بنزین در آستانه تغییرات تازه؛ دولت چه گزینههایی را مدنظر دارد؟
به نقل از ایسنا، عدم تعادل در تامین بنزین در چند سال گذشته به یکی از بزرگترین معضلات حوزه پالایش و توزیع سوخت کشور تبدیل شده است. این مشکل با وجود صرف هزینههای قابل توجه به منظور رشد تولید و بهبود کیفیت سوخت، به واسطه مجموعهای از عوامل مدیریتی، ساختاری و مسائل مربوط به زیرساخت، به شدت افزایش یافته است.
تحلیل روند مصرف بنزین در ایران حکایت از آن دارد که شکاف موجود میان تولید و تقاضا تنها به دلیل مشکلات تولیدی نیست؛ بلکه ریشه در سیاستهای اجرایی و ساختاری دارد. ناکامی در توسعه سیستم حملونقل عمومی، ادامه یافتن قاچاق سوخت، نواقص برخی سازوکارهای ترافیکی و فرسودگی وسیع ناوگان، از جمله عواملی هستند که به رشد مصرف بنزین و تشدید ناترازی کمک کردهاند.
در اواخر پاییز سال گذشته، هیئت وزیران تصمیم به افزایش نرخ بنزین در جایگاهها برای استفاده از کارت اضطراری و مصرف مازاد بر ۱۶۰ لیتر سهمیهای از نیمه آذرماه به ۵۰۰۰ تومان اتخاذ کرد. بر اساس این مصوبه، استفاده از سهمیه اول و دوم بنزین فقط با کارت سوخت شخصی امکانپذیر خواهد بود و وزارت نفت نیز موظف شد تا نرخ سوم بنزین موجود در جایگاهها را بهطور فصلی اعلام کند.
چند ماهی از راهاندازی این طرح میگذرد و بار دیگر بحثهایی درباره تصمیمات جدید در زمینه بنزین مطرح شده است. مسئولان تأکید میکنند که برای مدیریت مصرف بنزین، ضروری است راهبردهای جدیدی ارائه شود؛ زیرا دولت این محصول را به قیمت کمتر از نرخ واقعی به مردم عرضه میکند و یارانه جهت آن نیز اختصاص مییابد. بنابراین، به منظور ایجاد توازن میان تولید و مصرف، اتخاذ تدابیر تازه اجتنابناپذیر خواهد بود.
مصرف روزانه بنزین از ۱۴۰ میلیون لیتر فراتر رفت
آمارها حاکی از آن است که مجموع مصرف بنزین در بازه زمانی ۱۲ تا ۱۶ مرداد ماه به حدود ۶۶۸ میلیون لیتر رسیده که نمایی از وضعیت تقاضا در شبکه توزیع سوخت کشور ارائه میدهد.
در تاریخ ۱۲ مرداد، مصرف بنزین به ۱۴۰ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر افزایش پیدا کرد که در این بازه زمانی، بالاترین مقدار محسوب میشود. در روز ۱۳ مرداد، تقاضا با کمی کاهش به ۱۳۱ میلیون و ۹۰۰ هزار لیتر رسید اما این میزان در روز ۱۴ مرداد بار دیگر با افزایشی به ۱۳۷ میلیون و ۷۰۰ هزار لیتر افزایش پیدا کرد.
علاوه بر این، در روز ۱۵ مرداد مصرف بنزین به ۱۳۵ میلیون و ۳۰۰ هزار لیتر گزارش شد و نهایتاً در روز ۱۶ مرداد، این رقم به ۱۲۲ میلیون و ۳۰۰ هزار لیتر کاهش یافت. بنابراین، میانگین روزانه مصرف بنزین در این پنج روز بیش از ۱۳۳ میلیون لیتر برآورد شده است. دامنه تغییرات مصرف نیز ۱۸ میلیون و ۴۰۰ هزار لیتر ثبت شده و بالاترین میزان مصرف مربوط به روز ۱۲ مرداد و پایینترین میزان به روز ۱۶ مرداد اختصاص دارد.
سه سناریو برای مدیریت مصرف
در این شرایط، دولت به منظور مدیریت بهینه مصرف و برقراری تعادل در بازار بنزین، سه الگوی متفاوت را مورد بررسی قرار داده است. طبق گفته رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی، در رویکرد نخست، قیمت بنزین ثابت باقی خواهد ماند اما مقدار بنزین عرضه شده در جایگاهها تنها به سقف تولید روزانه، یعنی ۱۲۱ میلیون لیتر محدود میشود و بعد از اتمام این حجم، نازلها خاموش خواهند شد.
در رویکرد دوم، ۱۲۱ میلیون لیتر بنزین تولیدی روزانه به خودروهای موجود اختصاص مییابد و افرادی که به بیش از سهمیه خود احتیاج داشته باشند باید بنزین مورد نیاز خود را با نرخ آزاد خریداری کنند. این رویکرد به طور نسبی مشابه طرحی است که قبلاً در کرمان پیشبینی شده بود.
لسنظور در روش سوم، سهمیه بنزین به افراد به جای خودروها اختصاص مییابد؛ بدین معنا که همه شهروندان، صرف نظر از اینکه خودروی شخصی دارند یا خیر، از سهمیه بنزین بهرهمند خواهند شد.
حرکت تدریجی به سمت اصلاح یارانهها
خط مشی دولت در زمینه هدفمندی یارانهها بر این اساس است که یارانه به مصرفکننده نهایی برسد و سیاستهای مرتبط با این رویکرد بهطور تدریجی در حال شکلگیری است. با این وجود، موضوع بنزین چالشی خاص خود را دارد؛ چرا که هر تصمیمی درباره قیمتگذاری یا سهمیهبندی آن میتواند به طور مستقیم یا غیرمستقیم بر قیمت سایر کالاها و خدمات تأثیر گذارد. به همین دلیل، تصمیمگیری در این زمینه به بررسی دقیق و پیادهسازی تدریجی نیازمند است.
محمدرضا عارف، معاون اول رئیسجمهوری، در این خصوص تأکید کرده است که اصلاح ساختاری قیمت بنزین به دلیل جنگ رمضان دچار وقفه شد، اما با تعدیل سهمیهها در دو مرحله، ۱۰ میلیون لیتر صرفهجویی حاصل شد. او افزود که پس از بررسیهای کارشناسی و برقراری تعامل با نهادهای امنیتی و سایر قوا، نرخ چهارم برای بنزین تعیین شد.
عارف همچنین به این نکته اشاره کرد که دولت در نظر ندارد که سهمیه نخست بنزین را کاهش دهد، اما سهمیه دوم باید به مرور محدودتر شود؛ چرا که استراتژی دولت در بلندمدت به سمت آزادسازی قیمتها متمایل است. در همین راستا، کارگروهی با حضور چند وزیر در حال بررسی موضوع و اتخاذ تصمیمات متفقالقول است. گرچه ممکن است برخی تصمیمات نهایی در جلسه سران قوا یا شورای عالی امنیت ملی بحث و مصوب شود.
در حال حاضر، هیچکدام از سه مدل مطرحشده به تصویب نهایی دولت نرسیده است، ولی انتظار میرود دولت در ۱۰ تا ۱۵ روز آینده تصمیم نهایی خود را اتخاذ نماید. با این حال، مسئولان تأکید کردهاند که پیش از اجرایی شدن هر تصمیم، جزئیات آن با مردم در میان گذاشته خواهد شد و قرار نیست تصمیمی بهطور ناگهانی و بدون اطلاع رسانی قبلی به مرحله اجرا درآید.
کلاً ناترازی بنزین دیگر صرفاً یک چالش تولیدی نیست، بلکه نتیجه انباشت مجموعهای از مشکلات ساختاری در حوزه حملونقل، الگوی مصرف، قاچاق سوخت و فرسودگی ناوگان است. از این رو، حل پایدار این چالش تنها از طریق افزایش تولید و عرضه مقدور نیست، بلکه نیاز به اصلاح الگوی مصرف، افزایش بهرهوری، سرمایهگذاری در بخش تقاضا و همکاری همه ذینفعان در فرآیند تصمیمسازی دارد.
انتهای پیام