براساس گزارش خبرنگار مهر، دستهبندی مواد و محصولات دارویی به عنوان یکی از ده گروه کلان بازار سرمایه شناخته میشود که شامل بیش از ۵۰ شرکت مختلف است و ارزش بازاری تقریبی ۷۹۰ هزار میلیارد تومان را به خود اختصاص داده است. این گروه فعالیتهای گوناگونی در زنجیره تأمین دارو را شامل میشود، از تولید و تأمین مواد اولیه گرفته تا پخش، توزیع و سرمایهگذاری.
ساختار این گروه را میتوان به سه بخش اصلی تقسیم کرد: تولیدکنندگان دارو، شرکتهای توزیع و پخش، و شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگهای دارویی. اگرچه تمامی این شرکتها در یک بخش صنعتی دستهبندی میشوند، اما از لحاظ الگوی کسبوکار، عواملی که به سودآوری آنان تأثیر میگذارند و روشهای تحلیل بنیادی، تفاوتهای قابل توجهی با یکدیگر دارند.
این تفاوتها سبب میشود که ارزیابی ارزش بازار گروه دارویی به تنهایی نتواند تصویر روشنی از وضعیت واقعی صنعت ارائه دهد، و نیاز به تفکیک شرکتها بنا بر نوع فعالیتشان احساس میشود.
تولیدکنندگان؛ محور اصلی گروه دارویی
بخش اعظم این گروه را شرکتهای تولیدکننده دارویی تشکیل میدهند؛ این شرکتها در تولید دارو، مکملها، فرآوردههای تزریقی، محصولات گیاهی، مواد اولیه دارویی و سایر محصولات مرتبط فعالیت دارند.
در بین شرکتهای تولیدی مورد بررسی، میتوانیم به نامهایی چون دقاضی، دزاگرس، ددانا، کاسپین، دسانکو، دحاوی، داوه، دتولید، بیوتیک، دبالک، ریشمک، دجابر، دسینا، دعبید، دالبر، درازک، دلقما، دفارا، دیران، دارو، دپارس، دزهراوی، دسبحان، دامین، دکوثر، دشیمی، دلر، داترا، دتماد، دابور، ددام، دفرا، دکیمی، داسوه و دروز اشاره کرد.
این بخش از صنعت دارو به لحاظ نوع محصولات خود متنوع است. برای مثال، در حالی که برخی شرکتها بیشتر بر تولید قرص و کپسول متمرکزند، دیگران عمدتاً بر محصولات تزریقی و ویال تمرکز دارند و برخی نیز به تولید مواد اولیه و مکملها مشغولند.
بنابراین، مقایسه شرکتهای دارویی صرفاً براساس معیارهایی چون نسبت P/E یا حاشیه سود، بدون در نظر گرفتن ترکیب محصولات و الگوی عملیاتی آنان، میتواند گمراهکننده باشد.
یک تازهوارد در جمع تولیدکنندگان
در همین راستا، زیست اروند فارمد با شناسه «داروند»، به جمع تولیدکنندگان دارویی در بازار سرمایه اضافه شده است.
این شرکت در بازار دوم بورس تهران و در گروه تولید داروهای شیمیایی و گیاهی شناسایی شده و چنانچه عرضه اولیه آن انجام شود، به جمع شرکتهای حاضر در بازار سهام خواهد پیوست.
گزارشهای ارزیابی و اطلاعات منتشر شده در سامانه کدال، ارزش تخمینی شرکت را در حدود ۷.۵ هزار میلیارد تومان نشان میدهد. بنابراین چنانچه این عرضه اولیه صورت پذیرد و این ارزش به واقعیت در بازار تبدیل شود، میتوان انتظار افزایش حدود ۷.۵ همتی به ارزش بازار بخش تولیدکنندگان دارویی را داشت.
با این حال، باید توجه داشت که این رقم مربوط به ارزشگذاری شرکت است و نه ارزش بازار قطعی پس از عرضه اولیه، چرا که قیمت نهایی بازار بستگی به قیمت کشف شده و تعداد سهام قابل معامله خواهد داشت.
از لحاظ عملیاتی نیز، داروند در میان تولیدکنندگان دارویی دارای ساختاری متفاوت است و محصولات آن شامل داروهای شیمیایی و مکملهای تخصصی میباشد. به همین خاطر، این شرکت در مقایسههای آتی بیشتر در کنار شرکتهایی قرار میگیرد که از لحاظ ترکیب محصولات و بازار هدف به آن نزدیک هستند، نه لزوماً تمامی شرکتهای گروه دارویی.
شرکتهای پخش؛ پل ارتباطی بین تولید و بازار
بخش دوم گروه دارویی به شرکتهای پخش و توزیع اختصاص دارد که ارزش بازار مجموع آنها بالای ۵۰ همت میباشد.
در میان این شرکتها، نامهایی چون دتوزیع، پخش، درازی، هجرت و کیبیسی دیده میشود.
ماهیت فعالیت این شرکتها با تولیدکنندگان کاملاً متفاوت است. در شرکتهای تولیدی، عواملی از قبیل میزان تولید، نرخ فروش، قیمت مواد اولیه، نرخ ارز، ظرفیت تولید و سیاستگذاری قیمت دارو از جمله متغیرهای اصلی سودآوری هستند؛ اما در شرکتهای پخش، مواردی چون حجم توزیع، حاشیه سود، هزینههای لجستیک، سرمایه در گردش و دوره وصول مطالبات اهمیت بیشتری دارند.
بنابراین حتی اگر دو شرکت در یک گروه صنعتی قرار گیرند، نمیتوان انتظار داشت که تغییر یک متغیر اقتصادی تأثیر یکسانی بر سودآوری آنها بگذارد.
شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگ؛ لایه مالکیتی صنعت
سومین بخش به شرکتهای سرمایهگذاری و هلدینگهای دارویی معطوف است که فعالیت اصلی آنها مالکیت و مدیریت پرتفویی از شرکتهای دارویی به شمار میآید.
در فهرست بررسیشده، شرکتهای تیپیکو، برکت، والبر، وپخش، دسبحا و شفا با مجموع ارزش بازار ۱۸۳ همتی جای دارند.
تحلیل بنیادی این شرکتها نیز با بررسی تولیدکنندگان متفاوت است و در آن، عواملی چون ارزش روز پرتفوی، NAV، سود تقسیمشده از سوی شرکتهای زیرمجموعه، ساختار سرمایهگذاری، درآمد حاصل از سرمایهگذاری و نسبت قیمت بازار به ارزش خالص داراییها نقش بسزایی دارند.
از این منظر، نمیتوان گروه دارویی بورس را به عنوان یک صنعت یکپارچه و همگن در نظر گرفت؛ بلکه با مجموعهای از شرکتهای فعال در بخشهای متنوع زنجیره ارزش دارو مواجه هستیم.
چگونه ارزش بازار در گروه دارویی توزیع شده است؟
ارزیابی ارزش بازار شرکتهای این گروه نیز نشان میدهد که توزیع وزن شرکتها به یک اندازه نیست.
در میان شرکتهای بررسیشده، دعبید با ارزش بازاری در حدود ۱۱۵ همت در صدر قرار دارد. پس از آن، تیپیکو با حدود ۹۵ همت، دارو با ۴۷.۳ همت و وپخش با ۴۵ همت در رتبههای بعدی قرار دارند.
این توزیع نشان میدهد که رقم تقریبی ۷۹۰ همتی ارزش بازار گروه دارویی لزوماً به معنای برابری اندازه و مقیاس تمام شرکتهای این حوزه نیست و بخش عمدهای از ارزش بازار در اختیار تعداد محدودی از شرکتهای بزرگ است.
علاوه بر این، وجود شرکتهایی با ارزش بازار چند هزار میلیارد تومان یا حتی کمتر، در کنار شرکتهای محبوبتر، گویای تنوع چشمگیر شرکتهای حاضر در این گروه است.
چرا تحلیل بنیادی صنعت دارو پیچیده است؟
یکی از ویژگیهایی که تحلیل شرکتهای دارویی را نسبت به برخی صنایع دیگر دشوارتر میسازد، تنوع بسیار بالای محصولات و تفاوت در مدلهای درآمدی آنهاست.
برای نمونه، در صنعت فولاد، میتوان شرکتها را عمدتاً بر اساس محصولاتی چون شمش، تختال یا محصولات نوردی و همچنین متغیرهایی مانند میزان تولید و نرخ فروش مقایسه کرد. اما در صنعت دارو، تنوع در ترکیب محصولات، شکل دارویی، حوزه درمانی، سهم محصولات مشمول قیمتگذاری، سهم مکملها، مواد اولیه، ظرفیتهای تولید و حتی وضعیت مجوزهای محصولات میتواند به وضوح بین شرکتها تفاوت ایجاد کند.
به همین دلیل، تحلیل صنعت دارو بهتر است در سطوح مختلف، از گروه به زیرگروه و سپس به سطح شرکت و محصول پیش برود.
به عبارت دیگر، مقایسه «دارو با دارو» به تنهایی نمیتواند درست باشد؛ بلکه باید ابتدا شفافسازی شود که هر شرکت با چه محصولاتی، در کدام بازارها و با چه ساختار هزینهای به درآمد میرسد.
تحلیل بنیادی گروه دارویی
از این زاویه، بررسی بنیادی شرکتهای دارویی میتواند چند محور اصلی شامل رشد فروش، افزایش نرخ فروش، ترکیب محصولات، حاشیه سود، وابستگی به مواد اولیه وارداتی، تأثیر نرخ ارز، دوره وصول مطالبات، سرمایه در گردش، ظرفیت تولید، طرحهای توسعه، وضعیت قیمتگذاری و سهم محصولات آزاد از فروش را در بر بگیرد.
در شرکتهایی که دارای محصولات تخصصی و جدید هستند، موضوعاتی چون هزینه تحقیق و توسعه، تعداد محصولات جدید، مجوزهای تولید و مزیت رقابتی نیز میتواند در ارزیابی چشمانداز شرکت به مراتب اهمیت بیشتری یابد.
از سوی دیگر، وجود دورههای طولانی برای وصول مطالبات در زنجیره دارو ممکن است باعث عدم همزمانی در حرکت درآمد حسابداری و جریان نقدی شرکتها شود؛ بنابراین بررسی صورت جریان وجوه نقد و سرمایه در گردش در کنار صورت سود و زیان امری حیاتی میباشد.
در گزارشهای آتی، عملکرد شرکتهای دارویی از جنبههای مختلف از جمله رشد فروش، سودآوری، حاشیه سود، ترکیب محصولات، سرمایه در گردش و بازدهی سهام مورد تحلیل قرار خواهد گرفت تا تصویر جامعتری از وضعیت بنیادی این گروه و تفاوتهای عملکردی در میان شرکتهای آن ارائه گردد.