هشدار یک نماینده مجلس درباره رشد قیمت بنزین/ یادآوری تجربه تلخ سال ۹۸ در ذهن مردم هنوز زنده است/ افزایش قیمت بنزین محدود به جایگاهها نخواهد بود
طبق گزارشاتخبرگزاری خبرآنلاین، سید فرید موسوی، نماینده مردم در کمیسیون اقتصادی مجلس شورای اسلامی، در خصوص شایعات افزایش قیمت بنزین و سناریوهای مرتبط با آن گفت: وضعیت بنزین در حال حاضر با گذشته تفاوت بارزی دارد. در سالهای گذشته، عمدهی بحث بر سر قیمت، میزان یارانه و درآمد دولت از اصلاح قیمتها بود. اما امروزه کشور با شکاف عمیقی میان تولید و مصرف مواجه است و در شرایط ویژهای از جمله جنگ و تحریمهای فزاینده، ریسک تأمین نیز به این موضوع افزوده شده است.
افزایش ناگهانی قیمت بنزین میتواند تبعات اقتصادی و اجتماعی داشته باشد
بر اساس نقل قول ایلنا، وی ادامه داد: به نظر من، باید ابتدا مسئله بنزین را بهطور شفاف با مردم در میان بگذاریم و از موضوع قیمت آغاز نکنیم. طبق آمار رسمی که به ما گزارش شده، در برخی مقاطع روزانه حدود ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتر بین تولید و مصرف فاصله وجود دارد. در گذشته جبران این فاصله با واردات امکانپذیر بود، اما محدودیتهای تجارت خارجی و شرایط کنونی کشور، تأمین منابع پایدار را دشوارتر کرده است.
موسوی به مسأله قاچاق و انحراف سوخت از مسیر توزیع اشاره کرد و گفت: به ارقامی در حدود پنج میلیون لیتر در روز در زمینه قاچاق و انحراف اشاره میشود. با وجود اینکه مبارزه جدی با این پدیده ضروری است، اما حتی اگر تمام این مقدار کنترل شود، بخشی از ناترازی همچنان وجود خواهد داشت. لذا نمیتوان تمام مشکل بنزین را به قاچاق نسبت داد، چرا که این دیدگاه با آمار موجود همخوانی ندارد.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس در توضیح موضع خود در رابطه با افزایش قیمت بنزین بیان کرد: با در نظر گرفتن شرایط اقتصادی و اجتماعی جامعه، بر این باورم که بهترین راه برای دولت در شرایط فعلی، مدیریت ناترازی از طریق افزایش تولید، کنترل مصرف و مبارزه با قاچاق و انحراف است و فعلاً نباید به سمت افزایش قیمتها برود. دولت باید ظرفیت واقعی هر یک از این مسیرها را مورد بررسی قرار دهد؛ مثلاً میزان افزایش تولید چقدر ممکن است، کنترل انحراف چه مقدار سوخت را به شبکه برمیگرداند و اقدامات غیرقیمتی نظیر اسقاط خودروهای فرسوده چه تأثیری بر کاهش تقاضا خواهند داشت.
مردم نمیتوانند بهراحتی مصرف را کاهش دهند
موسوی به وضعیت مصرف اشاره کرد و گفت: نمیتوان تمام مسئولیت را بر دوش مردم گذاشت. خودروهای پرمصرف، ناوگان فرسوده و نقص در سیستم حملونقل عمومی بهتدریج شکل گرفته است. بسیاری از شهروندان برای رفتن به محل کار، درمان، آموزش و امور روزمره گزینهی مناسبی به جز خودرو ندارند.
او افزود: تقاضا برای بنزین در ایران در کوتاهمدت به سادگی کاهش نمییابد. مردم در مقابل افزایش قیمت نمیتوانند محل زندگی یا کار خود را عوض کنند، فوراً خودروی کممصرف تهیه کنند یا برای خود حملونقل عمومی فراهم کنند. بنابراین، پیش از هر گونه تصمیم قیمتی باید مشخص شود که افزایش پیشنهادی واقعاً چه مقدار از مصرف روزانه را کاهش خواهد داد.
نماینده مراغه و عجبشیر با مثالهایی از حوزه انتخابیه خود گفت: در گذشته، حدود ۸۰ دستگاه اتوبوس در شبکه حملونقل شهری مراغه فعال بودند، اما اکنون این تعداد به حدود شش دستگاه کاهش یافته است. فردی که به شبکه مناسب حملونقل عمومی دسترسی ندارد، برای رفتن به محل کار یا درمان چه گزینهی دیگری دارد؟ وضعیت او با کسی که در تهران به مترو و اتوبوسهای متنوع دسترسی دارد یکسان نیست.
وی ادامه داد: تاکسیها، وانتبارها و بسیاری از مشاغل بهطور مستقیم به خودرو وابسته هستند. بنابراین، هر تصمیم درباره قیمت بنزین باید تأثیر متفاوت آن بر روی دهکهای درآمدی، مناطق مختلف و مشاغل وابسته به خودرو را بسنجید.
هر نرخ پیشنهادی باید با یک جواب عددی همراه باشد
موسوی درباره انواع نرخهای مختلفی که برای بنزین پیشنهاد میشود، بیان کرد: مسئله من این نیست که بنزین پنج هزار، ۱۰ هزار، ۳۰ هزار تومان یا عددی دیگر باشد، بلکه سؤال مهمتر این است که هر یک از این نرخها چند میلیون لیتر از مصرف کشور را کاهش میدهد. اگر پاسخی واضح برای این سؤال وجود ندارد، مبنای تصمیم ناقص است.
او ادامه داد: در گذشته یکی از استدلالها برای افزایش قیمت، ایجاد درآمد برای دولت بود که در ادامه درباره محل هزینهکرد آن صحبت میکردیم. اما اکنون اولویتها متفاوت است. وقتی مسأله اصلی، فاصله تولید و مصرف و ریسک تأمین است، باید اثر هر سیاست بر کاهش این فاصله مورد ارزیابی قرار گیرد.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس اضافه کرد: دولت باید به مردم یک جدول روشن ارائه دهد؛ چه تعداد میلیون لیتر از طریق کنترل قاچاق و انحراف، چه مقدار با افزایش تولید، چه میزان با اسقاط خودروهای فرسوده، چه مقدار با اصلاح مصرف خودروها و چه سهمی با توسعه حملونقل عمومی قابل جبران است. بعد از مشخص شدن این اعداد، میتوان درباره بخش باقیمانده تصمیمگیری کرد.
افزایش قیمت بنزین فقط به پمپ بنزین ختم نمیشود
موسوی در اشاره به عواقب افزایش قیمت گفت: بنزین بهطور مستقیم بر هزینههای رفتوآمد خانوار و فعالیتهای اقتصادی وابسته به خودرو تأثیر میگذارد. افزایش قیمتهای غیررسمی، هزینه توزیع کالا و خدمات و ایجاد انتظارات تورمی از جمله ریسکهایی است که باید پیش از تصمیمگیری به دقت بررسی شود.
او افزود: تجربه اقتصاد ایران نشان داده که واکنش بازار نسبت به تغییر قیمت بنزین میتواند تأثیری فراتر از سهم مستقیم آن در سبد خانوار داشته باشد. افزایش قیمت بنزین به سادگی در پمپبنزین متوقف نمیشود و بنزین به عنوان یکی از قیمتهای مرجع در ذهن جامعه شناخته میشود؛ تغییر در آن میتواند انتظار افزایش قیمتها در دیگر خدمات و کالاها را به دنبال داشته باشد. سیاستگذار باید این واکنشها را در محاسبات خود در نظر بگیرد.
مقایسه قیمت بنزین کشورهای دیگر بدون در نظر گرفتن درآمد مردم کافی نیست
نماینده مراغه و عجبشیر در خصوص مقایسه قیمت بنزین ایران با دیگر کشورها و پیشنهاد تعیین نرخ بر اساس قیمت فوب خلیج فارس، اظهار داشت: مقایسه قیمتهای اسمی بنزین بدون در نظر گرفتن درآمد و قدرت خرید خانوار، مبنای کافی برای تصمیمگیری نیست. درآمد مردم ایران به صورت ریالی است و نوسانات نرخ ارز بهطور مستقیم بر محاسبه قیمت فوب تأثیر میگذارد. اتصال قیمت مصرفکننده داخلی به قیمت فوب خلیج فارس میتواند با تغییر نرخ ارز، تأثیرات مکرری بر قیمت داخلی ایجاد کند.
او ادامه داد: حتی در رابطه با نرخهای سوم یا چهارم نیز معیار باید اثر آن بر مصرف باشد. فرض کنید بخشی از مصرف با نرخهای ۲۰ هزار، ۳۰ هزار یا حتی ۱۰۰ هزار تومان تعیین شود؛ اگر این نرخ تاثیری بر مصرف نداشته باشد، مسئله ناترازی کماکان پابرجا خواهد ماند. وقتی بنزین کافی برای پاسخگویی به تقاضا وجود ندارد، بالا بردن قیمت به هیچ عنوان کسری فیزیکی را بدون جبران نمیکند.
نظام سهمیهبندی بر مبنای کد ملی نیازمند بازنگری است
موسوی در خصوص پیشنهاد انتقال سهمیه بنزین از خودرو به کد ملی، بیان کرد: این ایده جدیدی نیست و از دوره مجلس دهم نیز مطرح شده است. بهنظر میرسد که در نگاه اولیه، از لحاظ توزیع سهمیه، توجیهاتی برای آن وجود دارد، اما شرایط امروز با ۱۰ سال پیش تفاوتهای زیادی دارد و باید آثار اجرایی و توزیعی آن دوباره مورد ارزیابی قرار گیرد.
او توضیح داد: یکی از مسائل، بحث خرید و فروش سهمیه است. اگر فردی خودرویی ندارد یا سهمیهاش را استفاده نمیکند، باید مشخص شود که سهمیه او چگونه و در چه بازاری قابل انتقال خواهد بود. اگر بازار رسمی و شفاف طراحی نشود، احتمال شکلگیری واسطهگری و بازار غیررسمی بهوجود خواهد آمد. اثر قیمتی که در چنین بازاری شکل میگیرد و اثر آن بر انتظارات تورمی نیز باید به دقت مورد توجه قرار گیرد.
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس، زیرساخت اجرایی را یکی دیگر از چالشهای این طرح دانست و گفت: وقتی تخصیص و معامله سهمیه به یک سامانه ملی وابسته میشود، امنیت سایبری و پایداری زیرساخت اطلاعاتی مستقیم با زندگی روزانه مردم در ارتباط خواهد بود. تجربه ایجاد اختلالات در سامانه و مشکلات پیشآمده در برخی زیرساختهای کشور در ماههای اخیر ایجاب میکند که قبل از اجرای چنین طرحی، تابآوری سامانه و مسیرهای جایگزین بهدقت مورد بررسی قرار گیرد.
یادآوری تلخ سال ۹۸ همچنان در ذهن مردم باقی مانده است
موسوی به تجربه افزایش قیمت بنزین در سال ۱۳۹۸ اشاره کرد و گفت: آثار تلخ آن تجربه هنوز در حافظه جامعه باقی مانده و سیاستگذار نمیتواند آن را در تصمیمهای جدید نادیده بگیرد. شیوهی اعلام و اجرای یک تصمیم اقتصادی میتواند تبعات اجتماعی آن را به شدت تحت تاثیر قرار دهد.
او افزود: امروز شرایط جامعه در بسیاری از جهات دشوارتر از گذشته است. کشور در جنگ و تشدید تحریمها به سر میبرد، قدرت خرید بسیاری از خانوارها کاهش یافته و مردم چندینبار طی سالهای اخیر موجهای تورمی و افزایش نرخ ارز را تجربه کردهاند. ظرفیت خانوارها برای جذب شوکهای قیمتی نامحدود نیست. به همین خاطر نگرانم که متغیر اجتماعی بعد از انجام محاسبات اقتصادی وارد فرایند تصمیمگیری شود. این متغیر باید از همان ابتدا در محاسبات دولت لحاظ گردد.
او اظهار داشت: جامعه در شرایط سخت همواره همراه کشور بوده است، اما این همراهی به معنای این نیست که دولت بدون توضیح کافی درباره تصمیماتی که بهطور مستقیم بر زندگی روزمره میلیونها نفر تأثیر میگذارد، به اجرای آن ورود کند. دولت باید مشکل، گزینهها، آثار هر گزینه و زمانبندی تصمیمات را صراحتاً با مردم در میان بگذارد.
در شرایط جنگ، مردم حق دارند برنامهریزی داشته باشند
عضو کمیسیون اقتصادی مجلس تأکید کرد: در هنگامه جنگ، پیشبینیپذیری تصمیمات اقتصادی اهمیت ویژهای پیدا میکند. خانوادهها، رانندگان، تولیدکنندگان و فعالان اقتصادی باید قادر باشند برای هزینههای ماههای آینده خود برنامهریزی کنند. اگر دولت برای بنزین سناریوهای مختلفی دارد، جامعه باید از چارچوب این سناریوها و منطق انتخاب میان آنها مطلع باشد.
موسوی اظهار داشت: مدیران محلی هگ در این زمینه مسئولیت دارند. استانداران و مدیران استانها باید با مردم درباره ابعاد مختلف مسئله به گفتگو بپردازند. آنها قرار نیست در خصوص قیمت بنزین تصمیمگیری کنند، اما میتوانند مسئله را برای مردم توضیح دهند، نگرانیهای آنان را منتقل کنند و نگذارند جامعه به یکباره با تصمیمی مواجه شود که قبلاً درباره دلایل آن صحبت نشده است.
وی در پایان تصریح کرد: موضوع بنزین قابل نادیده گرفتن نیست. فاصله میان تولید و مصرف وجود دارد و در شرایط کنونی کشور باید برای آن چارهای اندیشید. پیشنهاد من این است که دولت در حال حاضر اولویت را بر افزایش تولید، کنترل قاچاق و انحراف و مدیریت مصرف قرار دهد و تا حد امکان ظرفیت این مسیرها را فعال کند. اگر بعد از این اقدامات هنوز ناترازی باقی ماند، باید گزینههای دیگر را با ارائه اعداد دقیق و ارزیابی پیامدهای اقتصادی و اجتماعی با مردم در میان بگذارد. پرسش اصلی این نیست که بنزین چند تومان باشد؛ بلکه باید بدانیم دولت با چه ترکیبی از افزایش تولید، کنترل انحراف و کاهش مصرف، فاصله ۱۰ تا ۱۵ میلیون لیتری میان تولید و مصرف را جبران خواهد کرد. تا زمانی که این سؤال بدون پاسخ بماند، افزایش قیمت نباید اولین گزینه دولت باشد.
۲۹۲۱۸