بازگشت قیمت پسته به بازار بورس کالا/ آیا شفافیت افزایش خواهد یافت؟
به نقل از ایسنا، بورس کالای ایران اعلام کرده است که نماد گواهی سپرده کالایی پسته تحت عنوان «PistaCL» از روز سهشنبه، سوم شهریورماه ۱۴۰۵ راهاندازی خواهد شد. طبق اطلاعیهای که منتشر شده، دارایی پایه این نماد شامل یک کیلوگرم پسته فندقی دهانبست با ویژگیهای کیفی مشخص است و تمامی معاملات آن در قالب گواهی سپرده کالایی انجام میپذیرد.
در این سیستم، مالک محصول پسته خود را به یک انبار مورد تأیید بورس کالا منتقل میکند و پس از انجام نمونهبرداری و تأیید کیفیت و کمیت محصول، یک گواهی الکترونیکی معادل محصول تاییدشده برای وی صادر میشود. این گواهی قابلیت خرید و فروش دارد و دارنده آن میتواند با رعایت ضوابط مشخص، محصول را از انبار تحویل بگیرد.
انبار شرکت بینالمللی گروه مانی آسیا واقع در بناب آذربایجان شرقی برای این معاملات تأیید شده است. ظرفیت اولیه این انبار ۱۰۰ تن اعلام شده و پستههای فندقی، اکبری، احمدآقایی، کلهقوچی و بادامی، در صورتی که با معیارها و درجهبندیها همخوانی داشته باشند، میتوانند مورد پذیرش قرار گیرند. حداقل میزان تحویل محصول به انبار و همچنین ترخیص فیزیکی آن، دو تن تعیین شده است.
جزئیات تازه در معاملات پسته
هدف کلیدی بورس کالا، فراهم آوردن بستری مناسب برای کشف قیمت بر اساس عرضه و تقاضا، ثبت شفاف معاملات، استانداردسازی کالا، کاهش ریسک تسویه و ایجاد امکان تأمین مالی برای تولیدکنندگان به شمار میآید. در معاملات گواهی سپرده، تولیدکننده میتواند بهجای فروش فوری محصول، آن را در انبار معتبر نگهداری کرده و گواهی مالکیت آن را معامله کند. با این حال، میزان تأثیرگذاری این سازوکار بر تجارت هر محصول به مقدار عرضه، استقبال تولیدکنندگان و خریداران، اعتبار انبارها و استمرار معاملات بستگی دارد.
عرضه پسته در بورس کالا موضوعی نوظهور نیست. نخستین معاملات فیزیکی این محصول در اسفندماه ۱۳۹۵ آغاز شد و معاملات گواهی سپرده پسته نیز از مهرماه ۱۳۹۶ شکل گرفت. قراردادهای آتی پسته در مهرماه ۱۳۹۸ راهاندازی شده و در سالهای بعدی نیز انبارهایی برای معاملات پسته فندقی و بادامی پذیرش شدند. آخرین معاملات دوره پیشین گواهی سپرده پسته در مهرماه ۱۴۰۳ انجام شد؛ بنابراین آغاز معاملات از سوم شهریور ۱۴۰۵، بهنوعی بازگشت این محصول به بازار گواهی سپرده پس از یک وقفه محسوب میشود، نه نخستین ورود پسته به بورس کالا. سابقه معاملات پسته
محمودرضا مهدوی اناری، کارشناس فعال در صنعت پسته و عضو کمیته باغبانی و هیئت امنای انجمن پسته ایران، در گفتوگویی با ایسنا تصریح کرد: در سالهای اخیر بارها برای عرضه و توسعه معاملات پسته در بورس کالا کوششهایی صورت گرفته است، اما باغداران به دلیل چندین دلیل از این شیوه استقبال چندانی نمیکنند.
وی ضمن بیان اینکه بورس کالا عمدتاً محلی برای داد و ستد کامودیتیها و کالاهایی با بازار عمومی است، پسته را بهعنوان کالایی لوکس معرفی کرد و افزود: این محصول به دلیل نوع مصرف خاص خود، ظرفیت شکلگیری معاملات گسترده و پایدار در این بازار را ندارد.
مهدوی اناری، تجربه ناموفق انبارهای پذیرنده را یکی دیگر از دلایل ناکامی تلاشهای قبلی ذکر کرده و گفت: در یکی از دورههایی که اقدام به اجرای این طرح شد، تخلفاتی در انبارهای پذیرنده مشاهده شد که موجب توقف این برنامه در مراحل ابتداییاش گردید.
مهدوی اناری به تجربه راهاندازی معاملات آتی پسته اشاره کرده و عنوان کرد: در آن زمان برخی از افراد، بدون شناخت کافی از ماهیت این معاملات و صرفاً بهخاطر جذابیت نام بورس به بازار وارد شدند. بخشی از این افراد بر این تصور بودند که پسته در بورس بر مبنای یک قیمت واحد معامله میگردد، در حالیکه با پیچیدگیهای این بازار آشنا نبودند و در نتیجه متضرر شدند. برای بسیاری از باغداران، پسته به منزله یک دارایی و پشتوانه مالی تلقی میشود. بهطوری که کشاورز از محصول خود بهخوبی مراقبت کرده و در مواقع نیاز مالی، مقدار محدودی از آن، مثلاً نیمگونی یا ۲۰ کیلوگرم، را به فروش میرساند. بنابراین، نمیتوان الگوی تحویل عمده کالاهایی نظیر آهن به بورس را بدون در نظر گرفتن ویژگیهای خاص بازار پسته درباره این محصول نیز پیادهسازی کرد.
این عضو هیئت امنای انجمن پسته ایران، بازار پسته را یکی از معدود بخشهای خصوصی در اقتصاد کشور برشمرده و اظهار داشت: دولت در سالهای اخیر تلاش کرده است تا کنترل و نفوذ بیشتری در این بازار به دست آورد؛ امری که میتواند به ضرر کشاورزان و به تحمیل قیمتگذاری دستوری بینجامد. با لحاظ ارزآوری پسته، دولت همواره توجه زیادی به این بازار داشته است، اما باغداران و تجار تمایلی به دولتی شدن اقتصاد پسته و قیمتگذاری دستوری بر این محصول ندارند.
مهدوی اناری همچنین در خصوص تحویل محصول به انبارهای پذیرنده بورس گفت: این شیوه میتواند زمینهساز قیمتسازی یا مبادله کالا باشد. حتی پسته فندقی خندان ابعاد ۳۰ تا ۳۲، بر اساس اندازه و وزن دانه، نسبت پوست به مغز، درصد مغز، رنگ پوست استخوانی، درصد دانههای غیرمتعارف، شکل و رنگ مغز، و میزان سبز بودن مغز دوپوستشده، نمونهها و قیمتهای متفاوتی دارند و اختلاف قیمت برخی از این نمونهها ممکن است به ۴۰ درصد برسد. بنابراین، چگونه ممکن است نمونههایی با این تفاوتهای آشکار را در یک مکان تجمیع کرده و تنها یک کد تحویل به مالک محصول اعطا کنیم؟
این فعال صنعت پسته همچنین کاهش تولید امسال را یکی دیگر از چالشهای اساسی این شیوه معاملات جدید دانست و افزود: در سالی که کمبود شدید پسته حس میشود و تولید آن کاهش چشمگیری داشته است، این مدل تجاری با چالشهای فراوانی مواجه خواهد بود. میزان محصول پسته بهصورت مستقیم به بارندگی وابسته نیست و بیش از هر چیز تحت تأثیر شرایط آب و هوایی، دما و سرما و تشکیل جوانههای زایشی قرار میگیرد. جوانههایی که باید در بهار ۱۴۰۴ برای محصول امسال شکل میگرفتند، به میزان قابلتوجهی در باغها شکل نگرفتند و در نتیجه عمده باغها صرفاً به فضای سبز تبدیل شده و میوهای تولید نکردهاند.
با توجه به پیشبینی انجمن پسته ایران، تولید پسته خشک کشور برای سال ۱۴۰۵ حدود ۱۱۸ هزار تن برآورد شده که در مقایسه با تخمین ۲۲۵ هزار تنی سال گذشته، کاهش حدود ۴۸ درصدی را نشان میدهد.
انتهای پیام