کد خبر 677584
۱۴۰۵/۰۵/۳۰ ۰۷:۱۲

معماری ناپایدار؛ مسجد «حاج رجبعلی»

ساعت 24 - مسجد حاج رجبعلی، به عنوان یکی از نمادهای ارزشمند معماری، در معرض خطر فراموشی و انحطاط قرار دارد. این اثر تاریخی با طراحی منحصر به فردش، داستان‌های زیادی از تاریخ و فرهنگ را در دل خود نهفته دارد. با وجود زیبایی‌های خاص و الگوهای هنری آن، شرایط کنونی نشان از آسیب‌های جدی و نیاز به حفاظت و مرمت دارد. این بنا نه تنها مظهر ذوق و هنرمندی معمارانش است، بلکه نمایانگر هویت فرهنگی مردمی است که در سایه‌ی آن زندگی کرده‌اند. در این مقاله به بررسی ابعاد مختلف این مسجد و چالش‌های پیش روی آن خواهیم پرداخت.
معماری بر باد رفته؛ مسجد «حاج رجبعلی»

معماری بر باد رفته؛ مسجد «حاج رجبعلی»

مسجد حاج رجبعلی، که بیش از ۱۸۰ سال پیش با هزینه‌ای معادل ۲۰ هزار تومان و در مدت ۱۷ سال احداث شد، به عنوان دانشگاه معماری ایران از سوی پیرنیا شناخته شد؛ دانشگاهی که در حال حاضر وضعیت مطلوبی را تجربه نمی‌کند! تنها بخشی از این مجموعه که شامل مسجد، مدرسه و تکیه بوده، اکنون تنها یک شبستان فروریخته و نیمی از حیاط آن باقی مانده که به انباری تبدیل شده است. اما امروز امیدها برای احیای این مسجد با دستور وزیر میراث فرهنگی افزایش یافته و مشاور وزیر گفته است که مبلغی در حدود ۳۷ میلیارد تومان برای مرمت این اثر تاریخی باید تامین شود.

  • مسجد فاجاری «حاج رجبعلی» در گذر قدیمی درخونگاه و در محله سنگلج قرار دارد. این بنای تاریخی که در زمان ساخت و سال‌های بعد، مجموعه‌ای شامل مسجد، مدرسه و تکیه بود، توسط "رجبعلی" کدخدای گذر درخونگاه در سال 1215 قمری بنا شده است.
  • محمدکریم پیرنیا، پدر معماری سنتی ایران، سال‌ها پیش، بعد از بازدید از مسجد، آن را دانشگاه معماری ایران نامید. مسجدی که اکنون با وجود در اختیار داشتن عناصر معماری ممتاز، دچار ویرانی و تخریب است.
  • معماری در حال فروپاشی؛ مسجد «حاج رجبعلی». خاندان ملامحمد جعفر شریعتمداری، از سال‌ها پیش از انقلاب تا امروز، پیش نماز این مسجد بوده اند. به دلیل ارادت کدخدای درخونگاه به ملامحمد جعفر شریعتمداری، یکی از پسرانش به عقد دختر او در آمد و در نتیجه این نزدیکی، این مسجد و موقوفاتش به نوادگان دختری حاج رجبعلی وقف شد تا نسل در نسل از آن بهره‌برداری کنند. این مسجد یکی از نخستین مساجد ایران و تهران با سقف بیضی و ۳ ایوانه است.
  • این مسجد، به عنوان یکی از نخستین مساجد ایران و تهران با سقف بیضی و ۳ ایوانه شناخته می‌شود. این بنای تاریخی همچنین به واسطه کاشی‌های معقلی (ترکیب کاشی و آجر) و عناصر دکوراتیو مانند کاشی هفت رنگ و معرق، چاه قرآن و گنبد دوپوش، از جمله بناهای خاص دوران قاجار به شمار می‌رود.
  • محمدکریم پیرنیا، پدر معماری سنتی ایران، سال‌ها پیش و بعد از بازدید از مسجد، به آن عنوان دانشگاه معماری ایران را داد. مسجدی که در حال حاضر، با وجود دارا بودن عناصر معماری برجسته، رو به ویرانی است.
  • آثار تاریخی و معماری در حال تخریب؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال اختفا؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال انقراض؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری نابود شده؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال تباهی؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال نقصان؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • کاشی‌های قدیمی مسجد قاجاری «حاج رجبعلی» که در سال‌های گذشته به تدریج از بدنه جدا شده و به حال خود رها شده بودند، توسط اعضای انجمن سنگلج به تدریج جمع‌آوری و در یکی از اتاقک‌های مسجد که از آن به عنوان انباری استفاده می‌شود، قرار داده شده‌اند.
  • معماری در حال افول؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال تغییر؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری تاریخ‌ساز؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال تباهی؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در راستای تخریب؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در خط عطف؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در راستای حفظ؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در مسیر ساماندهی؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال احیاء؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در راستای بایگانی؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال احیاء؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری افول؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال تخریب؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال نابودی؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال انقراض؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در خط اول؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • مرمت‌ها در گام اول؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • داربست‌های مسجد که حدود 60 سال پیش با هدف مرمت در شبستان زمستانی یا مرکزی نصب شدند، هرگز مرمت اصولی نداشته‌اند و به نظر می‌رسد که داربست‌های موجود نیز به یکی از عناصر اصلی مسجد تبدیل شده‌اند.
  • پاسخ به نیازهای مالی مسجد از طریق سال‌ها پیش در زیر سقف و بالای محراب ۹ سنگ قیمتی جاساز شده بود تا در مواقع ضروری به فروش برسند. اما، حدود ۱۰ سال پیش، زمانی که تولیت مسجد دستور بررسی مکان را می‌دهد، با جای خالی آن‌ها روبرو می‌شوند. شریعتمداری اشاره کرده است که وقتی داربست‌های چوبی نصب شده بودند، ممکن است این سنگ‌ها به سرقت رفته باشد. هنوز آثار آن سنگ‌ها در محل مشخص است و هیچ کس نمی‌داند چگونه و کی این دزدی صورت گرفته است.
  • در مدت 60 سال، داربست‌هایی به منظور مرمت در این بنا نصب شده، اما هیچ برنامه‌ریزی اساسی برای کار روی این بنا انجام نگرفته و داربست‌ها به یکی از اجزای اصلی مسجد تبدیل شده‌اند.
  • معماری در حال انقراض؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال انزوا؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال فقر؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال ضعف؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • داربست‌های نصب شده در مسجد به عنوان یکی از اجزای اصلی این بنا در حال حاضر وجود دارند و نیاز به مرمت و بازسازی دارند.
  • معماری در حال تنش؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال آشفتگی؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال انقراض؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال مبارزه؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • متولیان مسجد «حاج رجبعلی» پس از گذشت تقریباً 60 سال از رها کردن مسجد، در تلاش هستند تا بخشی جدید در غرب مسجد بسازند تا امکان برگزاری نماز در این مکان تاریخی فراهم گردد.
  • معماری در حال حرکت؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال تغییر؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال تداوم؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال شکوفایی؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • چند سال پیش، خاندان شریعتمداری که از دهه 60 تولیت مسجد را عهده‌دار بوده‌اند، با بروز شکاف‌های عمیق در دیوارهای ساختاری، اقدام به نصب پایه‌های آجری کرده‌اند تا از ریزش این بنا جلوگیری کنند.
  • مرمت‌های گاه و بیگاه و بعضاً غیراصولی بنا، باعث شده که این مسجد تاریخی به رغم مرمت، هنوز ظاهر خوبی نداشته باشد و آسیب‌هایی به عناصر معماری در نیم‌گنبدها وارد شود.
  • بر اساس اسناد و شواهدی که فعالان میراث سنگلج از آن یاد می‌کنند، ایوان چهارم مسجد در ضلع شمالی بنا چند سال قبل دست‌خوش تغییرات ساخت و ساز شده و تنها رد آجرهایی از آن باقی مانده است.
  • معماری در حال کنکاش؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال چرخش؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال جستجو؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • مرمت‌های مکرر و بعضاً غیر اصولی باعث شده که این مسجد تاریخی حتی در زمان مرمت نیز چهره زیبایی نداشته باشد و به عناصر معماری در نیم‌گنبدها آسیب وارد نماید.
  • معماری در حال اعتلا؛ مسجد «حاج رجبعلی».
  • معماری در حال ایستادگی؛ مسجد «حاج رجبعلی».

نظرات کاربران

نظر شما

ساعت 24 از انتشار نظرات حاوی توهین، افترا، لینک، تبلیغات و نوشته‌شده با حروف لاتین معذور است.

هنوز نظری برای این خبر تایید نشده است.