نوموفوبیا؛ بیماری مدرن قرن بیست و یک و چالش جدید برای نهادهای بهداشتی
فرارو- در حالی که احساس ترس از عنکبوت، فضاهای بسته یا طوفان برای اکثر افراد امری شناختهشده محسوب میشود، یک گونه جدید از نگرانی در زندگی روزمره در حال ظهور است؛ آسیبی که نه از ناشیگری یک جانور یا موقعیتی خاص، بلکه از قطع ارتباط با تلفن همراه نشأت میگیرد.
به نقل از فرارو و بر اساس گزارش نیوز ویک، ترس از عنکبوت، ارتفاع، فضاهای تنگ و حتی طوفان از جمله فوبیاهایی هستند که شناخته شدهاند، اما در سالهای اخیر نوعی دیگر از ترس نظر محققان را به خود جلب کرده است: «نوموفوبیا» (Nomophobia). این واژه از عبارت انگلیسی «ترس از عدم داشتن تلفن همراه» نشأت گرفته و به شرایطی اشاره دارد که در آن فرد دچار اضطراب از برقراری نشدن ارتباط خود با تلفن و شبکههای ارتباطی میشود.
نوموفوبیا به عنوان یک وضعیت روانی شناخته میشود که در آن فرد ناامیدی و نگرانی از جدایی از امکان ارتباط از طریق تلفن همراه را تجربه میکند. این وضعیت میتواند با نشانههایی چون اضطراب، تغییر در الگوی تنفس، لرز، تعریق، بیقراری، احساس گیجی و افزایش ضربان قلب به همراه باشد.
اما شناسایی نوموفوبیا همیشه آسان نیست. متخصصان بر این باورند که گاهی اوقات تعیین این موضوع که آیا فرد نخست به تلفن همراه وابسته شده و سپس با علائم اضطراب مواجه شده، یا اینکه یک اختلال اضطرابی پیش از آن وجود داشته و به فرم ترس از فقدان تلفن همراه بروز یافته، چالشبرانگیز است.
ارتباط نوموفوبیا با احساسات روزمره
با افزایش نگرانیها درباره سوءاستفاده از تلفنهای هوشمند، محققان در یک بررسی جدید بررسی کردهاند که چگونه سطح نوموفوبیا با تغییرات احساسی روزانه و میزان فعالیتهای روزمره افراد ارتباط دارد و چگونه این عوامل بر استفاده از گوشی به عنوان ابزاری برای مقابله با وضعیتهای روانی مختلف تأثیر میگذارند.
این مطالعه که در مجله «Healthcare» منتشر شده، شامل بررسی ۳۷ فرد در سنین ۱۸ تا ۳۹ سال به مدت چهار هفته بود و در مجموع ۸۳۷ مشاهده روزانه از وضعیت آنان ثبت گردید. پژوهشگران استفاده از تلفن هوشمند را به سه گروه اصلی تقسیم کردند: استفاده از شبکههای اجتماعی، پیامرسانی فوری و کاربردهای غیرارتباطی و غیرشبکهای.
یافتهها نشان داد که افرادی که دچار سطح بالایی از نوموفوبیا هستند، زمان و دفعات بیشتری به استفاده از شبکههای اجتماعی اختصاص میدهند. علاوه بر این، ارتباط چشمگیری میان احساسات منفی و افزایش فراوانی استفاده از شبکههای اجتماعی مشاهده شد.
محققان بیان میکنند که پیامرسانی فوری ممکن است فرد را در معرض تعاملات اجتماعی غیرقابل پیشبینی و گاهی استرسزا قرار دهد، در عین حال که شبکههای اجتماعی میتوانند با ارائه یک رضایت زودگذر و نوعی «فرار کوتاهمدت» از واقعیت، به کاهش موقت اضطراب یاری رسانند.
همزمانی احساسات منفی و بیمشغله بودن
یکی از یافتههای جالب این پژوهش، تأثیر میزان فعالیت روزانه بود. در افراد با سطح بالای نوموفوبیا، مشاهده شد که در شرایطی که احساسات منفی با زمانهای کممشغله همزمان میشود، استفاده از تلفن همراه به طور محسوسی افزایش مییابد.
این افراد در این مواقع نه تنها استفاده کلی بیشتری از گوشی داشتند، بلکه میزان استفاده از شبکههای اجتماعی و دیگر کاربردهای غیرشبکهای نیز افزایش مییافت. در مقابل، افرادی که دچار نوموفوبیای کمتری بودند، در برابر شرایط مختلف استرسزا الگوی نسبتاً یکنواختی از استفاده از تلفن همراه را نشان میدادند.
این یافتهها نشان میدهد که وابستگی به تلفن همراه را نمیتوان صرفاً با شمارش ساعاتی که فرد با صفحه نمایش صرف میکند، ارزیابی کرد. پژوهشگران بر این باورند که برنامههای مقابله با وابستگی به گوشی باید به جای صرفاً کاهش زمان استفاده، مهارتهای لازم برای مدیریت احساسات و مقابله سالمتر با اضطراب و حسهای منفی را نیز تقویت کنند.
تلفن همراه؛ راهی برای فرار از احساسات؟
پژوهشگران اذعان دارند که افرادی که در تنظیم هیجانات خود ناتوانتر هستند، ممکن است تلفن همراه را به ابزاری برای برای کسب آرامش، حواسپرتی یا فرار موقت از احساسات ناخوشایند تبدیل کنند.
از سوی دیگر، اضطراب مداوم وابسته به نوموفوبیا میتواند بخشی از منابع ذهنی مورد نیاز برای عملکردهای شناختی را به خود اختصاص دهد. در نتیجه، فرد ممکن است بیشتر حواسپرت شود، توانایی حافظه کاری او کاهش یابد و کارایی کلی ذهن نیز تضعیف گردد.
بدین ترتیب، مسأله تنها به این محدود نمیشود که فرد ساعتهای زیادی را با گوشی میگذراند. در موارد شدیدتر، تلفن همراه ممکن است به ابزاری تبدیل شود که فرد به منظور پیداکردن امنیت، کاهش اضطراب یا فرار از افکار ناخوشایند به آن وابسته است.
نسلهای پیشین سالهاست که به جوانترها توصیه میکنند که از تلفن همراه فاصله بگیرند و زمان کمتری را به آن اختصاص دهند. یافتههای این پژوهش حاکی از آن است که نگرانی در مورد رابطه ناسالم با تلفن همراه ممکن است فراتر از یک توصیه ساده برای کاهش زمان استفاده باشد.
نوموفوبیا لزوماً به معنای وابستگی آشکار به تلفن همراه نیست، اما میتواند نشاندهنده وجود یک رابطه ناسالم با فناوری باشد؛ بهویژه زمانی که فرد احساس کند بدون گوشی قادر به حفظ آرامش یا مدیریت احساسات منفی خود نیست.
بنابراین، چه شخص به نشانههای نوموفوبیا دچار باشد و چه نه، بررسی الگوی استفاده خود از تلفن همراه میتواند مفید واقع شود. اگر گوشی از یک وسیله ارتباطی و تفریحی به ابزاری تبدیل شود که فرد برای مدیریت اضطراب، تنهایی یا احساسات ناخوشایند ناچار به استفاده مداوم از آن باشد، ممکن است زمان آن رسیده باشد که این عادت به طور جدی مورد توجه قرار گیرد.