محققان بر این باورند که نئاندرتال‌ها، خویشاوندان دور انسان امروزی، نسبت به آنچه قبلاً تصور می‌شد، قلمرو پراکندگی وسیع‌تری داشته‌اند. یک مطالعه جدید در زمینه باستان‌شناسی بر روی ابزارهای سنگی یافت‌شده در شبه‌جزیره عربستان تمرکز کرده و بیان می‌کند که این انسان‌تبارها تا اعماق جنوب صحرای نفود قدم گذاشته‌اند. این کشفیات، تصورات سنتی در مورد نئاندرتال‌ها را به چالش می‌کشد.
پیدا شدن ابزارهای سنگی نئاندرتال‌ها در صحرای عربستان
این تحقیق که در نشریه «Quaternary Science Reviews» منتشر شده، بر روی ابزارهای سنگی کشف‌شده در «جبل کتیفه-۱ (JKF-1)»، یک محوطه باستانی در نزدیکی یک دریاچه باستانی نزدیکی شهر «جُبّه» در صحرای نفود سعودیا تمرکز دارد. با توجه به اینکه تاکنون هیچ استخوانی از نئاندرتال‌ها در عربستان پیدا نشده، محققان در جستجوی تشخیص هویت سازندگان این ابزارها بودند.
تحقیقات نشان داد که ابزارهای کشف‌شده در JKF-1 بیشتر به آثار نئاندرتال‌ها شباهت دارند تا افرادی از گونه انسان خردمند (Homo sapiens). هاو گروکات (Huw Groucutt)، باستان‌شناس دانشگاه مالت و یکی از نویسندگان ارشد این تحقیق، بیان داشت: «نتایج ما، دامنه پراکندگی نئاندرتال‌ها را به شدت فراتر از آنچه قبلاً شناخته شده بود، در مسیر جنوب و در مناطقی با محیط زیست بازتر عربستان توسعه می‌دهد.»
گروکات و همکارانش با بهره‌گیری از روش‌های آماری و مقایسه شکل این قطعات سنگی با نمونه‌های دیگر از عربستان، شام و شمال شرق آفریقا، توانستند هویت سازندگان این ابزارها را به نئاندرتال‌ها نسبت دهند.
تاریخ‌گذاری و ارتباط با تغییرات اقلیمی
برای تعیین زمان تولید این ابزارها، تیم تحقیقاتی با استفاده از روش «لومینسانس تحریک‌شده نوری» تاریخ‌گذاری دانه‌های شن در خاک JKF-1 را انجام دادند. نتایج به‌دست‌آمده، قدمت ساخت این ابزارها را به حدود ۵۵٬۰۰۰ سال قبل محدود می‌کند؛ زمانی که شن‌های بیابانی به تدریج جای خود را به رسوبات دریاچه‌ای جوان‌تر می‌دادند و صحرا در حال مرطوب شدن بود.
در آن برهه، نئاندرتال‌ها به عنوان تنها گروه انسانی معتبر ساکن در جنوب غربی آسیا شناخته می‌شدند. این تاریخ‌گذاری، به همراه شکل منحصر به فرد ابزارها، موجب شد که محققان با وجود عدم وجود استخوان نئاندرتال در عربستان، آنها را به عنوان سازندگان این ابزار شناسایی کنند.
کنوت برتزکه (Knut Bretzke)، باستان‌شناس دانشگاه توبینگن آلمان که در این تحقیق شرکت نکرده، شواهد تثبیت‌شده برای حضور نئاندرتال‌ها در شمال عربستان را روشنی قانع‌کننده توصیف کرد. او همچنین اشاره کرد که این دوره مرطوب ممکن است سبب جذب حیوانات چراکننده به داخل صحرا شده و نئاندرتال‌ها نیز آنها را دنبال کرده باشند.
- گالیله ۳۸۸ سال پیش پی برد که چرا انسان‌های غول‌پیکر نمی‌توانند وجود داشته باشند
- راز بقای انسان در عصر یخبندان؛ چگونه بدن خود را با دماهای به شدت پایین تطبیق داد؟
- شهاب‌سنگی به سن ۱.۲۷ میلیارد سال در الجزایر کشف شد
- راز و رموز ۲۰۰۰ ساله فاش گشت؛ محموله منحصر به فرد یک کشتی رومی باستانی
شواهد محکم اما ناپایدار
با این حال، برتزکه تأکید کرد که فرضیات بنیادین نیاز به مطالعه‌های عمیق‌تری دارند. او تصریح کرد که شواهد حاکی از زندگی نئاندرتال‌ها در مناطق جنوبی‌تر از محلی که قبلاً شناسایی شده، در حال حاضر دقت لازم را ندارد و به تأییدات بیشتری نیاز دارد. گروکات نیز با این نظر هم‌عقیده بود و اظهار داشت که یافتن فسیل‌ها می‌تواند به این مسئله پاسخ دهد، اما خاطرنشان کرد که استخوان‌ها و DNA باستانی در شرایط گرم عربستان به خوبی حفظ نمی‌شوند و به همین دلیل ابزارهای سنگی در حال حاضر بهترین منبع برای درک تاریخ عمیق این ناحیه به شمار می‌روند.