پرورش دوقلوها؛ از کنترل حسادت تا تقویت خودمختاری
پریسا ارجمندی در مصاحبهای با ایسنا، در مورد چگونگی حفظ هویت جداگانه دوقلوها در کنار یکدیگر، اظهار داشت: نکته اساسی این است که آنها دو کودک مجزا هستند و نه یک موجود مشترک. والدین باید از همان سالهای اولیه، علایق، دوستان، وسایل و حتی ویژگیهای شخصیتی هر یک از آنها را بهطور مستقل شناسایی کنند. استفاده کمتر از عبارات نظیر «دوقلوها همیشه با هم ...» و نام بردن جداگانه از هر کودک توصیه میشود.
آیا جداسازی در مدارس ضروری است؟
او در خصوص لزوم تفکیک دوقلوها در محیطهای آموزشی گفت: هیچ نسخهای برای تمامی دوقلوها وجود ندارد. اگر همنشینی آنها به بهبود روحیه و عملکرد هر دو کودک کمک کند، نیازی به جداسازی نیست؛ اما اگر یکی به دیگری وابسته باشد، مقایسه شود، رقابت شدید میان آنها به وجود آید یا یکی تحت سایه دیگری قرار گیرد، جدا بودن در کلاس یا برخی فعالیتها میتواند مفید واقع شود. بهتر است این تصمیم با توجه به نیازهای هر کودک و با همکاری مدرسه و والدین اتخاذ گردد.
این روانشناس بر لزوم جلوگیری از مقایسههای مکرر اطرافیان و اهمیت حفظ حریم خصوصی دوقلوها تاکید کرد و گفت: والدین باید با احترام و قاطعیت مانع مقایسهها شوند و ابراز کنند که ترجیح میدهند هر کودک بر اساس فرآیند رشد خودش قضاوت شود. مسائل آموزشی، عاطفی، رفتاری یا نقاط ضعف یکی از کودکان نباید بهطور علنی در حضور دیگری یا دیگر اعضای خانواده مطرح گردد. حتی شوخیهایی مانند «این یکی باهوشتر است» ممکن است در ذهن کودک به یک هویت دائمی تبدیل شود.
این روانشناس تصریح کرد: تصمیمگیری در این زمینه باید با توجه به نیازهای هر کودک و به صورت مشترک با والدین و مدرسه صورت گیرد.
چگونه حسادت میان دوقلوها را کاهش دهیم؟
ارجمندی در زمینه راهکارهای کاهش حسادت در میان دوقلوها عنوان کرد: به جای اینکه بخواهید از بروز حسادت جلوگیری کنید، بهتر است به آنها یاد دهید که احساساتشان را مدیریت کنند. والدین میتوانند احساسات هر کودک را بدون قضاوت به زبان بیاورند، برای جلب توجه آنها نوبت خاص تعیین کنند و موفقیت یک کودک را جشن بگیرند، بدون آنکه دیگری را بازنده تصور کنند.
او ادامه داد: کاهش رقابت مستقیم و اختصاص دادن زمان قید شده برای هر کودک از دیگر روشهای کارآمد در کاهش حسادت دوقلوها به شمار میرود.
این روانشناس بر تکنیک «زمان اختصاصی» با هر دوقلو تاکید کرد و بیان داشت: مدت زمان لازم نیست طولانی باشد؛ کیفیت این زمان بیشتر از مدت آن اهمیت دارد. بهعنوان مثال، روزانه ۱۵ تا ۲۰ دقیقه زمان خاصی را فقط به خود و کودک اختصاص دهید. در این مدت، کودک و والد با هم فعالیتی را انتخاب کنند و کودک تا حد امکان تلفن همراه و عوامل حواسپرتی را کنار بگذارد.
ارجمندی با اشاره به نکتهای مهم اضافه کرد: این زمان نباید همیشه با خرید، جایزه یا تفریح پرهزینه همراه باشد؛ بلکه گفتوگو، پیادهروی، بازی یا حتی تهیه یک خوراکی ساده نیز میتواند کفایت کند.
او در خصوص آیا تربیت دوقلوها نسبت به تکقلوها نیازی به روشهای تربیتی متفاوت دارد، توضیح داد: اصول تربیتی مشابه خواهد بود، ولی چالشهای اجرایی آن پیچیدهتر است؛ چرا که دوقلوها بهطور همزمان در یک خانواده و تقریباً در یک مرحله رشد قرار دارند و این خود موجب افزایش مقایسه و رقابت میان آنها میشود.
این روانشناس تاکید کرد: والدین باید بهطور همزمان به دو نیاز توجه کنند؛ نیاز هر کودک به به تعلق و نیاز او به استقلال.
موفقیت یکی دوقلوها نباید معیاری برای ارزشیابی دیگری باشد
ارجمندی بر این نکته تاکید کرد که اگر یکی از دوقلوها در مدرسه پیشرفت بیشتری نسبت به دیگری داشته باشد، باید از بروز احساس ناکامی در کودک دیگر جلوگیری کرد و افزود: نباید موفقیت یک کودک را پنهان کرد، اما نباید آن را به معیاری برای ارزشیابی کودک دیگر تبدیل کرد. بهجای اینکه بگوییم «ببین خواهرت یا برادرت چه نمرهای گرفته است»، بهتر است بیان کنیم «من پیشرفت تو را به نسبت عملکرد قبلیات میبینم.»
این روانشناس تاکید کرد که باید اهداف هر کودک بهصورت فردی تعیین شوند. ممکن است یکی دوقلوها در ریاضی قویتر باشد و دیگری در هنر، ورزش، ارتباطات اجتماعی یا حل مسائل تبحر داشته باشد.
او با بررسی وابستگی بسیار زیاد میان دوقلوها و سن مناسب برای نگرانی در این باره گفت: نزدیکی عاطفی زیاد میان دوقلوها به خودیخود مشکلساز نیست. نگرانی زمانی ایجاد میشود که یکی یا هر دو کودک در غیاب هم نتوانند به درستی عمل کنند؛ بهعنوان مثال، نتوانند بهتنهایی دوست بیابند، فعالیتهای مستقل انجام دهند، یا تصمیم بگیرند و در صورت نبود دیگری، دچار اضطراب شدید شوند. عوامل سنی به تنهایی نمیتوانند تعیینکننده باشند؛ بلکه شدت وابستگی و میزان اختلالی که در زندگی کودک ایجاد میکند، اهمیت بیشتری دارد.
والدین در چه مواقعی باید در اختلاف دوقلوها مداخله کنند؟
ارجمندی ادامه داد: والدین نیاز نیست هر گونه اختلافی را حل کنند؛ زیرا اختلاف سالم میتواند جزئی از فرآیند یادگیری مهارت حل تعارض باشد. با این حال، باید خط مرزی روشنی برقرار باشد؛ کودکان میتوانند با یکدیگر اختلاف داشته باشند، اما نباید اجازه دهند که به یکدیگر آسیب وارد کنند، مورد تحقیر قرار دهند یا یکدیگر را تهدید کنند. اگر تعارض به شدت به وجود آید و یا همراه با آسیب و ترس باشد، مشارکت والدین ضروری خواهد بود.
او در مورد افزایش اختلافات جسمانی و روانی میان دوقلوها در دوران بلوغ گفت: حتی دوقلوهای همسان نیز لزوماً با یک سرعت رشد نمیکنند. ممکن است یکی زودتر از دیگری مراحل بلوغ را طی کند، ظاهری متفاوت داشته باشد یا از لحاظ عاطفی آمادگی متفاوتی از دیگری برخوردار باشد.
این روانشناس افزود: در این دوره، مقایسههای جسمانی ممکن است بسیار آسیبزا باشد. والدین باید به هر نوجوان اجازه دهند که بلوغ را بهعنوان مسیری شخصی تجربه کند و درباره تغییرات جسمی، حریم خصوصی و احساسات، به گفتوگویی امن و بدون قضاوت بپردازند.
ارجمندی در مورد این تصور که والدگری یکسان همیشه معادل عدالت است، گفت: عدالت به معنای رفتار کاملاً یکسان نیست. ممکن است یکی از دوقلوها زمان بیشتری برای مطالعه، حمایت عاطفی بیشتر یا محدودیت متفاوتی نیاز داشته باشد. اصل مهم این است که برابری به معنای ارزشمندی هر دو کودک است؛ اما عدالت یعنی هرکدام آنچه برای رشد سالم خود نیاز دارند را دریافت نمایند.
او در پایان خاطرنشان کرد: مهمترین وظیفه والدین دوقلوها این نیست که همواره برابرای میان آنها برقرار کنند، بلکه باید کمک کنند هر یک از آنها در کنار داشتن روابط سالم با دوقلوی خود، هویت مستقلی و ارزشمندی بسازند.
انتهای پیام