چالش ضریب ۲.۷ اینترنت بینالملل / دلایل سریعتر تمام شدن بستههای اینترنت چیست؟
فرارو- آیا شما نیز در این روزها متوجه شدهاید که بسته اینترنتی شما سریعتر از معمول به پایان میرسد؟ این تجربه مشترک در بین کاربران، شایعات اخیر دربارهٔ محاسبه ۲.۷ برابری مصرف اینترنت بینالملل را تشدید کرده است؛ با این حال، رگولاتوری به صراحت این ادعا را رد کرده است.
به نقل از فرارو، ماجرا بههیچوجه آنطور که در شبکههای اجتماعی گفته میشود نیست. سازمان تنظیم مقررات و ارتباطات رادیویی اعلام کرده است که حجم بستههای اینترنتی هیچگونه کاهش نیافته و هیچ ضریب افزایشی برای اینترنت بینالملل قابل اعمال نیست. به همین دلیل، مبنای فروش بستههای اینترنتی، حجم ترافیک بینالملل بوده و در صورتی که کاربر یک گیگابایت ترافیک بینالملل را مصرف کند، دقیقاً همان یک گیگابایت از حجم بستهاش کسر خواهد شد.
ضریب ۲.۷؛ تفسیر نادرست از شیوه محاسبه اینترنت
بنابراین رقم ۲.۷ بهطور واضح ناشی از منبع دیگری است. ترافیک داخلی در ایران با نرخ ترجیحی محاسبه میشود و به همین خاطر، یک بسته مشخص قادر است برای استفاده از چندین خدمت داخلی، حجم بیشتری از ترافیک را پوشش دهد. به عبارت سادهتر، موضوع به این معنا نیست که یک گیگ اینترنت بینالملل، ۲.۷ گیگ از بسته را مصرف میکند، بلکه در توضیحات تعرفه ترجیحی داخلی، یک بسته ۱۰ گیگابایتی اگر بهطور کامل مورد مصرف قرار گیرد، امکان استفاده از تقریباً ۲۷ گیگابایت ترافیک داخلی را برای خدمات مشمول این تعرفه فراهم میکند.
با این وجود، اگر ضریب ۲.۷ وجود نداشته باشد، چرا بسیاری از کاربران احساس میکنند که بسته اینترنتشان زودتر پایان مییابد؟ بخشی از پاسخ این است که خود اینترنت و نوع استفاده از آن دچار تغییرات قابل توجهی شده است؛ حجم فایلها در سالهای اخیر بالاتر رفته و کیفیت عکسها و ویدئوها به سطح بالاتری رسیده و اپلیکیشنها نیز در حال حاضر مانند اپلیکیشنهای کمحجم گذشته نیستند.
شبکههای اجتماعی به طور مداوم ویدئوها و تصاویر را بارگذاری میکنند، سرویسهای پخش ویدئو با کیفیتهای بالاتر محتوا را ارائه میدهند و گوشیها هم دائماً در حال دریافت، همگامسازی و بهروزرسانی اطلاعات هستند. بنابراین ممکن است کاربر همان مدت زمانی را که در گذشته با گوشی صرف میکرده است، صرف کند، اما در پایان روز یا ماه حجم بیشتری از اینترنت را مصرف کرده باشد.
در این راستا، مسئله زود پایان یافتن بسته اینترنت لزوماً وابسته به یک «ضریب پنهان» نیست. گاهی اوقات حجم اینترنت در مکانهایی که کاربر متوجه آنها نیست، مصرف میشود. مثل فعالیتهای برنامهها در پسزمینه و دانلود خودکار فایلهای عکس و ویدئو، بهروزرسانی برنامهها، پشتیبانگیری ابری، استفاده از فیلترشکن و حتی تلاش مجدد گوشی برای ارسال یا دریافت اطلاعات در صورتی که اتصال ناپایدار باشد.
شاید به همین دلیل است که وقتی کاربر عدد مصرفشده را روی گوشی خود یا پیام پایان بسته را مشاهده میکند، احساس میکند اینترنتش بهصورت غیرمعمولی «هدر رفته» است.
کدام اپراتور اینترنت گرانی دارد؟
رایتل بستههای ماهانه معمولی را با قیمت کمی پایینتر ارائه میدهد. این قیمتها شامل مالیات نیز میشود. برای مثال, بسته یک گیگابایتی رایتل چیزی حدود ۲۰.۶ هزار تومان به ازای هر گیگابایت تمام میشود، در حالی که این مبلغ برای همراه اول و ایرانسل به حدود ۲۱.۹ هزار تومان میرسد. در بستههای ۵ گیگابایتی رایتل نیز هر گیگ به قیمت حدود ۹.۱ هزار تومان و در ایرانسل حدود ۹.۸ هزار تومان است. همچنین، بسته آلفا+ ۵ گیگابایتی همراه اول نیز به ازای هر گیگ؛ ۹.۸ هزار تومان قیمتگذاری شده است.
این اختلاف قیمتی در بستههای بزرگتر به وضوح بیشتر است. به عنوان مثال، بسته ۵۰ گیگابایتی رایتل معادل ۳۱۹ هزار تومان قیمت دارد و هر گیگ آن تقریباً ۶.۴ هزار تومان تمام میشود، در حالی که بسته ۵۰ گیگابایتی ایرانسل به قیمت ۴۲۱.۸ هزار تومان خریداری میشود و هر گیگ آن معادل ۸.۴ هزار تومان خواهد بود. در این مقایسه، هر گیگ اینترنت ایرانسل تقریباً یکسوم گرانتر از رایتل به شمار میآید.
به طور کلی، بستههای کوچکتر معمولاً قیمت بیشتری دارند. بسته ۱۰۰ مگابایتی رایتل ۴,۲۵۲ تومان به فروش میرسد، که معادل حدود ۴۲.۵ هزار تومان به ازای هر گیگابایت است، در حالی که قیمت هر گیگابایت در بسته ۵۰ گیگابایتی به حدود ۶.۴ هزار تومان میرسد.
چرا گاهی حجم اینترنت بیشتر از آنچه تصور میکنیم کاهش مییابد؟
مصرف پسزمینه اپلیکیشنها: بخش زیادی از مصرف اینترنت در زمانی اتفاق میافتد که کاربر در حال استفاده از گوشی نیست. بسیاری از اپلیکیشنها در پسزمینه بهروزرسانی پیامها، اعلانها، محتوای جدید و اطلاعات مورد نیاز خود را انجام میدهند. همچنین، سرویسهای ابری و شبکههای اجتماعی نیز ممکن است بدون نیاز به باز شدن مستقیم برنامه، دادهها را جابهجا کنند.
دانلود خودکار رسانهها: عکسها، ویدئوها، استوریها و محتوای تبلیغاتی ممکن است قبل از اینکه کاربر واقعاً آنها را مشاهده کند، بهطور خودکار دانلود شوند. پیشبارگذاری ویدئوها و تصاویر در شبکههای اجتماعی نیز بخشی از دادهها را برای آمادهسازی محتوا مصرف میکنند. در صورتی که دانلود خودکار با اینترنت همراه فعال باشد، حتی استفاده عادی از شبکههای اجتماعی نیز میتواند حجم قابل توجهی را مصرف کند.
آمار مصرف بدون تاریخ دقیق: عددی که در تنظیمات گوشی به عنوان «مصرف اینترنت» مشاهده میشود، لزوماً مربوط به همان بازهای نیست که کاربر در ذهن خود دارد. گوشی معمولاً مصرف را در یک دوره آماری خاص ثبت میکند و اگر این دوره با زمان شروع بسته اپراتور همخوانی نداشته باشد، مقایسه مستقیم میتواند گمراهکننده باشد. در گوشیهای آیفون میتوان گزارش مصرف را ریست کرد تا یک دوره مشخص اندازهگیری شود، اما برای دقیقترین عدد مربوط به دوره فعلی، گزارش اپراتور باید ملاک مقایسه باشد.
تفاوت فضای ذخیرهسازی و مصرف اینترنت: یک گیگابایت فضای خالی یا پر روی گوشی، همان یک گیگابایت مصرف اینترنت نیست. اگر یک ویدئو روی گوشی ذخیره شود، قسمتی از حافظه دستگاه را اشغال میکند. اما برای دانلود همان ویدئو از اینترنت، دادهای به حجم انتقالیافته مصرف خواهد شد. بنابراین حذف یک فایل از گوشی به هیچ عنوان به معنای بازگشت حجم اینترنت نیست.
فیلترشکن (VPN): ویپیان به خودی خود تولید «حجم جداگانه» نمیکند اما به دلیل رمزگذاری و اضافهشدن اطلاعات کنترلی به بستههای داده، مقداری سربار ایجاد میکند که میزان آن بستگی به پروتکل دارد. در یک آزمایش فنی، سربار WireGuard حدود ۴.۵۳ درصد، IKEv2 حدود ۷.۸۸ درصد و OpenVPN در حالتهای مختلف حدود ۱۷ تا ۲۰ درصد اندازهگیری شده است. بنابراین انتقال یک گیگابایت داده با VPN، بسته به پروتکل، ممکن است حدود ۱.۰۵ تا ۱.۲۰ گیگابایت داده را روی شبکه منتقل کند. این میزان در استفاده مداوم از VPN روی اینترنت همراه میتواند در طول ماه قابل توجه بهنظر برسد.
آپدیت خودکار و همگامسازی: گوشی بهطور مداوم برنامهها را بهروزرسانی و اطلاعات آنها را همگامسازی میکند. آپدیت برنامهها، پشتیبانگیری از عکسها و ویدئوها، همگامسازی فایلهای ابری و دریافت دادههای جدید میتواند بدون نیاز به دخالت کاربر انجام شود. در سیستم اندروید، Google Play امکان بهروزرسانی برنامهها با استفاده از اینترنت همراه را فراهم میکند و کاربران میتوانند گزینه «Wi-Fi فقط» را انتخاب کنند تا آپدیتها از بسته اینترنت همراه کسر نشوند.
ثبت نادرست ترافیک داخلی بهعنوان بینالملل: گزارشهای کاربران نشان میدهد که نحوه تفکیک ترافیک داخلی و بینالملل و ثبت مصرف برخی سرویسهای داخلی در ابهام قرار دارد. با وجود اینکه این گزارشها بهتنهایی ثابت نمیکنند که اپراتورها بهطور سیستماتیک ترافیک داخلی را بهعنوان بینالملل محاسبه میکنند، اگر کاربر عدد غیرمنتظرهای را در گزارش مصرف اپراتور مشاهده کند، بهتر است آن را با گزارش گوشی خود مقایسه کرده و در صورت وجود اختلاف، این موضوع را از اپراتور پیگیری کند.
قطع و وصل شدن اینترنت و ارسال مجدد دادهها: این نکته بعد از قطع یا اختلال طولانی اینترنت میتواند اهمیت بیشتری پیدا کند، اما هر اختلال اینترنت منجر به مصرف چندبرابری نمیشود. وقتی ارتباط ناپایدار است، برخی درخواستها ممکن است کامل نشوند و اپلیکیشن دوباره برای ارسال یا دریافت داده تلاش کند. پس از برقراری ارتباط، برنامههایی که برای مدتی قادر به همگامسازی نبودهاند، ممکن است به ناگاه شروع به دریافت پیامها، رسانهها، اعلانها و فایلهای معوق کنند. بنابراین پس از یک دوره قطع، مصرف موقتی ممکن است افزایش یابد، اما هنوز شواهد مستقیمی برای نسبت دادن کل این مصرف به اختلال اینترنت وجود ندارد.
چگونه میتوان از مصرف پنهان اینترنت جلوگیری کرد؟
در گوشیهای آیفون، به سادگی میتوانید از بخش Settings > Cellular/Mobile Data شروع کنید. در این بخش، مصرف هر اپلیکیشن بهطور جداگانه نمایش داده میشود و میتوانید دسترسی هر برنامه به اینترنت همراه را غیرفعال کنید. فعالکردن حالت Low Data Mode نیز میتواند به کاهش مصرف کمک کند. این گزینه فعالیتهای پسزمینه، بهروزرسانیهای خودکار، دانلودهای خودکار و برخی پشتیبانگیریها را محدود میکند.
برای کاربران اندروید، ابتدا باید به بخش Data Usage مراجعه کنید تا ببینید کدام برنامه بیشترین مصرف را داشته است. فعالکردن Data Saver میتواند مصرف پسزمینه را کاهش دهد. بهعلاوه، برای بهروزرسانی برنامهها، میتوانید به Google Play رفته و مسیر Settings > Network preferences > Auto-update apps را باز کرده و گزینه «Wi-Fi only» را انتخاب کنید تا آپدیتها از بسته اینترنت همراه کم نشوند.