دلایل امضای آثار ونگوگ با تنها نام «ونسان»
فرارو- امضای بیپیرایه «ونسان» امروزه به یکی از نشانههای شناختهشده آثار ونگوگ تبدیل شده است، اما در پس این انتخاب ساده، داستانی نهفته است که به رابطه او با خانواده، پیچیدگی تلفظ نام خانوادگیاش و همچنین دیدگاهش نسبت به فروش آثار هنری مربوط میشود.
به گزارش فرارو به نقل از آرت نیوزپیپر، ونسان ونگوگ از جمله هنرمندانی است که عمده آثارش را تنها با نام کوچک خود امضا کرده است. با این وجود، برای مدتزمانی طولانی، تحقیقی جامع در خصوص دلایل و نحوه استفاده از این امضا صورت نگرفته بود. اکنون، پژوهشی از جولیا انگلمایر، متخصص تاریخ هنر در آمستردام، تصویر دقیقتری از عادات ونگوگ در امضای آثارش به ما ارائه میدهد.
نکتهای اولیه که باید به آن توجه کرد، آمار آثار امضاشده است. ونگوگ نزدیک به هزار نقاشی خلق کرد که حدود ۸۴۰ اثر از آنها به جا مانده است. از این مجموعه، تنها ۱۳۳ تابلو دارای امضا هستند و در دو مورد، بهجای امضا، عنوان اثر نوشته شده است. به این ترتیب، تنها حدود ۱۶ درصد از نقاشیهای موجود او به امضا رسیدهاند، رقمی که بهویژه برای یک هنرمند قرن نوزدهم کم بهنظر میرسد.
برای مقایسه، پل گوگن، همکار ونگوگ، تقریباً ۶۰ درصد آثارش را امضا کرده است؛ موضوعی که بهاحتمال زیاد به اعتماد به نفس بالای او مرتبط است.
چرا تنها «ونسان»؟
ونگوگ دو دلیل عمده داشت که از ذکر نام خانوادگیاش خودداری میکرد. نخست اینکه رابطه او با بخش بزرگی از اعضای خانواده، بهویژه پدر، چندان سالم نبود. تنها برادرش، تئو، بود که رابطهای عمیق و نزدیکی با او داشت. ونگوگ در نامهای به تئو در سال ۱۸۸۳ نوشته بود که از نظر شخصیت با دیگر اعضای خانواده متفاوت است و در واقع خود را یک «ونگوگ» نمیداند.
دلیل دوم به تلفظ نام خانوادگی ارتباط دارد. نام «ون گوگ» در زبانهای مختلف به شکلهای گوناگونی تلفظ میشود و برای بسیاری از اروپاییها تلفظ صحیح آن دشوار است. ونگوگ در سال ۱۸۸۸ به تئو توضیح داده بود که میخواهد در کاتالوگ یک نمایشگاه در بلژیک، نامش همانگونه نوشته شود که بر روی بومها مینویسد: «ونسان»؛ زیرا مردم آنجا نمیتوانستند به درستی نام خانوادگی او را ادا کنند.
چرا امضای ونگوگ معمولاً قرمز بود؟
یکی دیگر از ویژگیهای برجسته امضاهای ونگوگ رنگ آنهاست. از میان ۱۳۳ اثر امضاشده، ۷۵ اثر دارای امضای قرمز هستند؛ چیزی بیش از نیمی از آنها. بهکارگیری چنین رنگی برای امضا در آن دوران چندان رایج نبود. این انتخاب در نگاه اول با شخصیت نسبتاً محتاط ونگوگ در امضاهایش تناقض دارد، اما با روش کلی او در استفاده از رنگها همخوانی دارد.
ونگوگ به تضاد میان رنگهای مکمل علاقه زیادی داشت. برای نمونه، در تابلوی «منظره دریایی نزدیک لسسنماری-دو-لامر»، خود او توضیح داده بود که امضای قرمز را عمداً در میان رنگ سبز قرار داده است. قرمز و سبز در چرخه رنگ، رنگهای مکمل به شمار میروند و کنار هم جلوهای بسیار زیبا ایجاد میکنند.
امضاهایی با زاویهای خاص
بیشتر هنرمندان امضای خود را به شکل افقی مینویسند، اما بیش از نیمی از امضاهای ونگوگ بهصورت مورب قرار دارند و بسیاری از آنها حدود ۴۵ درجه انحراف دارند. یکی از نمونههای بارز را میتوان در «پرتره دکتر فلیکس ری» مشاهده کرد؛ پزشکی که پس از آنکه ونگوگ به گوش خود آسیب زد، او را درمان کرد.
طبق گفته انگلمایر، این نوع امضاهای مورب گاهی برای ایجاد بیتعادلی و حس ناآرامی در ترکیببندی اثر به کار گرفته شدهاند؛ ویژگیای که با فضای پرتنش برخی نقاشیهای ونگوگ همخوان است. در ۳۱ اثر مربوط به دوره اقامتش در آرل نیز حرف «V» در امضا نمایی شبیه نعل اسب دارد که این ویژگی را در برخی پرترهها، از جمله «پستچی» و مجموعه مشهور «گلهای آفتابگردان» میتوان مشاهده کرد.
چه زمانی ونگوگ نقاشیهایش را امضا میکرد؟
امضای ونگوگ معمولاً در گوشه تابلوها قرار داشت، اما گاهی قسمت خاصی از ترکیببندی را برای این منظور انتخاب میکرد. در مجموعه «گلهای آفتابگردان»، امضا بر روی گلدان قرار دارد؛ گویی هنرمند بدین وسیله بر مالکیت و ارتباط شخصی خود با این اثر تأکید میکند.
در «صندلی ونگوگ» نیز امضا روی جعبهای در قسمت پشتی نقاشی قرار دارد؛ جعبهای که هنوز مشخص نشده حاوی پیازهای در حال جوانهزدن بوده یا پیاز گل. بهطور کلی، ونگوگ معمولاً دو دلیل برای امضای یک اثر داشت: یا از نتیجه کار بسیار راضی بود و احتمال میداد که بتواند آن را بفروشد، یا نقاشی را به دوستی یا یکی از اعضای خانوادهاش هدیه کرده بود.
البته، بسیاری از آثاری که امروزه بهعنوان شاهکارهای او شناخته میشوند، هرگز امضای او را جلب نکردهاند. مثلاً «شب پرستاره» که امروزه در موزه هنر مدرن نیویورک به نمایش گذاشته شده، یکی از بهترین نمونههاست. ونگوگ از سال ۱۸۸۲ به نقاشی رنگروغن روی آورد، اما تا سال ۱۸۸۴ به طور جدی امضای آثارش را آغاز نکرد. او در نونن، جایی که با والدینش زندگی میکرد، ۱۷ اثر را امضا کرد.
بیشترین تعداد امضاها مربوط به دوره اقامت او در پاریس، از ۱۸۸۶ تا ۱۸۸۸ است؛ زمانی که او ۵۷ نقاشی خود را با امضا مزین کرد و آرزو داشت در پایتخت هنر جهان، آثارش را به نمایش بگذارد و بفروشد. او در آرل نیز ۵۰ اثر را امضا کرد، اما پس از آسیب رساندن به گوشش، این روند کاهش یافت. در زمان اقامتش در آسایشگاه سنرامی تنها هفت اثر امضا شد و در آخرین دوره زندگیاش در اوور-سور-واز، از میان ۷۳ نقاشی، فقط یکی امضا شد.
ونگوگ در نامهای به تئو در سال ۱۸۸۸ نوشت که مدتی را به امضای بومهایش مشغول بوده، اما بهسرعت این کار را کنار گذاشته است، زیرا بهنظرش «احمقانه» میآمد. این جمله شاید نشانهای از ناامیدی فزاینده او نسبت به امکان فروش آثارش باشد.
جالب این است که تنها اثر شناختهشدهای که ونگوگ در طول حیاتش فروخت، «تاکستان سرخ» بود؛ اثری که چند هفته پس از آن نامه تکمیل شد، اما بر خلاف بسیاری از آثار دیگر بیهیچ امضایی باقی ماند. امروزه، امضای ساده «ونسان» به خودیخود بار ارزشی نمادین در بازار هنر دارد. زمانی که یکی از تابلوهای ونگوگ در حراجهای معروفی مانند کریستیز یا ساتبیز به فروش میرسد، امضاشده بودن آن بهعنوان یک ویژگی کلیدی به شدت مورد تأکید قرار میگیرد؛ زیرا برای مجموعهداران، چیزی به اندازه داشتن بومی که تنها با یک کلمهی ساده «ونسان» امضا شده باشد، قابل توجه و جذاب نیست.