزهای شدید، ورود سریع به پیچ و چرخاندن تند فرمان نیروهای بیشتری به روی سطح تایر اعمال کرده و عمر آج را کاهش میدهند. رانندگی بهطور نرمتر با شتاب و ترمز تدریجی و عبور آرام از پیچها، میتواند سایش را به حداقل برساند.
کیفیت سطح جاده نیز عامل بیتأثیری نیست. آسفالت زبر و جادههای خراب در کنار رانندگی تهاجمی میتوانند سرعت فرسودگی تایر را افزایش دهند. بنابراین مقایسه عمر لاستیک دو خودرو صرفاً بر اساس کیلومتر پیمایش همیشه دقیق نیست.
چه وقتی باید نگران شد؟
اگر هر دو لاستیک جلو بهطور یکنواخت کمی سریعتر از عقب ساییده شدهاند، بهویژه در یک خودروی دیفرانسیل جلو، این وضعیت میتواند نتیجه طبیعی وظیفهای باشد که محور جلو به عهده دارد، اما اگر اختلاف بسیار زیاد باشد، یک لاستیک بیشتر از دیگری ساییده شده، یک لبه آج صاف شده، سایش به شکل موجدار دیده میشود یا خودرو هم زمان به یک طرف میکشد، باید موضوع مورد بررسی قرار گیرد.
در این شرایط، تعویض لاستیک بدون پیگیری علت فقط هزینه را به تعویق میاندازد. اگر مشکل ناشی از تنظیم فرمان، فشار باد یا سیستم تعلیق باشد، تایر جدید نیز همان الگوی سایش را ادامه خواهد داد.
بنابراین پاسخ به این پرسش که «چرا لاستیک جلو زودتر تمام میشود؟» در بسیاری از خودروها نسبتا ساده است، زیرا چرخهای جلو بار بیشتری را تحمل میکنند. آنها فرمان میدهند، بخش عمدهای از فشار ترمز را میپذیرند و در خودروهای دیفرانسیل جلو نیروی موتور را نیز به جاده منتقل میکنند، اما زمانی که این اختلاف از حد متعارف فراتر میرود، دیگر نمیتوان آن را طبیعی دانست؛ لاستیکها در بسیاری از موارد قبل از ایجاد صدا و نشانههای دیگر، با نوع سایش خود به وجود مشکلات در تنظیمات خودرو اشاره میکنند.
۵۸۳۲۲