خبرگزاری مهر- گروه استانها- مهین نورافروز: با نزدیک شدن به فصل برداشت دوم برنج، مردم به این اعتقاد رسیدهاند که خرید برنج محلی در این زمان میتواند به نفع آنها باشد. اما افزایش قیمت چندباره این محصول در دو سال اخیر و بهویژه در زمان برداشت، معادلات را تغییر داده و عواملی چون افزایش هزینههای کشت، برداشت و فعالیت دلالان از دلایل اصلی گرانی برنج محسوب میشوند.
استانهای شمالی کشور که به عنوان تولیدکنندگان اصلی برنجهای محلی خوش عطر شناخته میشوند، همواره در صدر لیست خرید قرار داشتهاند. افزایش بیسابقه قیمت برنج در دو سال اخیر تأثیرات خود را بر زندگی مردم استانهای شمالی، از جمله گلستان، گذاشته و بر خلاف تصور عمومی، شهروندان این استانها نیز اکنون دیگر توان خرید برنجهای تولیدی را ندارند.
با اینکه مسئولان اقتصادی و کشاورزی از کاهش قیمتها در زمان برداشت برنج به همراه واردات آن سخن میگویند، اما بررسیهای جدید بازار برنج در مردادماه نشاندهنده این است که پاییز امسال نیز بازار برنج محلی ممکن است با عدم تعادل قیمت مواجه شده باشد.
بر اساس گزارشهای ارائه شده، یکی از مسائل عجیب در بازار امروز، تفاوت قابل توجه قیمت بین برنجهای ممتاز شمال و ارقام اقتصادی است. در حال حاضر، هر کیلوگرم برنج طارم هاشمی به حدود ۵۷۵ هزار تومان رسیده، در حالی که برخی ارقام اقتصادی مانند برنج شیرودی با قیمت ۳۹۹ هزار تومان به فروش میرسند. این اختلاف ۱۷۶ هزار تومانی در هر کیلوگرم نقطه عطفی در بازار برنج ایران محسوب میشود و نشاندهنده تغییرات اساسی در معادلات عرضه و تقاضا است.
از سال ۱۴۰۱ تا اواخر ۱۴۰۳، قیمت برنج به طور قابل توجهی ثابت نبود و حتی در برخی مواقع تنشهای تورمی در این محصول منفی بوده، به این معنی که قیمت برنج کاهش یافته است. اما از اوایل سال ۱۴۰۴، تورم نقطه به نقطه برنج داخلی به شدت افزایش یافت، تا جایی که در زمستان سال گذشته به بیش از ۱۸۸ درصد رسید.
بسیاری از مردم با افزایش قیمت برنج داخلی، انتظار کاهش قیمت برنج خارجی را دارند. اما امسال نیز با وجود حجم بالای واردات، قیمت برنجهای خارجی نیز در حال افزایش است، بهگونهای که کیسه ۱۰ کیلویی برنج پاکستانی به قیمت دو میلیون و ۹۹۰ هزار تومان و برنج هندی با قیمتهای سه میلیون و ۵۰ هزار تومان برای دانههای متوسط و سه میلیون و ۱۰۰ هزار تومان برای دانههای بلند عرضه میشود.
در این راستا، دبیر انجمن تأمینکنندگان، تولیدکنندگان و واردکنندگان برنج ایران در نامهای به وزیر جهاد کشاورزی، با اشاره به وجود حدود ۵۰۰ هزار تن برنج باقیمانده از سال زراعی گذشته، خواستار تداوم ممنوعیت واردات برنج در فصل برداشت سال جاری شده بود، اما این درخواست با مخالفت واردکنندگان روبرو شد. بنابراین، دولت به منظور تنظیم بازار، واردات را به صورت مقطعی آزاد کرد، اما تا این لحظه بازار برنج داخلی همچنان در مسیر صعودی باقی مانده است.
سهم ناچیز کشاورز از بازار برنج
یک کشاورز از گلستان با اشاره به سهم اندک کشاورزان از بازار فروش برنج، گفت: در دو سال اخیر قیمتها نسبت به سالهای قبل کمی افزایش یافته، اما کشاورزان ناچار هستند محصول خود را به قیمتهای پایینتری به دلالان بفروشند.
اکبر قدمی اضافه کرد: شالیکوبیداران نیز در این افزایش قیمت نقش دارند؛ چرا که آنها با خرید شالی از کشاورزان و فرآوری آن، برنجها را در انبارها نگهداری کرده و به تدریج با قیمتی سودآور روانه بازار میکنند.
وی گفت: کاشت برنج در شرایط و قیمتهای کنونی به خصوص با توجه به افزایش هزینههای خرید نشاء، کود، بذر، سم، جمعآوری و حتی خرید آب نمیتواند سودی برای کشاورزان به همراه داشته باشد.
بر اساس محاسبات میدانی، افزایش هزینه نهادهها، دستمزد نیروی کار و ماشینآلات، قیمت تمامشده هر کیلوگرم برنج را به مرز ۳۰۰ هزار تومان رسانده است. با این حال، کشاورز تنها در صورتی که محصول خود را با قیمت حدود ۴۰۰ هزار تومان فروخته باشد، به سود خواهد رسید.
شالیکوبیداران نقشی در افزایش قیمت ندارند
رییس انجمن شالیکوبیداران گلستان با اشاره به این که بر اساس آمار رسمی وزارت جهاد کشاورزی و انجمن برنج ایران، نیاز سالانه کشور به برنج حدود ۲.۷ تا سه میلیون تن است، اظهار داشت: میزان تولید داخلی در سالهای پربارش حدود ۲.۲ تا ۲.۴ میلیون تن و در شرایط عادی حدود دو میلیون تن برآورد میشود. به همین دلیل، کسری ساختاری کشور سالانه بین ۷۰۰ هزار تا یک میلیون تن برنج است.
دولت آبادی یکی از دلایل مازاد برنج از سال گذشته را کاهش توان خرید مردم عنوان کرده و گفت: مصرفکنندگان به دلیل افت توان مالی یا حجم خرید خود را کاهش داده و یا به ناچار برنجهای پرمحصول داخلی و برنجهای وارداتی را جایگزین کردهاند. در بسیاری موارد نیز برنجهای شکسته داخلی را بر برنجهای خارجی ترجیح دادهاند.
وی افزود: مازاد عرضه و رکود در فروش به طور خاص در ارقام کیفی و بومی شمال کشور (طارم هاشمی، دمسیاه و علیکاظمی) مشاهده میشود. این امر ناشی از فاصله قیمتی معنادار بین این ارقام و برنجهای پرمحصول (مانند شیرودی و فجر) و نیز برنجهای وارداتی است که معادلات مصرف خانوارها را تغییر داده است.
دولت آبادی همچنین اشاره کرد: در سال گذشته قیمتها در عمدهفروشی تحت تاثیر تورم انتظاری و بالای هزینههای تولید به محدوده ۳۳۰ تا ۳۶۰ هزار تومان رسید.
وی تصریح کرد: در بهار امسال با نزدیک شدن به فصل برداشت و اعلام آزادسازی ترخیص برنجهای وارداتی، رکود در خرید عمده تشدید شد و قیمت عمدهفروشی در مبدأ تولید با کاهش ۲۰ تا ۲۵ درصدی به حدود ۲۷۰ تا ۳۰۰ هزار تومان کاهش یافت، اما بازار خردهفروشی با افزایش قیمت مواجه شد.
دولت آبادی افزایش قیمت برنج را ناشی از افزایش هزینههای کشت میداند و میافزاید: کشاورز هزینههای تولید را با نرخ ارز آزاد و تورم موجود در نهادهها پرداخت کرده است. رکود بازار و عدم وجود خریداران نقدی، کشاورز را مجبور به پیشفروش و یا فروش ناچار زیر قیمت تمامشده میکند. همچنین ماندن برنج در انبارهای سنتی ریسک آفتزدگی (شپشک) و افت کیفیت (شکستگی) را افزایش میدهد.
وی افزود: هزینههای حمل و نقل نیز یکی دیگر از عواملی است که به افزایش قیمت دامن میزند و در صورت افزایش قیمت بنزین، ممکن است قیمتها به مراتب بالاتر از حد تصور برود.
وی همچنین تأکید کرد: کارخانجات شالیکوبی نقش چندانی در بالا رفتن قیمت برنج ندارند؛ زیرا تبدیل هر کیلوگرم شلتوک به برنج سفید، تنها حدود پنج تا هشت درصد از کل هزینههای تمامشده برنج را شامل میشود. لذا افزایش کارمزد شالیکوبیها عمده اثر را در گرانی برنج نداشته و این واحدها نیز خود با افت درآمد ناشی از کاهش ارزش تبدیل مواجهاند.
رییس انجمن شالیکوبیداران گلستان افزود: با توجه به شرایط کنونی، احتمال بروز شوک قیمتی در بازار برداشت دوم برنج بسیار ناچیز به نظر میرسد، زیرا به دلیل مازاد عرضه، یک سقف قیمتی در بازار وجود دارد.
برنده اصلی زنجیره سود
دولت آبادی در ادامه بیان کرد: عدم تناسب قیمت خرید در زمان برداشت با قیمت خردهفروشی در کلانشهرها نشاندهنده این است که سود اصلی به جیب واسطهها، دلالان شبکه توزیع و برخی فروشگاههای بزرگ میرود و کشاورزان کمترین بهره اقتصادی را از این وضعیت میبرند.
وی افزود: افزایش و نوسانات قیمت برنج در دو سال اخیر نتیجه مداخلات ناهمگون دولتی و ساختار غیرشفاف شبکه توزیع است. نمونههایی از این موارد شامل عدم تنظیم دقیق زمانبندی برای ثبت سفارشات و واردات، تخصیص ارز و تأخیر در پرداخت خریدهای تضمینی توافقی و نوسانات تصمیمگیریهای ارزی برای واردات میباشد.
وی اظهار داشت: به علاوه، خریدهای نقدی از کشاورزان نیازمند نقدینگی به قیمت پایین و انبار کردن محمولهها برای عرضه تدریجی در زمان مناسب توسط دلالان، از جمله مواردی است که موجب افزایش قیمت در بازار میشود.
نقش فروشگاههای زنجیرهای در افزایش قیمتها
وی به وجود تخفیفهای غیرواقعی روی قیمتهای پایه بالا و دریافت حاشیه سودهای بالا (بین ۱۵ تا ۳۰ درصد) از تأمینکنندگان اشاره کرد و گفت: این موارد در فروشگاههای زنجیرهای دلیلی دیگر برای افزایش قیمتها میباشد.
نگرانی از ماندگاری برنج داخلی با کاهش تقاضا
اسفندیار قاسمزاده، عضو هیأتمدیره انجمن برنج ایران در گزارشی به کاهش میل کشاورزان به عرضه و ناکافی بودن استقبال از سوی مصرفکنندگان اشاره کرده و نسبت به احتمال انباشت برنج در شالیکوبیها هشدار داده است.
این هشدار از این حیث حائز اهمیت است که اگر تعداد زیادی از کشاورزان در انتظار افزایش قیمت، محصولات خود را همزمان در انبار نگهدارند، در یک مقطع ممکن است حجم وسیعی از برنج به بازار عرضه گردد. این وضعیت احتمالاً تعادل عرضه و تقاضا را بر هم زیر و به کاهش قیمت منجر خواهد شد.
تحریم دریایی و نگرانی از افزایش قیمت برنج خارجی
همچنین یک عضو هیئتمدیره انجمن واردکنندگان برنج به چالشهای جدید در مورد گمرک در شرایط تحریم و درگیریها اشاره کرد و گفت: اگر آمار واردات امسال را با سال گذشته مقایسه کنیم، متوجه افت شدید و بالای ۵۰ درصدی در حجم واردات برنج خواهیم بود. یکی از دلایل این کاهش، وجود مشکلات جدی در مسیرهای مواصلاتی و حملونقل بینالمللی و محاصره دریایی است.
اخوان اکبری با بیان این که هند که پیشتر تأمینکننده اصلی برنج ایران بود و حدود ۶۰ تا ۶۵ درصد سهم بازار وارداتی ما را در اختیار داشت، عملاً به سبب بسته شدن مسیرها، واردات از آن به صفر رسیده است. به همین دلیل، تأمینکنندگان هندی، بارهای خود را ارسال نکردهاند.
تعادل در بازار برنج برقرار است
مدیر کل تعاون روستایی استان گلستان با تأکید بر اینکه به نظر نمیرسد امسال قیمت برنجهای محلی با افزایش مواجه شود، اظهار داشت: در حال حاضر وضعیت بازار با وجود برنجهای وارداتی و همچنین انباشت برنجهای سال گذشته در انبارهای مازندران، احتمال افزایش قیمتها را در زمان برداشت کم رنگ میکند.
محمد رضا جامی توضیح داد: کشاورزان گلستانی برخلاف استان مازندران، ۵۰ درصد از شالیهای خود را میفروشند، در حالی که مازندران تمام محصولات خود را به برنج تبدیل میکند و بدین ترتیب، این استان بیشتر به عنوان فروشنده عمل میکند.
وی ادامه داد: سازمان تعاون روستایی معمولاً به بازار خرید ورود نمیکند، زیرا این کار وظیفه شرکت بازرگانی دولتی و غله است. این سازمان در مقاطعی برای حفظ تعادل بازار و جلوگیری از ضرر کشاورزان به خرید محصول ورود میکند. اما مادامی که بازار در تعادل باقی بماند، به این اقدام اقدام نمیکند؛ اما اگر قیمتها کاهش یابد، برای حمایت از کشاورزان به خرید محصول ورود میشود.
جامی بیان کرد: با توجه به انباشت برنج از سال گذشته در انبارها و برقراری ممنوعیت واردات برنج تا پایان شهریور، گمانه زنیها به این سمت میرود که امسال در زمان برداشت قیمتها باقی خواهند ماند و افزایش نخواهند یافت.
وی یادآور شد: این که چرا با وجود افزایش واردات و تولید، قیمتها تغییری نمیکند باید به افزایش هزینههای کشت، داشت، برداشت، شالیکوبی، حمل و نقل و دستمزد مرتبط دانست.
وی افزود: از سوی دیگر، به علت اینکه سال گذشته و در هنگام برداشت، قیمت برنج کمی افزایش یافت، ممکن است برخی کشاورزان به امید افزایش قیمت، محصولات خود را در انبارها یا شالیکوبیها نگهداری کنند. با این حال، باز هم معتقدم شرایط موجود نشاندهنده عدم افزایش قیمتها است.
جامی خاطرنشان ساخت: برنجهای محلی همیشه دارای خریداران خود هستند و به نظر نمیرسد که قیمت برنج طارم کاهشی شود، اما ممکن است با برداشت برنجهای ندا و فجر در ۱۰ شهریور، کمی افت قیمت را تجربه کند.
وی افزود: با توجه به شرایط اقتصادی کنونی، احتمال دارد که افراد سودجو با مخلوط کردن برنج محلی و خارجی و فروش آن به عنوان برنج اقتصادی یا تحت عناوین دیگر در فضای مجازی یا فروشگاهها اقدام کنند. فراموش نکنید که محصولی به نام برنج اقتصادی وجود ندارد و اینها همان برنجهای مخلوطی هستند که به نام برنج محلی به مردم عرضه میشوند و بنابراین خریداران باید در حین خرید احتیاط بیشتری داشته باشند، زیرا به هیچ عنوان برنج طارم با این قیمتها و شرایط به فروش نمیرسد.
تلاشهای خبرنگار مهر برای دریافت پاسخ از معاون توسعه بازرگانی جهاد کشاورزی گلستان به نتیجهای نرسید و وی اعلام کرده که به دلیل قطعی برق و عدم دسترسی به سیستمهای اتوماسیون، امکان ارائه اطلاعات را ندارد و امیدوار است روز بعد دسترسی به آن فراهم گردد. از سوی دیگر، معاون بهبود تولیدات گیاهی جهاد کشاورزی گلستان نیز به تماسها و پیامکها پاسخگو نبوده است.