چگونه میتوان دریافت که سیبک خودرو دچار خرابی شده است؟
به گزارش خبرگزاری خبرآنلاین، به نقل از پدال، شاید به نظر برسد که این مطلب واضح و روشن است، اما هنگامی که فرمان خودرو را میچرخانید، چرخها نیز به سمت چپ و راست حرکت میکنند؛ این چرخها به مجموعههای بزرگتری به نام توپی متصل هستند که به نوبه خود باید قابلیت چرخش به سمت چپ و راست را داشته باشند. همه اجزای مربوط به سیستم، از جمله ترمزها، محورهای مفصل سرعت ثابت (CV)، میل فرمان و خود مجموعه توپی چرخ به گونهای طراحی شدهاند که در حین حرکت خودرو بر روی مسیر، بهطور مداوم انعطافپذیر و جابهجا شوند. این همان نقشی است که سیستم تعلیق جلو ایفا میکند و مجموعهای از دو سیبک، یکی در بالا و دیگری در پایین، وظیفه متصل کردن این اجزا به یکدیگر را بر عهده دارند.
برای درک بهتر، میتوان سیستم تعلیق جلوی معمولی از نوع دوبل جناغی را همچون دو دستی مجسم کرد که توپی چرخ را از بالاو پایین در بر گرفتهاند. وظیفه اصلی آنها حفظ استحکام مجموعه و ممانعت از جدا شدن چرخ است، اما بهطور همزمان باید اجازه دهند تا چرخ در مواجهه با دستاندازها به بالا و پایین حرکت کند و به هنگام فرماندهی، توانایی چرخش به سمت چپ و راست را داشته باشد. بنابراین، شکل سیبکها به گونهای است که شبیه توپ میباشد؛ در واقع آنها مفصلهایی هستند که قابلیت حرکت در جهات مختلف را درون یک محفظه دارند و عملکردشان تا حدی مشابه مفصل شانه انسان است. درست همانگونه که شانه میتواند حول دو محور به حرکت درآید، سیبک نیز امکان حرکت چرخ را در محورهای عمودی و افقی فراهم میکند.
طبیعی است که این میزان حرکت مستمر باعث فرسودگی سیبکها خواهد شد. عمر مفید آنها به سبک رانندگی و شرایط کارکرد خودرو بستگی دارد، اما بهطور کلی، با توجه به نوع و سازنده خودرو، این عمر میتواند در حدود ۱۱۰ تا ۱۶۰ هزار کیلومتر متفاوت باشد. معمولاً خرابی سیبک با چندین علامت مختلف همراه است؛ از صداهای نامتعارف گرفته تا رفتار غیرعادی سیستم تعلیق، و در حالات شدیدتر، ممکن است لقی قابلتوجهی در مجموعه تعلیق جلو مشاهده شود. بدترین سناریو زمانی اتفاق میافتد که سیبک بهطور کامل از کار بیفتد؛ در چنین حالتی، چرخ ممکن است عملاً از جای خود بیرون بیفتد. به همین دلیل، شناسایی زودهنگام این مشکل بسیار حائز اهمیت است.
سیبک چگونه کار میکند؟
برای درک بهتر عملکرد سیبک، تصویر مفصل شانه را در ذهن مجسم کنید؛ جایی که یک بخش کروی درون یک محفظه قرار دارد که آن را نگه میدارد. در مفاصل بدن، مایعی وجود دارد که از تماس مستقیم استخوانها و بروز اصطکاک جلوگیری میکند. در سیبک خودرو نیز نوعی روانکار وجود دارد. لایه داخلی سیبک با گریس آغشته شده و بخش کروی آن بهطور کاملاً محکم درون محفظه قرار گرفته است تا در حالت عادی هیچ لقی اضافی در حرکت عمودی ایجاد نشده باشد.
وجود لقی عمودی یکی از عواملی است که میتواند به صدای تقتق در سیستم تعلیق زمانی که از دستاندازها عبور میکنید، منجر شود و این میتواند نشانهای از خرابی سیبک باشد. برای بررسی این موضوع، میتوانید خودرو را بهصورت ایمن با جک بالا ببرید و چرخ را بهصورت عمودی با دست حرکت دهید؛ بهاینترتیب که بر قسمت بالایی تایر فشار وارد کنید، بهطوری که گویی میخواهید بخش بالای چرخ را به سمت داخل خودرو هل دهید. اگر چرخ حس لقی قابل توجهی داشته باشد و همزمان صدای غیرعادی بشنوید، احتمالاً مشکلی در سیبک وجود دارد.
البته برای انجام این نوع بررسی، خودروی شما باید کاملاً بر روی پایههای ایمنی قرار گیرد و تکیه به جک بهتنهایی کافی نیست.
سیبک خودرو کجا قرار دارد؟
سیبکها در نقطه اتصال سیستم تعلیق به توپی چرخ مستقر هستند. اگر خودرو را بالا ببرید و با چراغ به بخش داخلی چرخ نگاه کنید، میتوانید آنها را در نزدیکی اتصال طبقها یا کنترل آرماتورها مشاهده کنید. این مجموعه توپی جایگاهی است که ترمز و مفصل لاستیکی محور CV نیز در اطراف آن نصب شدهاند.
زیرا سیبک معمولاً در سمت مقابل محل اتصال میل فرمان قرار دارد و میل فرمان وظیفه انتقال حرکت فرمان و ایجاد چرخش چپ و راست چرخها را بر عهده میگیرد؛ بنابراین، ممکن است در ابتدا تشخیص این دو قطعه از یکدیگر دشوار به نظر برسد.
چون سیبکها معمولاً به شکل مجموعههای آببندیشده طراحی شدهاند، در زمان بازرسی چشمی میتوان علائم مختلفی از فرسودگی را مشاهده کرد. بهعنوان مثال، مشاهده پارگی یا ترک در گردگیرهای لاستیکی، زنگزدگی و خوردگی در بدنه و یا آسیبهای فیزیکی، همگی میتوانند نشانهای از وجود مشکل باشند. با این حال، معاینه ظاهری باید بههمراه بررسی میزان لقی انجام پذیرد، چرا که سایر اجزای سیستم تعلیق نیز ممکن است علائم مشابهی را نمایش دهند.
از کجا بفهمیم سیبک خراب شده است؟
اگر هنوز خودرو را بر روی جک نگذاشتهاید، در حین رانندگی نیز میتوانید به برخی نشانههای خرابی سیبک توجه کنید. عموماً یکی از نخستین نشانهها، شنیدن صدا است. سیبک آسیبدیده ممکن است هنگام گذر از دستاندازها یا چرخاندن فرمان در یک سمت خاص، صدای تقتق یا کلیک بزند.
چون سیبک وظیفه اتصال و نگهداشتن مجموعه تعلیق و توپی چرخ را دارد، خرابی آن میتواند منجر به ایجاد نوعی لرزش یا ناپایداری در فرمان شود. در سرعتهای بالا ممکن است این احساس بهوجود آید که خودرو نمیتواند بهخوبی مسیر خود را حفظ کند و فرمان دچار لرزش یا ناپایداری خواهد شد. در برخی خودروهای مدل جیپ، لقی شدید و ناپایداری در مجموعه تعلیق جلو میتواند به پدیده مشهوری به نام Death Wobble یا لرزش شدید و ناگهانی چرخهای جلو منجر شود.
این علائم معمولاً بهتدریج و طی ماهها شدت میگیرند. نفوذ آلودگی، نمک جاده، گردوغبار، عبور مکرر از چالههای عمیق و شرایط دشوار رانندگی میتوانند فشار بیشتری بر روی سیبکها وارد آورده و منجر به فرسودگی زودتر گردگیرها و اجزای داخلی شوند.
چنانچه این فرسودگی ادامه یابد، ممکن است لقی فلزی بسیار زیادی در سیبک بهوجود آید. در مرحله نهایی، بخش کروی سیبک ممکن است از مکان خود در طبق خارج شود یا محفظه آن از هم گسسته شود. در این حالت، موقعیت چرخ به طرز قابلتوجهی تغییر خواهد کرد و احتمال جدا شدن یا افتادن مجموعه چرخ نیز وجود دارد. به همین دلیل، نباید صداهای غیرعادی و لقیهای مشکوک در سیستم تعلیق را نادیده گرفت.
تعویض سیبک چقدر هزینه و زمان میبرد؟
خود سیبک معمولاً جزء گرانقیمت محسوب نمیشود، اما تعویض آن ممکن است به نیروی کار و ابزار تخصصی نیازمند باشد. هزینه کلی بستگی به نوع خودرو، طراحی سیستم تعلیق و این که آیا سیبک بهمنظور تعویض بهطور جداگانه قابل دسترسی است یا باید با سایر قطعات تعویض شود، دارد.
در بسیاری از خودروها، سیبک پایینی نیاز دارد که با وسیلهای خاص از جای خود خارج و قطعه جدید بهدرستی نصب شود. در بعضی از طراحیها نیز، سیبک بالایی به صورت مجزا تعویض نمیشود و در صورت خرابی، باید کل صفحه بالایی عوض گردد.
این کار در خانه نیز انجامپذیر است، اما نیاز به ابزار مخصوص و تجربه کافی دارد. برای کسی که در تعمیرات خودرو تجربه چندانی ندارد، تعویض سیبک میتواند کاری دشوار و زمانبر باشد و بهتر است این کار توسط یک تعمیرکار حرفهای انجام شود؛ چرا که کوچکترین اشتباه در نصب قطعات سیستم تعلیق و فرمان میتواند بهطور مستقیم بر ایمنی خودرو تأثیرگذار باشد.
در پایان لازم به ذکر است که سیبکها جزو قطعاتی نیستند که بتوان برای آنها یک عدد ثابت بهعنوان عمر مفید مشخص کرد. ممکن است یک خودرو بیش از ۱۶۰ هزار کیلومتر بدون نیاز به تعویض سیبک کار کند، در حالی که یک خودروی دیگر به واسطه رانندگی در جادههای ناهموار، عبور مکرر از چالهها یا شرایط اقلیمی سخت، زودتر به فرسودگی برسد. به همین دلیل، توجه به صداهای غیرعادی، لقی چرخ، لرزش فرمان و وضعیت گردگیر سیبک ارزش بیشتری از صرفاً توجه به شماره کیلومترشمار دارد.
۳۲۲