«صمیمیت» در دنیای دیجیتال؛ چرا دیدارهای ما کمرنگتر شدهاند؟
گوهریسنا انزانی در مصاحبهای با ایسنا، به این نکته اشاره کرد که نشستهای اجتماعی گذشته، محیطهای مؤثری برای انتقال تجربیات و تقویت هویت فردی بودند. در این اختلافات، پیوندهای انسانی عمیق، دائمی و بدون واسطهای شکل میگرفت. ارتباطات رو در رو به افراد این امکان را میداد که زمان قابل توجهی را در کنار یکدیگر سپری کنند و از طریق گفتوگو، نقل داستان و مشاهده رفتار بزرگترها، تجربیات خود را منتقل کنند. نسلهای مختلف در کنار هم قرار میگرفتند و کودکان، نوجوانان و جوانان با داستانها، آداب، ارزشها و شیوه زندگی نسلهای قبلی آشنا میشدند. در این فضا، مباحث فرهنگی و خانوادگی بهطور طبیعی رقم میخورد و رسانهها نقش کمتری در سرگرمی و برقراری ارتباط داشتند؛ در نتیجه، ارتباطات مؤثر به نوعی مورد توجه بیشتری قرار میگرفت.
وی افزود: دیدارها منظم، مکرر و خانوادگی بود و به توسعه اعتماد، شناخت متقابل و احساس تعلق کمک میکرد. فعالیتهای مشترک مانند تهیه غذا، برپا کردن سفره، بازی و جمعآوری ظروف، موجب تقویت روابط صمیمانه میشد. پیوندهای محلی (خانواده، همسایه و اقوام) بخشی اساسی از شبکه اجتماعی هر فرد به حساب میآمد و تعلق به این گروهها تاثیر عمیقتری در هویت شخصی ایفا میکرد.
این روانشناس در حالی که به کاهش عمق روابط با وجود گسترش کمی آنها اشاره کرد، گفت: با آنکه شبکههای اجتماعی و اپلیکیشنهای پیامرسان ارتباط سریع را تسهیل کردهاند، اما بخش عمدهای از این تعاملات به شکل مختصر، پراکنده و غیرحضوری انجام میشود. حتی در فضاهای آموزشی، افراد به مشارکت آنلاین ترجیح میدهند. در چنین شرایطی، گفتوگوهای عمیق و تبادل احساسات، خاطرات و ارزشها به حداقل میرسد. البته نباید به گذشته بهعنوان یک دوره بیعیب و نقص نگاه کرد؛ زیرا آن زمان نیز محدودیتها و چالشهای خاص خود را داشت. با این حال، «صمیمیت تفریحی» که ازالگوی مهمی از صمیمیت به شمار میآید، در آن دوره به شکل مشهودتری بین اعضای خانواده وجود داشت و نشستن در کنار هم، درک متقابل و تفریحات گروهی، پیوندهای عمیقتری را برقرار میکرد.
حضور مشترک، تقویتکننده امنیت عاطفی و صمیمیت
انزانی در رابطه با تفاوت کیفیت روانی همنشینیهای قدیمی با دورهمیهای دیجیتال امروزی، اظهار داشت: در همنشینیهای سنتی، ارتباطات مشترک و احساسات به اشتراک گذاشته میشد، در حالی که دورهمی دیجیتال صرفاً یک تعامل است. در همنشینیهای سنتی، فضای فیزیکی مشترک، چهره، لحن صدا، تماس چشمی و حتی فعالیتهای مشترک مانند خوردن غذا و بازی اهمیت داشتند. این ویژگیها احساس تعلق و امنیت عاطفی را تقویت میکرد و فضایی برای گفتوگوهای عمیق، تخلیه هیجانی و درک احساسات دیگران فراهم میآورد. در این ساختار، ارتباطات میان نسلها و انتقال تجارب خانوادگی بهخوبی شکل میگرفت و احساس تنهایی کاهش مییافت.
او افزود: دورهمیهای دیجیتال لزوماً جنبه منفی ندارند؛ بهعنوان نمونه، در تماسهای ویدئویی یا گروههای خانوادگی، فواصل جغرافیایی کمتر به چشم میآید و افرادی که عزیزانشان در شهرهای دورتر یا در خارج از کشور زندگی میکنند، میتوانند با آنها در تماس باشند. با این حال، مشکل این است که این ارتباطات معمولاً کوتاه و بیمحتوا است. در بسیاری از موارد، فرد در خلال گفتوگویی با خانواده، تمرکز خود را به دریافت پیامهای دیگر یا مرور شبکههای اجتماعی اختصاص میدهد؛ به بیان دیگر، ذهن او در مکانی دیگر است و این عدم تمرکز مانع از شکلگیری یک گفتوگوی صمیمانه و عمیق میشود.
وی ادامه داد: کاهش گفتوگوهای عمیق، کاهش آگاهی عاطفی از اعضای خانواده، افزایش سوءتفاهم، کاهش صمیمیت، تشدید مقایسههای اجتماعی و فشار مداوم برای در دسترس بودن، از جمله تبعات این تغییر در روش ارتباطی است که در نهایت میتواند به وابستگی بیشازحد به گوشیهای هوشمند، افزایش استرس و نارضایتی منجر شود.
انزانی بر این نکته تأکید کرد که اگر تکنولوژی در جهت تقویت و استحکام روابط به کار گرفته شود، نتایج کاملاً متفاوتی رقم خواهد خورد و اعضای خانواده میتوانند از ابزارهای دیجیتال بهعنوان وسیلهای برای تسهیل ملاقاتها یا حفظ روابط در فواصل دور استفاده نمایند. بنابراین، مساله اصلی نه برچسب «سنتی» یا «دیجیتال» است، بلکه کیفیت حضور، عمق تعامل و میزان توجه مستقیم افراد به یکدیگر است. در گذشته، همنشینیها به گونهای ساخته میشد که خانوادهها در کنار هم بیشتر زندگی میکردند، اما امروزه بیشتر در تماس هستیم. برای حفظ سلامت روان، باید ابعاد صمیمیت را تقویت کنیم؛ اقداماتی مانند گذراندن زمان باکیفیت در کنار یکدیگر، تفریح، گفتوگو درباره احساسات و گرفتن مشاوره از بزرگترها، همگی در ساختار این صمیمیت تأثیرگذار خواهند بود.
دورهمیهای قدیمی و تأثیر آنها در آموزش کودکان
این روانشناس به بیان ویژگیهای اجتماعی دورهمیهای گذشته که امروزه به فراموشی سپرده شدهاند، پرداخت و خاطرنشان کرد: دورهمیهای قدیمی بهواسطه ساختاری که داشتهاند، به مراتب بیشتر از آنچه که بهعنوان «گذشته بهتر» تصور میشود، تاثیرگذار بودند؛ زیرا این ساختارها فرصتهای بیشتری برای همنشینی، مشارکت و یادگیری فراهم میکردند.
او در ادامه به توضیح اثر این فضا بر توسعه کودکان پرداخته و گفت: برای کودکان، اینگونه فضاها بسیار آموزنده بود؛ چرا که آنها بهعنوان تماشاگر صرف نبودند، بلکه بخشی از این جریان زندگی در کنار بزرگترها محسوب میشدند. با گوش دادن به گفتوگوها، مشارکت در بازیها و مشاهده رفتار بزرگترها، مهارتهای اجتماعی، احساس مفید بودن و حس تعلق را کسب میکردند. در این محیط، ارزشهایی همچون احترام، همکاری، گذشت و مسئولیتپذیری بهطور عملی و نه صرفاً بهصورت گفتاری انتقال مییافت. بدین ترتیب، آموزش تنها از طریق کلمات رخ نمیداد، بلکه بهصورت طبیعی و در جریان زندگی جمعی پیش میرفت و بهطور ناخودآگاه، آموزههای حیاتی را به کودکان منتقل میکرد.
این روانشناس همچنین تأکید کرد که برای بزرگسالان نیز این دورهمیها فراتر از تفریح عمل میکردند؛ بلکه در واقع بهعنوان یک «شبکه حمایتی» عمل میکردند. در این فضا، بزرگترها میتوانستند از تجارب یکدیگر بهرهبرداری کنند، مشکلات خود را به بحث بگذارند، احساساتشان را با یکدیگر در میان بگذارند و از همدلی و همیاری اعضای خانواده سود ببرند.
انتهای پیام