رویای 9 تریلیون دلاری ولیعهد سعودی در دل بیابان؛ سرنوشت «نئوم» چه شد؟
طبق گزارش ایسنا، روزنامه «والاستریتژورنال» در یک ویدیو، به بررسی سرنوشت پروژه عظیم «نئوم» در عربستان پرداخته و اعلام کرده که طرحی که پیشتر قرار بود به عنوان بزرگترین شهر جهان از نظر تولید ناخالص داخلی شناخته شود و محور برنامههای جاهطلبانه عربستان برای کاهش وابستگی به نفت باشد، اکنون با مشکلات جدی و احتمالی فروپاشی روبرو شده است.
این نشریه خاطرنشان میکند که برای پی بردن به وضعیت نئوم، با تعدادی از کارکنان پیشین آن صحبت کرده، تصاویر ماهوارهای را تحلیل کرده و به اسناد مالی داخلی آن دست پیدا کرده است.
به نقل از والاستریتژورنال، در طی حدود ۹ ماه اخیر، به نظر میرسد زمان «رویارویی با واقعیت» فرارسیده و ساخت و ساز تمامی پروژههای اصلی نئوم متوقف شده یا در آستانه توقف قرار دارد. کارمندان سابق این پروژه با این رسانه گفتگو کردهاند و معتقدند هزینههای لازم برای ازسرگیری بخشهای کلیدی پروژه ممکن است به حدی بالا باشد که احیای آن غیرممکن گردد.
نئوم به درخواست والاستریتژورنال به وضعیت کنونی توسعه پروژه هیچ پاسخی نداده است. با این حال، «یاسر الرمیان» رئیس صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان که نظارت بر نئوم را بر عهده دارد، اظهار داشته که هیچیک از پروژههای نئوم لغو نشده و آنچه که در حال حاضر در حال وقوع است، «تغییر در اولویتها» است.
«لاین»؛ شهری بزرگتر از تمامی ساختارهای نیویورک
محور اصلی پروژه نئوم، طرحی به نام «لاین» بود؛ یک شهر خطی شامل دو آسمانخراش موازی و پیوسته که ارتفاع آنها بیشتر از ساختمان «امپایر استیت» پیشبینی شده و باید میزبان حدود ۹ میلیون نفر باشد.
بر اساس پیشبینیها، مساحت زیربنای لاین بیش از ۷ میلیارد فوت مربع در نظر گرفته شده بود؛ رقمی که والاستریتژورنال آن را بیشتر از مجموع مساحت تمامی ساختمانهای نیویورک میداند.
این گزارش میافزاید که محمد بنسلمان خواهان عملیاتی بود که قبلاً هیچچیز مشابهی در جهان وجود نداشته باشد و بارها از کارمندان خود خواسته بود تا «معماری بدون جاذبه» طراحی کنند؛ معماری که به نظر بیوزن باشد و گونهای از آنچه در فضا وجود دارد به نمایش بگذارد.
با این وجود، به نوشته والاستریتژورنال، کارکنان نئوم از همان ابتدا درباره چالشهای بزرگ این پروژه هشدار میدادند. سندی که به دست این روزنامه رسیده، شامل یک لیست وسیع از نگرانیها در زمینههای زیستمحیطی، قابلیت سکونت، معماری و امکان ساختوساز پروژه بود.
از ماه مصنوعی تا کنترل آبوهوا
والاستریتژورنال همچنین به سندی با بیش از ۲۰۰۰ صفحه محتوای ایدههای اولیه مشاوران غربی برای نئوم دست یافته است.
برخی از این ایدهها شامل طرحهایی برای ساخت «ماه مصنوعی»، ایجاد «پارک ژوراسیک» و حتی برنامههایی برای کنترل آبوهوا بودند! در این طرح برای ماه مصنوعی، بهعنوان بزرگترین تأسیسات از نوع خود در جهان نام برده شده و ناسا بهعنوان یکی از شرکای احتمالی در آن ذکر شده است.
این ایدهها به چندین زیرپروژه بزرگ منجر شد؛ «لاین»، پیست اسکی «تروجنا» در کوهستانی خشک و بیابانی، شهر بندری پیشرفته «اوکساگون» و جزیره تفریحی لوکس «سنداله» که مختص صاحبان کشتیهای تفریحی طراحی شده بود.
با وجود هشدارها، عملیات عمرانی وسیعی آغاز گردید. تصاویر ماهوارهای نشان میدهند که در مسیر لاین، بیش از ۱۱۰ کیلومتر از زمین حفاری شده است تا راهآهن و دیگر زیرساختها تأسیس شود.
در بخش دیگری که «مارینا» نام داشت، حوضچهای بزرگ حفر گردید که قرار بود محل ورود قایقهای تفریحی و ساخت قسمتهای اولیه لاین باشد. حفاری تا حدود ۴۵ متر زیر سطح دریا انجام شد و سپس دکلهای بتنی بزرگی به عمق حدود ۴۵ متر دیگر در زمین فرو رفته شدند. اما در اواخر سال گذشته، فعالیتها متوقف گردید.
در تروجنا نیز تصاویر ماهوارهای کولاک عظیمی از دریاچه برنامهریزی شده و سازههایی را نشان میدهند که قرار بود بخشی از این مجموعه باشند.
والاستریتژورنال همچنین به ویدیوهایی از پرسنل تروجنا در چند روز آخر فعالیت این پروژه دست یافته است. تصاویر نشان میدهند که مقدار زیادی فولاد برای ساخت دهکده اسکی و پیست مربوطه مصرف شده بود.
اما به گفته این روزنامه، یک روز پرسنل اطلاع داده شدند: «سازمانسازی متوقف شده است. داریم میرویم.»
وضعیت مشابهی در سنداله نیز دیده میشود. با وجود اینکه مقداری قابل توجهی عملیات ساخت انجام شده، سپس متوقف گردید. زمین گلفی که روزگاری سبز و سرسبز بوده، اکنون به رنگ قهوهای درآمده و در قسمت دیگری از جزیره که باید هتلی از برند «فور سیزنز» ساخته میشد، اساساً هیچگونه عملیات قابل پیشبینی انجام نشده است.
بیش از ۵۰ میلیارد دلار هزینه شده است
والاستریتژورنال میگوید که دستیابی به تصویر دقیقی از وضعیت مالی داخلی نئوم کار دشواری است، زیرا صندوق سرمایهگذاری عمومی عربستان صورتهای مالی خود را به صورت عمومی منتشر میکند اما جزئیات مربوط به نئوم را به طور جداگانه ارائه نمیدهد.
با این حال، مدارک مالی این صندوق گویای کاهش ارزشهای قابل ملاحظهای در پروژههای سرمایهگذاری است که نئوم بزرگترین آنهاست. به گزارش، در سال ۲۰۲۵ حدود ۴۶.۸ میلیارد ریال سعودی و در سال ۲۰۲۴ حدود ۷۴.۷ میلیارد ریال سعودی از ارزش این پروژهها کاسته شده است.
والاستریتژورنال به نقل از چندین منبع موثق گزارش میدهد که عربستان تاکنون بیش از ۵۰ میلیارد دلار برای نئوم هزینه کرده و برای کاهش فعالیتها و جمعآوری پروژه، نیاز به صرف چندین میلیارد دلار دیگر دارد.
هزینه نئوم؛ از ۵۰۰ میلیارد به ۸.۸ تریلیون دلار
یکی از نقاط کلیدی این گزارش به افزایش قابل توجه برآورد هزینهها مربوط میشود.
در ابتدا نئوم بهعنوان پروژهای ۵۰۰ میلیارد دلاری معرفی شده بود، اما اسنادی که والاستریتژورنال بررسی کرده، نشان میدهد که سرمایه لازم برای تکمیل نئوم تا سال ۲۰۸۰ بالغ بر ۸.۸ تریلیون دلار برآورد شده است؛ رقمی که بیش از ۲۵ برابر بودجه سالانه کل عربستان در آن زمان محسوب میشود!
سخنگوی نئوم پیشتر اظهار کرده بود که والاستریتژورنال این اعداد را به اشتباه تفسیر و منتشر کرده است، اما جزئیات بیشتری ارائه نکرده است.
اسناد مالی تروجنا نیز نشان میدهد که در سال ۲۰۲۳ هزینه این زیرپروژه به ۳۹ میلیارد دلار رسیده است.
دستکاری عمدی ارقام مالی
والاستریتژورنال میگوید که پیشنویس یک حسابرسی داخلی را بررسی کرده که نشاندهنده «دستکاری عمدی» اطلاعات مالی نئوم توسط کارمندان است؛ اقدامی که به گفته تعدادی از کارکنان سابق که با این رسانه گفتگو کردهاند، موضوعی عادی بوده است.
علت این امر این بود که محمد بنسلمان میخواست تمام پروژهها سودآور باشند؛ بنابراین کارمندان ملزم بودند در ارائه طرحها، الزامات لازم را لحاظ کنند تا نشان دهند پروژهها نهایتاً هزینههای دولت عربستان را جبران میکنند.
بر اساس یکی از ارزیابیهای داخلی، در زمانی که هزینهها افزایشی پیدا کرد، همچنین درآمدهای پیشبینیشده نیز افزایش یافتند. به عنوان مثال، نرخ اقامت شبانه در یک مجموعه «گلمپینگ» از ابتدا ۲۱۶ دلار برآورد شده بود اما سپس به ۷۰۴ دلار برای هر شب افزایش یافت؛ بدون اینکه شرایط واقعی پروژه در این مدت تغییری کرده باشد.
والاستریتژورنال ساختار مدیریتی نئوم را یکی از مشکلات اصلی پروژه میداند و تأکید میکند که محمد بنسلمان در مرکز دو تصمیمگیری و تأمین مالی آن قرار داشته است.
این روزنامه اوضاع حاکم بر پروژه را به عنوان «رقص توهمات متقابل» توصیف کرده که در آن ممکن بود حقیقت مطرح نشود.
به نقل از گزارش، محمد بنسلمان تصورات فوقالعادهای از آنچه قرار بود نئوم باشد داشت، اما اطرافیانش حاضر نبودند حقیقت را به او بگویند و دشواری تحقق آن تصورات ممکن نیست.
در پایان، والاستریتژورنال سرنوشت نئوم را به افسانه «ایکاروس» و «لباس جدید پادشاه» تشبیه کرد؛ داستانی که در آن، آرمانهای فوقالعاده ولیعهد عربستان در نهایت با محدودیتهای واقعیت در تضاد قرار گرفت و دچار وقفه شد.
انتهای پیام