دوراهی در تنگه هرمز؛ داستان فرستنده AIS و تغییر مسیر ناوگان دریایی

فرارو-  در زمان پیش از آغاز جنگ، تنگه هرمز به‌عنوان یک کانال آبی یگانه شناخته می‌شد و کشتی‌ها بر اساس الگوهای مشخصی از تفکیک ترافیک دریایی عمدتاً از میانه تنگه عبور می‌کردند. انتخاب مسیر معمولاً تحت تأثیر عوامل نظیر مقصد، قراردادهای حمل‌ونقل و نکات ایمنی قرار داشت.

به نقل از الجزیره، فرارو گزارش می‌دهد که با شدت‌گرفتن تنش‌ها میان ایران و آمریکا حول موضوع تنگه هرمز، مسیرهای عبوری کشتی‌ها به دو راه اصلی تقسیم شده است.

مسیر ایران و مسیر عمان

مسیر شمالی که به‌عنوان «مسیر ایران» شناخته می‌شود، در مجاورت سواحل ایران، جزیره لارک و جزیره قشم قرار داشته و به بنادر و پایانه‌های نفتی ایران متصل می‌گردد.

در مقابل، مسیر جنوبی که به‌عنوان «مسیر عمان» قلمداد می‌شود، نزدیک‌تر به سواحل عمان بوده و فاصله بیشتری از خط ساحلی ایران دارد. آمریکا بر عبور کشتی‌ها از این مسیر تأکید نموده و برخی کشتی‌های تجاری با همکاری و حمایت نیروی دریایی آمریکا از آن استفاده کرده‌اند.

الجزیره اشاره می‌کند که این شرایط نمایانگر تغییر در شیوه کشتیرانی در تنگه هرمز است؛ به‌طوری‌که انتخاب مسیر دیگر صرفاً یک موضوع فنی یا اقتصادی نیست و با امنیت و نگرانی از واکنش‌های ایران یا آمریکا نیز ارتباط دارد.

داده‌های کپلر چه می‌گوید؟

بر اساس اطلاعات ارائه‌شده توسط شرکت داده‌های دریایی Kpler، در مدت زمان بین اول تا نوزدهم اوت، ۱۱۲ کشتی حامل نفت خام، گاز مایع نفتی (LPG) و گاز طبیعی مایع‌شده (LNG) از تنگه هرمز عبور نموده‌اند.

طبق این گزارش، از میان این تعداد، ۲۱ کشتی به‌وضوح از مسیر ایران عبور کرده‌اند و تنها ۲ کشتی به‌طور رسمی مسیر عمان را انتخاب کرده‌اند.

مسیر ۸۹ کشتی باقی‌مانده تحت عنوان مسیرهای «تاریک» یا غیرطبقه‌بندی‌شده شناخته می‌شود؛ بدین معنا که بیش از ۸۰ درصد از کل ترافیک نفت و گاز ثبت‌شده در این دوره به این دسته تعلق دارد.

این شرایط به‌خصوص زمانی بروز می‌کند که حرکت یک کشتی به‌طور کامل قابل ردیابی نباشد یا اطلاعات سامانه شناسایی خودکار (AIS) آن با هیچ‌یک از مسیرهای تعریف‌شده کپلر برای ایران یا عمان همخوانی نداشته باشد.

محمد رفیق حلیتم، مدیر موفقیت مشتریان در حوزه دریایی و کالاهای اساسی در شرکت کپلر، به الجزیره اظهار کرد که پس از گذر از تنگه، کشتی‌ها ممکن است دوباره در سامانه‌های ردیابی ظاهر شوند، اما به خاطر «مسیریابی تاریک» تشخیص اینکه چه تعداد از آنان از مسیر عمان استفاده کرده‌اند، دشوار خواهد بود.

او همچنین یادآور شد که با داده‌های موجود نمی‌توان با قطعیت مسیر دقیق این کشتی‌ها را تعیین کرد.

در مجموع چند کشتی از هرمز عبور کرده‌اند؟

داده‌های کپلر در مورد تمامی نوع کشتی‌ها نشان می‌دهد که در بازه زمانی اول تا نوزدهم اوت، ۲۳۶ کشتی از تنگه هرمز عبور کرده‌اند.

از این تعداد:

• ۸۳ کشتی مسیر نزدیک به ایران را پیموده‌اند؛
• ۳ کشتی در مسیر نزدیک به عمان حرکت کرده‌اند؛
• ۲ کشتی از مسیر قدیمی در مرکز تنگه عبور کرده‌اند؛
• مسیر ۱۴۸ کشتی دیگر نامشخص یا «تاریک» بوده است.

الجزیره تصریح می‌کند که «تاریک» بودن مسیر به معنای قطعی استفاده از مسیر ایران یا عمان نمی‌باشد؛ بلکه ممکن است ناشی از خاموش بودن فرستنده AIS یا عدم تطابق داده‌های مسیر با کریدورهای تعریف‌شده کپلر باشد.

چرا کشتی‌ها مسیر خود را پنهان می‌کنند؟

به نقل از الجزیره، برخی کشتی‌ها برای عبور از تنگه هرمز تلاش می‌کنند که هویت یا مسیر حرکت خود را مخفی نگه‌دارند. خاموش کردن AIS می‌تواند موجب دشواری در تشخیص دقیق مسیر آنها شود.

این مسئله در شرایطی به‌خوبی نمایان می‌شود که ایران و آمریکا در مورد کنترل و نحوه عبور کشتی‌ها از تنگه هرمز دیدگاه‌های متناقضی دارند.

دونالد ترامپ، رئیس‌جمهوری آمریکا، ادعا کرده است که ارتش آمریکا تردد در تنگه را تحت کنترل دارد و مسیر برای عبور کشتی‌ها باز است. در حالی که ایران تأکید نموده که کشتی‌هایی که بدون کسب مجوز از تهران بخواهند عبور کنند، اجازه ورود نخواهند داشت.