در بازه زمانی مرداد ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵، بازار تلفن همراه ایران با جهش چشمگیر قیمت مواجه شده است؛ به‌گونه‌ای که قیمت برخی از مدل‌های محبوب به‌طور میانگین بین 2 تا 4 برابر افزایش یافته است. این افزایش قیمت صرفاً به تغییر برچسب‌ها محدود نمی‌شود، بلکه نشانه‌ای از تأثیرات همزمان افزایش نرخ ارز، هزینه‌های واردات، کمبود عرضه و کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان می‌باشد.

بر اساس جدیدترین اخبار داخلی، بررسی قیمت مدل‌های مختلف نشان می‌دهد که خرید تلفن همراه به‌عنوان کالایی ضروری و پرکاربرد، برای خانواده‌ها نسبت به سال قبل با دشواری بیشتری روبه‌رو شده است. یکی از پیامدهای مهم این روند، افزایش فاصله میان درآمد خانوار و هزینه تهیه گوشی موبایل است.

روند صعودی قیمت گوشی‌های همراه در کشور

تحلیل تغییرات قیمت گوشی‌های تلفن همراه در فاصله مرداد ۱۴۰۴ تا مرداد ۱۴۰۵ مؤید این نکته است که هرچند نرخ رشد قیمت بین مدل‌های مختلف همسان نیست، اما روند کلی بازار رو به افزایش بوده و قیمت‌ها افزایش قابل‌توجهی را تجربه کرده‌اند. در این میان، افزایش قیمت در دسته گوشی‌های میان‌رده و اقتصادی اهمیت بیشتری دارد، چرا که این دسته محصولات عمده تقاضای بازار را به خود اختصاص داده و معمولاً اصلی‌ترین گزینه خریدارانی هستند که با محدودیت بودجه به دنبال تهیه گوشی هستند.

افزایش قیمت در این دسته از گوشی‌ها به‌طور مستقیم بر انتخاب‌های مصرف‌کنندگان اثرگذار خواهد بود. به عبارت دیگر، هنگامی که محصولات اقتصادی و میان‌رده نیز دچار رشد شدید قیمت می‌شوند، دامنه انتخاب خریداران محدودتر می‌شود و تعدادی از متقاضیان ناچار به انتخاب بین خرید مدل‌های قدیمی‌تر، مدل‌هایی با امکانات کمتر یا به تعویق انداختن خرید می‌شوند.

جدول زیر نشان‌دهنده میزان افزایش قیمت تعدادی از گوشی‌های پرمخاطب تلفن همراه در بازار از مرداد سال گذشته تا مرداد سال جاری است، که بیانگر افزایش دو تا چهار برابری قیمت‌ها می‌باشد.

گرانی گوشی یا کاهش قدرت خرید؟

دلیل رویدادهای کنونی در بازار تلفن همراه، تنها به مفهومی ساده به نام «گرانی گوشی» قابل درک نیست. نکته مهم‌تر، کاهش قدرت خرید مصرف‌کنندگان و افزایش فاصله میان درآمد خانوارها و هزینه‌های تأمین این کالای ضروری است. فردی که یک سال پیش با بودجه‌ای معین می‌توانست مدلی خاص را تهیه کند، اکنون ممکن است همان میزان درآمد را داشته و قادر به خرید همان گوشی نباشد و ناچار به انتخاب مدل ارزان‌تر با امکانات محدودتر شود.

در مواردی دیگر، خریداران ممکن است خرید گوشی را به زمان دیگری موکول کنند که این مسأله می‌تواند به افزایش عمر استفاده از گوشی‌های فعلی منجر شود و بازار را به سمت تقاضای بیشتر برای تعمیر، خرید مدل‌های دست‌دوم یا انتخاب محصولات قدیمی‌تر سوق دهد.

وابستگی بازار موبایل به واردات و نرخ ارز

ساختار بازار تلفن همراه در ایران به‌گونه‌ای است که این کالا به شدت تحت تأثیر تغییرات ارزی، روند واردات و مقررات تجاری قرار دارد. موبایل در ایران کاملاً به محصولات وارداتی و تولید شده خارج از کشور وابسته است و ازاین‌رو، هرگونه تغییر در نرخ ارز یا افزایش هزینه‌های مرتبط با تأمین و واردات، می‌تواند به سرعت بر قیمت نهایی این کالا در بازار اثر بگذارد.

در چنین وضعیتی، وجود اختلال در فرآیند ثبت سفارش، تخصیص ارز، ترخیص کالا از گمرک یا ورود گوشی به بازار به‌صورت مستقیم بر سطح عرضه و قیمت‌ها تأثیر خواهد گذاشت.

نگرانی بازار از محدودیت ثبت سفارش

اخیراً گزارش‌هایی مبنی بر محدودیت یا وقفه موقتی در ثبت سفارش گوشی‌های همراه منتشر شد که نگرانی‌هایی را بابت کاهش ورود کالا، افت موجودی و افزایش قیمت‌ها ایجاد کرده است. اگرچه شدت تأثیر این محدودیت‌ها بر تمام برندها و مدل‌ها به یک اندازه نیست، اما بازار تلفن همراه به‌دلیل وابستگی قابل توجه خود به واردات، به سرعت نسبت به هر گونه وقفه در زنجیره تأمین واکنش نشان می‌دهد.

• دبیر اتحادیه تلفن همراه: تمام گوشی‌های ایرانی، مونتاژی هستند
• نزدیک به نیمی از بازار موبایل ایران به گوشی‌های سامسونگ اختصاص دارد
• فاصله نگران‌کننده قیمت موبایل؛ ۱۲۰ میلیون تومان اختلاف از گمرک تا ویترین

وابستگی کنترل قیمت موبایل به ثبات واردات

تاریخچه قیمت‌های گوشی‌های موبایل در طول یک سال گذشته، گویای این است که افزایش هزینه‌های واردات، نوسانات نرخ ارز و محدودیت‌های عرضه، همراه با کاهش قدرت خرید خانواده‌ها، بازار موبایل را با شرایط پیچیده‌ای روبرو کرده است. در این خصوص، افزایش قیمت‌ها بیشتر به کاهش عرضه و نوسانات نرخ ارز مرتبط است که هم هزینه تأمین کالا را افزایش می‌دهد و هم عرضه پایدار گوشی‌های اقتصادی و میان‌رده را به چالش می‌کشد.

بنابراین، ثبات در فرآیند واردات، تأمین بموقع ارز، شفافیت و پایداری قواعد تجاری و جلوگیری از هرگونه وقفه در ثبت سفارش و ورود کالا به‌منزله پیش‌نیازهای اساسی برای کنترل قیمت در بازار موبایل به شمار می‌رود. تا زمانی که این عوامل به ثبات نرسند، همچنان روند افزایش قیمت گوشی و محدودیت در انتخاب مصرف‌کنندگان، یکی از چالش‌های عمده بازار ایران به شمار خواهد رفت.