«لباس شخصی» به داستان یک پرونده امنیتی میپردازد؛ تریلری سیاسی در مورد نفوذ و خیانت
به نقل از خبرنگار مهر، فیلم سینمایی «لباس شخصی»، ساخته و نگارش شده توسط امیرعباس ربیعی و تولید شده در سال ۱۳۹۸، پس از حدود هفت سال، بالاخره به سینماها راه پیدا کرده است. این اثر که نخستین تجربه کارگردانی بلند ربیعی به شمار میآید، به عنوان یک تریلر سیاسی و جاسوسی، به بررسی یکی از پروندههای امنیتی در سالهای نخست بعد از انقلاب پرداخته و فعالیت حزب توده را به عنوان موضوع اصلی روایت خود انتخاب کرده است.
روایت فیلم در فضایی پر تنش و امنیتی دنبال میشود و دو خط داستانی اصلی را بررسی میکند؛ از یک سو فعالیتهای نورالدین کیانوری، دبیر حزب توده، و از سوی دیگر کوشش نیروهای امنیتی برای شناسایی جاسوسی با نام مستعار «آرش» که در سطوح عالی نظامی نفوذ کرده است. محوریت این بخش دوم، عاملی کلیدی در پیشبرد داستان است و فیلم سعی دارد تا مدت زمان زیادی هویت فرد نفوذی را از تماشاگران مخفی نگه دارد.
«لباس شخصی» بیشتر بر پایهی ایجاد معما و تعلیق حرکت میکند. مخاطب از همان ابتدا میداند که در میان شخصیتهای داستان، فردی وجود دارد که اطلاعات را به بیرون منتقل میکند، اما از هویت او بیخبر است. کارگردان با ارائه تدریجی اطلاعات، بازرسیها، عملیاتهای امنیتی و چندین خردهپیرنگ، سعی میکند تا بیننده را در وضعیت حدس و گمان قرار دهد.
با این حال، فیلم در بهرهبرداری از تمام پتانسیلهای ژانر جاسوسی چندان توفیقی ندارد. در چنین آثاری، ضدقهرمان معمولاً باید به شکلی قابل لمس حضور داشته باشد تا بیننده حس کند قهرمان و دشمن در یک بازی اطلاعاتی پیچیده در برابر یکدیگر ایستادهاند. اما در «لباس شخصی»، شخصیتهای مقابل به شکل قابل توجهی در حاشیه قرار میگیرند و این امر مانع از شکلگیری تقابل روانی میان دو سوی داستان به اندازه کافی میشود. این فیلم میتوانست بدون فاش کردن هویت ضدقهرمان، نشانههایی از حضور و فعالیت او طی داستان را ارائه دهد. چنین رویکردی میتوانست فضای تعقیب و گریز را پررنگتر کرده و حس خطر را تا پایان افزایش دهد.
پایانبندی نیز بخشی از فیلم است که بحثبرانگیز به نظر میرسد. معمای اصلی در نهایت حل میشود، اما روایت پس از شناسایی جاسوس به طور جدی ادامه نمییابد. در حالی که فرایند دستگیری، بازجویی، دفاع از متهم و روند محاکمه میتوانست بخشی حیاتی از داستان را شکل دهد و به عاقبت شخصیت نفوذی عمق بیشتری بخشد. به همین خاطر، پایان فیلم از یک سو با حفظ عنصر غافلگیری، تعلیق ایجادشده را مختومه میسازد و از سوی دیگر، بخشی از ظرفیت دراماتیک پرونده را ناتمام میگذارد.
موضوع نفوذ، جاسوسی و شناسایی فردی که در ساختارهای حساس قالب دارد، به نوعی از مضامین است که میتواند زمینهساز کنجکاوی و تعلیق باشد. از این رو، میتوان «لباس شخصی» را اثری دانست که با وجود نقاط ضعفی در برخی جنبههای فیلمنامه و شخصیتپردازی، در طراحی معما و ایجاد جذابیت داستانی عملکرد موفقی دارد.
از جمله بازیگران این فیلم میتوان به مهدی نصرتی، توماج دانشبهزادی، مجید پتکی، میلاد افواج، عماد درویشی و مهیار شاپوری اشاره کرد.