تهدید بمب الود بر سر عمان
تهدیدهای اخیر علیه عمان که خود طرف جنگ نیست، نشاندهنده آن است که رویکرد غیرقابلپیشبینی و اغلب جنجالی ترامپ در دیپلماسی چگونه موجب نارضایتی شرکای آمریکا شده و نتوانسته است به آن گشایش دیپلماتیکی که او وعده داده بود برای پایان جنگ ایجاد کند، دست یابد.
بهگزارش روزنامه گاردین، ترامپ روز دوشنبه درگفتوگو با شبکه فاکسنیوز گفت: اگر عمان بر سر راه قرار بگیرد، حسابی آنها را بمباران خواهیم کرد. این دومینبار است که ترامپ چنین تهدیدی را علیه مسقط مطرح میکند؛ کشوری که از دیرباز شریک راهبردی آمریکا بوده و بهطورسنتی نقش یک کانال ارتباطی مهم و غیررسمی میان واشنگتن و تهران را ایفا کرده است.
در همین رابطه، درگیریهای مختلف در خاورمیانه روز دوشنبه ادامه یافت. حوثیهای یمن اعلام کردند که در حملات موشکی و پهپادی در دریای سرخ، کشتیهای نظامی عربستانسعودی بهعنوان یکی از متحدان آمریکا را هدف قرار دادهاند.
این اتفاقات در حالی رخ میدهد که طبق گزارش روزنامه گاردین، ترامپ میراثسیاسی دوره دوم ریاستجمهوری خود را بر ایفای نقش بهعنوان رییسجمهور صلحساز بنا کرده اما تلاشهای او برای خارج کردن آمریکا از درگیریهای مختلف در سراسر خاورمیانه با بنبست مواجه شده است.
درواقع رییسجمهور آمریکا این تهدید علیه عمان را در شرایطی مطرح کرد که تقریبا ششماه از آغاز جنگ میگذرد و او برای پایان دادن به درگیری با دشواری روبهرو است؛ همچنین پنجره دیپلماتیکی که با تهران بر سر آن توافق شده بود، بدون دستیابی به توافق نهایی بسته شد. با این حال، ترامپ در مصاحبه روز دوشنبه مدعی شد که برای دستیابی به توافق عجلهای ندارد.
همچنین مهلت دوماهه برای دستیابی به یک توافق ازطریق مذاکره، روز دوشنبه بدون هیچ گشایشی پایان یافت. ترامپ بارها مدعی شده بود که جنگ بهزودی پایان خواهد یافت و طی ماههای اخیر نیز از احتمال دستیابی به یک توافق صلح پایدار سخن گفته بود اما هیچیک از این وعدهها تاکنون به گشایش نهایی منجر نشده است.
ترامپ در همان مصاحبه مدعی شد که ایران باید پرچم سفید تسلیم را بالا ببرد اما همزمان نشان داد که قصد ندارد مهلت جدیدی برای تهران تعیین کند. او گفت: من هیچ جدول زمانی نداشته و عجلهای ندارم.
ترامپ در حاشیه اجلاس گروههفت، در تاریخ ۱۷ژوئن، در کاخ ورسای با ایران یک یادداشت تفاهم امضا کرد. این توافق به توقف درگیریها کمک کرد و یک بازه زمانی حداکثر ۶۰ روزه را که تنها با رضایت متقابل دوطرف قابلتمدید بود، برای دستیابی به یک توافق جامع تعیین کرد. این توافق قرار بود موضوعاتی از جمله لغو تحریمها، برنامه هستهای ایران و سایر اختلافات دو طرف را پوشش دهد.
ترامپ همچنین نگرانیها درباره کاهش ذخایر تسلیحاتی آمریکا درنتیجه نزدیک به ششماه جنگ را رد کرد و به فاکسنیوز گفت تسلیحاتی که آمریکا تاکنون علیه ایران مصرف کرده در مقایسه با ظرفیتهای این کشور ناچیز بوده است.
این اظهارات پس از آن مطرح شد که ترامپ در شبکه اجتماعی تروث سوشال، بار دیگر خط قرمز خود در مذاکرات را تکرار کرد. او نوشت که «هدف شماره یک و همیشه نیز همین خواهد بود، این است که ایران بههیچ شکل، در هیچ شرایطی و تحت هیچعنوانی نتواند سلاح هستهای داشته باشد.»
تنگههرمز یکی از مهمترین گلوگاههای تجارت جهانی که معمولا حدود یکپنجم نفت حملشده ازطریق دریا در جهان از آن عبور میکند، از زمان آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران در ماه فوریه،تقریبا مسدود شده است.
عمان؛ قربانی دیپلماسی فشار
درهمینرابطه و درحالیکه بهواسطه جنگ آمریکا علیه ایران تنگههرمز بهعنوان یکی از مهمترین گلوگاههای تجاری جهان عملا مسدود شده، تهدید ترامپ به بمباران عمان نه یک اظهارنظر تند سیاسی، بلکه نشانهای از تغییر منطق دیپلماسی آمریکا در خاورمیانه است زیرا عمان طی دهههای گذشته یکی از معدود بازیگران منطقهای بوده که توانسته همزمان روابط قابلقبولی با ایران و آمریکا را حفظ کند و در حساسترین مقاطع، نقش واسطه و کانال ارتباطی میان تهران و واشنگتن را ایفا کند.
همین ویژگی در شرایطی که اعتماد مستقیم میان ایران و آمریکا بهحداقل رسیده، سرمایهای دیپلماتیک برای حل بحران محسوب میشود، همچنین تحلیلهای اخیر نیز عمان را یکی از معدود بازیگرانی دانستهاند که ایران به میانجیگریاش اعتماد دارد.
با این حال طبق گزارشی که رویترز منتشر کرده، تهدید مستقیم مسقط نشان میدهد که سیاست خارجی آمریکا بیش از آنکه بر استفاده از ظرفیتهای میانجیگری متمرکز باشد، بهسمت دیپلماسی فشار، تهدید و اجبار حرکت کرده است. ترامپ در شرایطی عمان را تهدید کرده که این کشور اساسا طرف جنگ نیست و همچنان در تلاش برای ایجاد مسیر گفتوگو میان تهران و واشنگتن است.
پیامد دیگر تضعیف دیپلماسی آمریکا است. میانجی زمانی میتواند موثر باشد که از اعتماد دوطرف برخوردار باشد و تهدید عمان دقیقا همان کشوری را تضعیف میکند که واشنگتن برای انتقال پیام به تهران و یافتن راهحل درباره تنگههرمز به آن نیاز دارد. درنتیجه، آمریکا ممکن است با تضعیف واسطه، عملا یکی از معدود مسیرهای باقیمانده برای مذاکره را نیز از بین ببرد.
در سطح منطقهای نیز این سیاست میتواند نتیجهای معکوس داشته باشد زیرا بهجای منزوی کردن ایران، همگرایی میان بازیگران منطقهای برای کاهش وابستگی به آمریکا را تقویت کند. بهطوریکه مطابق با گزارش فایننشالتایمز، تحولات اخیر نشاندهنده شکلگیری ترتیبات امنیتی جدید در منطقه و افزایش تردید کشورهای خلیجفارس نسبت به اتکای کامل به تضمینهای امنیتی واشنگتن است.
ازسویدیگر تهدید عمان یک تناقض اساسی را آشکار میکند؛ اینکه رییسجمهوری آمریکا ازیکسو خود را صلحساز معرفی میکند و ازسویدیگر در مسیر رسیدن به توافق، حتی میانجی صلح را تهدید نظامی میکند.