تأثیرات اقدامات خصمانه اخیر آمریکا بر کدام کشورهای خاص خواهد بود؟

بر اساس گزارشی از ایسنا، تحریم‌های جدید و خصمانه ترامپ علیه ایران بر روی یکی از قوی‌ترین ابزارهای واشنگتن یعنی «دسترسی به سیستم مالی آمریکا» متمرکز شده است. مشکل در اینجا این است که با افزایش نفوذ واشنگتن در تجارت ایران، هدف‌های بزرگتری به وجود می‌آید.

بیش از 80 درصد از نفت خام ایران از طریق دریا به چین صادر می‌شود. عراق نیز که برای تولید برق خود تا 40 درصد به گاز ایران وابسته است، تحت تاثیر قرار گرفته است. در نیمه اول سال جاری، ترکیه 4.5 میلیارد متر مکعب گاز ایران را وارد کرده و در عین حال، هند هنوز هم رابطه تجاری بسیار یک‌جانبه‌ای با تهران دارد. از سوی دیگر، امارات متحده عربی که زمانی یکی از مهم‌ترین مسیرهای تجاری و مالی ایران بود، فعالیت‌های تجاری خود با تهران را به حالت تعلیق درآورده است.

وزارت خزانه‌داری آمریکا این امکان را دارد که ناقل‌های نفت، بازرگانان و پالایشگاه‌های کوچک چینی را تحریم کند. اما تمرکز بر بانک‌های بزرگ که تأمین‌کنندگان مالی این تجارت هستند، موضوعی متفاوت است. این وضعیت در مورد واداشتن بغداد به انتخاب بین پایبندی به واشنگتن و حفظ جریان گاز ایران به نیروگاه‌های عراق نیز صادق است.

دولت ترامپ در روز دوشنبه رویکردی محتاطانه اتخاذ کرد. در دور اول تحریم‌ها، تقریباً 60 فرد، شرکت و کشتی را هدف قرار داد و دامنه تحریم‌ها را به حوزه‌های کشتیرانی، هواپیمایی، فناوری، طلا و دارایی‌های دیجیتال گسترش داد، اما از هدف‌گیری بانک‌های بزرگ چین چشم‌پوشی کرد.

این اقدام به تهدید قوی‌ترین بخش از موضع ترامپ نسبت به شرکای تجاری ایران ادامه می‌دهد. اگر این دور از تحریم‌ها نتواند به طور قابل توجهی تجارت با ایران را کاهش دهد، واشنگتن ممکن است از تحریم شبکه‌هایی که محدودیت‌های آمریکا را دور می‌زنند به هدف قرار دادن بانک‌ها و شرکت‌هایی که هنوز در آمریکا تجارت مهمی دارند، برود.

پایگاه خبری اویل پرایس پنج کشوری را در گزارشی بررسی کرده است که در برابر این فشار اقتصادی جدید ترامپ علیه ایران با چالش‌های جدی مواجه هستند.

 چین

هیچ کشوری همانند چین به خرید نفت از ایران نپرداخته و این مساله موجب شده پکن بزرگ‌ترین مشتری نفتی تهران شود. واردات چین در اوایل سال جاری به 1.58 میلیون بشکه در روز رسید، اما تحت تاثیر جنگ و محاصره آمریکا، این میزان به حدود 534 هزار بشکه در روز در اوت کاهش یافته است.

چین سال‌ها وقت صرف ایجاد تجارتی با ایران کرده که بتواند ریسک قرارگیری در معرض تحریم‌های آمریکا را به حداقل برساند. پالایشگاه‌های مستقل این کشور بخش زیادی از نفت خام ایران را خریداری می‌کنند. واشنگتن بارها علیه بخش‌های مختلف شبکه خرید نفت ایران، از جمله پالایشگاه‌های چینی و شرکت‌های تجاری که در حمل و نقل نفت فعالیت دارند، اقدام کرده است.

این تحریم‌ها به رغم مداخله برای جلوگیری از اختلال در تجارت، نتوانسته‌اند جریان نفت ایران به چین را متوقف کنند و حتی پس از افزایش تحریم‌ها، در فوریه به 1.58 میلیون بشکه در روز رسیده است. بانک‌های بزرگ چینی هدفی حیاتی برای تحریم‌ها به شمار می‌روند، چرا که هنوز به تسویه دلار و سیستم مالی بین‌المللی متعهدند.

اسکات بسنت، وزیر خزانه‌داری آمریکا روز دوشنبه از تحریم بانک‌های بزرگ این کشور پرهیز کرد و اعلام کرد که قصد دارد به کشورها فرصت دهد تا قبل از اجرای تحریم‌های جدید، میزان تعامل خود را کاهش دهند. ولی همچنین وعده داده که تا پایان هفته «اعلامیه مهمی» منتشر کند که شامل اطلاعاتی در مورد یک موسسه مالی خواهد بود. به نقل از گزارش رویترز، وزارت خزانه‌داری پیش‌تر به دو بانک بزرگ چینی هشدار داده است که در صورت شناسایی جابجایی وجوه ایران از طریق سیستم‌های آن‌ها، ممکن است با تحریم‌های ثانویه مواجه شوند.

تحت فشار قرار دادن یک بانک بزرگ چینی ممکن است هزینه‌های بالاتری برای واشنگتن به بار آورد. قرار است ترامپ و شی جین‌پینگ، رئیس‌جمهور چین در اواخر سپتامبر در واشنگتن دیدار کنند تا بر حفظ توافق تجاری نوامبر گذشته درباره تعرفه‌های آمریکا و تأمین مواد معدنی کمیاب چین تلاش کنند.

به این ترتیب، چین بزرگ‌ترین چالش برای سنجش آمادگی ترامپ برای پیشبرد «روز خروج اقتصادی» به شمار می‌آید. پکن بارها تحریم‌های یک‌جانبه آمریکا را رد کرده و اقدامات قبلی واشنگتن نیز نتوانسته مانع از رسیدن نفت خام ایران به پالایشگاه‌های چینی شود.

عراق

عراق در حال حاضر با تبعات تجاوز نظامی آمریکا به ایران دست و پنجه نرم می‌کند. بار مالی دولت عراق به‌طور تقریباً کاملی به صادرات نفت وابسته است که با محدودیت‌های دریایی به شدت آسیب دیده است. بعد از بسته شدن تنگه هرمز، صادرات نفت از جنوب عراق 75 درصد کاهش یافته و درآمد ماهانه به 1.2 میلیارد دلار کاهش یافته که این مساله دولت را با چالش‌هایی در متعادل‌سازی بودجه روبرو کرده است.

گاز طبیعی ایران برای بخش انرژی عراق حیاتی است، زیرا این کشور سالانه 4 تا 5 میلیارد دلار گاز از ایران برای تامین سوخت نیروگاه‌های خود وارد می‌کند. در حقیقت، گاز ایران 30 تا 40 درصد از تولید برق عراق را تامین می‌کند و هشدار ترامپ درباره عواقب اقتصادی عظیم برای هر کشوری که به تهران کمک کند، به صورت مستقیم معافیت‌های موقت تحریم‌ها را که بغداد قبلاً از آن برخوردار بود، تهدید می‌کند.

طبق گزارش رویترز، اگر واشنگتن چنین تحریم‌های ثانویه‌ای را به طور کامل اجرا کند، عراق با فروپاشی فاجعه‌بار شبکه برق مواجه خواهد شد و دسترسی اولیه میلیون‌ها عراقی به برق در اوج فصل مصرف به شدت آسیب خواهد دید.

ترکیه

با افزایش فشار واشنگتن بر تهران، مشکلات ترکیه به واسطه جنگ ایران افزایش خواهد یافت. بخش‌های تولیدی و نساجی ترکیه با بالا رفتن هزینه‌های حمل و نقل و محدودیت در زنجیره‌های تأمین مواجهه شده و برای تأمین نهاده‌های کلیدی خود، از جمله پتروشیمی، هلیوم، آلومینیوم و نیمه از مقدار کود خود، به ایران و منطقه وسیع‌تر خلیج فارس وابسته است. ترکیه هم‌اکنون با اختلال‌های ناشی از تامین انرژی و فشارهای شدید تورمی دست و پنجه نرم می‌کند و قیمت سوخت تقریباً 50 درصد افزایش یافته است. این هزینه‌های فزاینده بر ترازنامه آنکارا فشار زیادی وارد کرده و پیش‌بینی می‌شود ارزش واردات انرژی ترکیه امسال تا 40 میلیارد دلار بیشتر از کل صادرات آن شود.

در عین حال، قرارداد 25 ساله ترکیه برای خرید سالانه 9.6 میلیارد متر مکعب گاز طبیعی از ایران از طریق خط لوله تبریز-آنکارا در پایان ژوئیه 2026 به پایان خواهد رسید و جنگ مانع از مذاکره طرفین برای توافق جدید شده است. واردات گاز ایران توسط ترکیه در نیمه اول سال 2026 با 34 درصد افزایش به 4.5 میلیارد متر مکعب در سال رسیده و از تأمین گاز روسیه پیشی گرفته است و تنها جمهوری آذربایجان گاز بیشتری تأمین کرده است.

ترکیه در مقایسه با زمان امضای توافق اولیه خرید گاز، وابستگی کمتری به گاز ایران دارد. آنکارا با توسعه واردات خط لوله از آذربایجان و روسیه و افزایش ظرفیت واردات گاز طبیعی مایع (ال‌ان‌جی)، گزینه‌های متعددی را در اختیار دارد؛ و اگر حجم واردات گاز از ایران کاهش یابد، این گزینه‌ها می‌توانند به کار بیفتند.

اما جانشینی گاز ایران هزینه‌هایی به همراه دارد. خط لوله تبریز-آنکارا، گاز را مستقیماً به شرق ترکیه انتقال می‌دهد و انتقال منابع جایگزین را پیچیده و گران‌تر می‌کند. بعلاوه، گاز خط لوله ایران به لحاظ تاریخی به عنوان یکی از منابع ارزان‌تر ترکیه مطرح بوده است. فقدان این مقدار گاز، ترکیه را بدون منابع باقی نخواهد گذاشت، اما آنکارا را وادار به تکیه بیشتر روی ال‌ان‌جی و دیگر تأمین‌کنندگان می‌کند؛ در حالی که جنگ فعلی، هزینه واردات انرژی را افزایش داده است.

 هند

هند در مقایسه با چین، تمایل نسبتا کمتری به خرید نفت خام ایران دارد، اگرچه خریدها تحت معافیت‌های آمریکا دوباره از سر گرفته شده‌اند. طبق اطلاعات دولتی که رویترز به آن اشاره کرده، هند در نیمه اول سال جاری 707 میلیون دلار نفت ایران وارد کرده است.

تحریم‌های آمریکا در حال حاضر به شدت تجارت بین هند و ایران را کاهش داده و آن را به سایه‌ای از اندازه قبلی خود تنزل داده است. تجارت دو جانبه از 17 میلیارد دلار در سال 2019-2018 به 1.63 میلیارد دلار در سال مالی 2026-2025 کاهش یافته است. به گفته رویترز، صادرات هند اکنون تحت تأثیر کالاهایی همچون برنج باسماتی، چای و دارو قرار دارد. این موضوع منجر به برخورد هند با مازاد تجاری قابل توجهی با ایران شده است، اما باقی‌مانده تجارت در حال حاضر مستقیماً در معرض آخرین تحریم‌های ترامپ قرار دارد.

هند با یک مشکل بزرگ‌تر مواجه است که بیشتر از خود جنگ اثرگذار است. به عنوان سومین مصرف‌کننده بزرگ نفت جهان، این کشور نزدیک به 90 درصد از نفت خام خود را وارد می‌کند و این مساله اقتصاد آن را به شدت به خریده‌های انرژی وابسته کرده است. افزایش قیمت واردات فشار مضاعفی بر ارزش روپیه و سطح تورم وارد کرده و همچنین هزینه‌های انرژی دولت را افزایش داده است.

تجارت باقی‌مانده هند با ایران به شدت به صادرات این کشور، از جمله برنج، چای و دارو وابسته است و بخش قابل توجهی از آن به طور سنتی از طریق دبی انجام می‌شود. تصمیم امارات متحده عربی برای توقف معاملات مالی و تجاری با ایران، این مسیر را مختل کرده و صادرکنندگان هندی را مجبور به جستجوی گزینه‌هایی مانند ترکیه کرده است. محدودیت‌های بیشتر آمریکا تهدیدی برای باقی‌مانده روابط تجاری موجود خواهد بود.

امارات متحده عربی

پیش از آغاز تجاوز نظامی آمریکا، امارات متحده عربی یکی از شریان‌های اقتصادی بنیادین ایران بود و در سال 2024، تقریباً 21 میلیارد دلار کالا به ایران صادر کرده که حدود 30 درصد از واردات ایران را شامل می‌شد. همچنین ایران به دبی به عنوان یک مرکز مالی، لجستیکی و صادرات مجدد تکیه می‌کرد که باعث می‌شد امارات متحده عربی به یکی از مهم‌ترین حلقه‌های اتصال شرکت‌های ایرانی به اقتصاد جهانی تبدیل شود.

اما ابوظبی پیش از این اقداماتی برای کاهش این پیوند انجام داده است. در تاریخ 19 اوت، امارات متحده عربی تمامی تعاملات مالی و اقتصادی خود با ایران را تا اطلاع ثانوی تعلیق کرد. این کار عملاً به امارات متحده عربی کمک می‌کند تا از فشار تحریم‌های جدید ترامپ جلوتر برود و ریسک گرفتار شدن شرکت‌های اماراتی را به شدت کاهش می‌دهد، در حالی که این روابط تجاری، هدف اصلی اقدامات واشنگتن هستند.

با این حال، این به معنای آن نیست که هزینه اقتصادی هنوز هم نمی‌تواند سنگین باشد. امارات متحده عربی پیش از جنگ بزرگترین منبع واردات ایران بود و دبی سال‌ها روابط تجاری قوی با تاجران و شرکت‌های ایرانی داشته است. لذا، قطع این ارتباطات، هرچند امارات را از تحریم‌های ثانویه واشنگتن محافظت می‌کند، میلیاردها دلار تجارت را همچنین مختل خواهد کرد.

انتهای پیام