گور ایرانی در حال گسترش قلمرو
بر اساس گزارش ایسنا، گور ایرانی که در گذشته در برخی مناطق کشور بهطور کامل منقرض شده بود، اکنون در وضعیتی قرار گرفته است که افزایش تعداد آن، چالشهای جدیدی را برای حفظ آن بهوجود آورده است؛ در بسیاری از زیستگاهها، این گونه به حداکثر جمعیت خود رسیده و برای تأمین غذای لازم و آب، بهطور طبیعی به مناطق اطراف مهاجرت میکند. در حال حاضر، بهجای ایجاد محدودیت برای این گونه، محیط زیست تلاش دارد تا مجراهایی را باز کند که گورها قرنها در آنها تردد داشتهاند؛ کریدورهایی که از فارس و بهرام گور به کرمان و یزد ادامه دارد.
در این زمینه، معصومه صفایی - معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیات وحش سازمان حفاظت محیطزیست - در مصاحبهای با ایسنا درباره آخرین وضعیت گور ایرانی اظهار داشته است: شواهد ظاهری و رفتار گورها نشان میدهد که جمعیت این گونه در محدوده پارک ملی قطرویه و منطقه حفاظتشده بهرام گور تقریباً به اوج خود رسیده و گورها بهصورت طبیعی و در گروههای بزرگ در حال حرکت به سمت کرمان و حتی یزد هستند.
وی اشاره میکند: در این شرایط، نیازی به ایجاد محیط محصور برای گور ایرانی مانند یوزپلنگ نیست، بلکه باید کریدورهای مهاجرتی آن را ایمنسازی نماییم. مسیرهایی که از پارک ملی قطرویه و منطقه حفاظتشده بهرام گور به کرمان و یزد میرسد، مسیر تاریخی مهاجرت گورها بوده، اما مداخلات انسانی و توسعه ناپایدار موجب کاهش تردد آنها در این راهها شده است.
جمعیتی که اکنون باید مسیر خود را بیابد
پروژه حفاظت از گور ایرانی در استان فارس با بالغ بر ۶۰ فرد آغاز شد و امروزه جمعیت این گونه در این منطقه به بیش از ۱۲۰۰ رأس افزایش یافته است. همین افزایش، فشار بیشتری بر زیستگاه اعمال میکند.
صفایی تصریح میکند که جمعیت حدود 1000 رأس گور در منطقه حفاظتشده بهرام گور، به علت محدودیتهای ناشی از محیط، به چرای مفرط منجر شده و پوشش گیاهی را در معرض آسیب قرار داده است. در نتیجه، گورها بهتدریج از زیستگاه خود خارج میشوند.
به گفته وی، جابهجایی گورها اکنون بهطور طبیعی در حال انجام است و شواهد آن را میتوان در استانهای کرمان و یزد نیز مشاهده کرد.
از فارس تا کرمان؛ گورها دوباره در حال پیمودن مسیرهای قدیمی
بهعنوان نمونهای از این جابهجایی، در قرق اختصاصی و حفاظتگاه مردمی منصورآباد کرمان دیده میشود، جایی که در سه سال اخیر گور مشاهده شده است.
صفایی میگوید: با ایمنسازی زیستگاههای فارس، گورها به سمت کرمان حرکت کردهاند و این امر نشاندهنده این است که اگر زیستگاهها و مسیرهای ارتباطی آنها امن باشند، گور ایرانی میتواند بدون دخالت مستقیم انسان، محیط پراکنش خود را گسترش دهد.
از این رو، کارگروهی بهمنظور شناسایی و ایمنسازی راهـای تردد این گونه با مشارکت استانهای فارس، کرمان و یزد تشکیل شده است. ایجاد مناطق شکار ممنوع، حفاظت مشارکتی و توسعه حفاظتگاههای مردمی و قرقهای اختصاصی از جمله راهکارهای دنبال شده در این کارگروه میباشد.
معاون دفتر حفاظت و مدیریت حیاتوحش سازمان حفاظت محیطزیست تأکید میکند: هرچه جمعیت گور ایرانی گسترش یابد، امنیت این گونه نیز بهطور قابل توجهی افزایش خواهد یافت.
بازگشت گور به پارک ملی کویر
گور ایرانی تنها در فارس راه بازگشت پیدا نکرده است. این گونه که در سال ۱۳۶۳ در پارک ملی کویر منقرض شده بود، پس از چند دهه به این منطقه بازگشت.
برنامه احیای گور ایرانی در پارک ملی کویر از دهه ۸۰ بهعنوان یکی از اهداف سازمان حفاظت محیطزیست مطرح شد و نهایتاً با انتقال تعدادی گور از توران و یزد، این پروژه کلید خورد.
در یکی از مراحل اولیه، ۱۰ رأس گور از توران به پارک ملی کویر منتقل شدند که از این تعداد تنها پنج رأس به مقصد رسیدند. چهار رأس دیگر نیز از یزد به این منطقه منتقل شده و تکثیر آنها در قفس با ۹ رأس آغاز گردید.
جمعیت گورها تا سال ۱۳۹۹ به ۱۶ رأس رسید و پس از آن، تصمیم به آزادسازی آنها در طبیعت گرفته شد. در ادامه، ۱۲ رأس گور از کرمان به پارک ملی کویر منتقل گردید.
در حال حاضر، حدود ۵۰ رأس گور ایرانی در پارک ملی کویر زندگی میکنند؛ تقریباً ۲۰ رأس از خارج به این منطقه منتقل شده و حدود ۳۰ رأس نیز تا به حال در همین پارک متولد شدهاند.
در سال جاری، حداقل ۱۰ زایمان از گورها ثبت گردیده که ۹ مورد آن با موفقیت انجام شده است.
طبیعت نسبت به اسارت برای گورها بهترین گزینه است
تجربه پارک ملی کویر یک نکته مهم را بهخوبی نشان داده است؛ گور ایرانی در طبیعت عملکرد بسیار بهتری نسبت به شرایط اسارت از خود نشان میدهد.
به گفته رضا شاهحسینی - رییس پارک ملی کویر گرمسار - نرخ موفقیت زادآوری گورها در شرایط اسارت حدود ۲۵ درصد بوده در حالی که پس از رهاسازی در طبیعت، از هر پنج زایمان، چهار مورد با موفقیت اجرا شده است.
این آمار نشاندهنده این است که گور ایرانی به توانایی سازگاری با شرایط طبیعی زیستگاه دست یافته و در صورت تأمین امنیت، فرصتی برای ادامه حیات و افزایش جمعیت در طبیعت را خواهد داشت.
گورها بهدنبال آب و علوفه هستند
در پارک ملی کویر، تأمین منابع آب یکی از مراحل کلیدی در حفاظت از گورها محسوب میشود. آب در فصل سرد ذخیره و در فصل گرم مورد استفاده قرار میگیرد. یک مخزن بتنی به ظرفیت ۷۰ هزار لیتر و چند مخزن پلیاتیلن ۳۰ هزار لیتری برای تأمین آب حیاتوحش به کار گرفته میشوند.
این پارک چند چشمه دائمی نیز دارد، اگرچه دبی بسیاری از چشمهها پایین است و به همین دلیل، پایش منابع آبی از اهمیت بالایی برخوردار است.
اما چنانچه جمعیت گورها افزایش یابد و منابع موجود برای آب و علوفه قادر به پاسخگویی نیازهای آنها نباشد، جابهجایی آنها به سایر مناطق اجتنابناپذیر خواهد بود.
گور ایرانی؛ گونهای که دوباره قلمرو خود را به دست میآورد
گور ایرانی روزگاری در برخی نواحی کشور ناپدید شد و زیستگاهش به تکههایی از مناطق بیابانی و نیمهبیابانی محدود گردید اما افزایش جمعیت در سالهای اخیر، تحولی در این وضعیت بهوجود آورده است.
اکنون در دو منطقه بهرام گور و قطرویه بیش از ۱۲۰۰ رأس گور سکونت دارند، در پارک ملی توران حدود ۲۵۰ رأس گور وجود دارد و جمعیت گورهای پارک ملی کویر هم به نزدیک ۵۰ رأس رسیده است.
با این وجود، افزایش جمعیت به تنهایی نمیتواند ضمانتی برای بقای گونه باشد. اگر گورها نتوانند بین زیستگاههای مختلف جابهجا شوند، افزایش تعداد آنها میتواند فشار بیشتری بر منابع طبیعی وارد کند.
صفایی تأکید میکند: ایمنسازی کریدورهای مهاجرتی از جمله مهمترین نیازهای گور ایرانی است؛ کریدورهایی که در طول تاریخ مسیر حرکت این گونه بوده و اکنون قرار است دوباره به روی آنها بازگردد.
شاید مهمترین نشان موفقیت برنامه حفاظت از گور ایرانی این نیست که چند رأس گور در یک منطقه وجود دارد، بلکه این است که گورها بتوانند بدون دخالت انسان، دوباره مسیرهای قدیمی خود را بیابند.
انتهای پیام