درخشش طلای سبز در بافت خاک مقدس/ محصولی خوشحال که لبخند بر لب کشاورز نمینشاند!
هر دانه از خوشههای پسته، حکایتی است از ارتباط عمیق انسان با زمین و طبیعت؛ این داستان از باغهای پُر بار آغاز میشود و با مهارت و عشق باغداران دامغانی ادامه مییابد. روزها و ماهها تلاش و نگهداری، بههمراه آبیاری و انتظار، در نهایت به دانههایی خوشمزه و سبز تبدیل میشود؛ دانههایی که همچون جواهراتی از طبیعت، تازگی و شادابی را به سفرههای ایرانی میآورند.
پسته دامغان تنها یک محصول کشاورزی نیست؛ بلکه نمایانگر میراثی گرانبها از منطقه دامغان و نمادی از قدرت، تلاش و برکت خاک ایران است. رنگ سبز دلپذیر، مغز خوشبو، بافت ترد و طعم پایدار آن، این محصول را به یکی از خواستنیترین و ارزشمندترین محصولات کشاورزی در کشور تبدیل کرده است. به همین دلیل، از پسته دامغان به عنوان «طلای سبز» یاد میشود؛ طلایی که در دل باغهای سرسبز و تحت تابش نور خورشید شکل میگیرد نه در دل معادن.
هر مشت از این دانههای با ارزش، تجسمی از طبیعت، سلامتی و لذت را به ارمغان میآورد. محصولی که در هر دانهاش، گرما و نور خورشید، عطر خاک، زحمات باغداران و زیباییهای طبیعت ایران نهفته است. پسته دامغان، نشانی از طعم ابدی اصالت است؛ گوهری سبز که با عشق از دل زمین برمیخیزد و در دلها جا دارد.
یکی از باغداران روستای قدرتآباد با تجربهای ۴۰ ساله در کشاورزی، در گفتوگویی با خبرنگار ایسنا بیان کرد: «من از سن پنج سالگی به کشاورزی پرداختم و در این سن با پدرم به باغ میرفتم و کار پیوند زنی و هرس را آموختم. این حرفه را به دلیل علاقهام انتخاب کردم و در حال حاضر حدود ۱۲هزار متر زمین پستهکاری و کشاورزی دارم که در روستای قدرتآباد واقع شده است.»
حسین سلمری گفت: «در باغهایم علاوه بر درختان پسته، دیگر محصولات مانند انواع انگور، انار، انجیر، زردآلو، توت، شاتوت، سیب، زرشک، آلبالو، بادام، آلوچه، سبزی خوردن، گوجهفرنگی و بادمجان، فلفل شیرین و زعفران، خیار و لوبیا وجود دارد.»
او همچنین ذکر کرد: «مراحل اصلی کشت درخت پسته شامل کاشت، داشت و برداشت است. برای کاشت، لازم است تا شرایط اقلیمی منطقه (آب، زمین و باد) بررسی شود. باید توجه داشت که آیا کاشت درخت پسته در این زمین و منطقه به صرفه است یا خیر. نوع خاک و اینکه آیا زمین سنگلاخی، شور یا شنزار است، تأثیر زیادی دارد. بهترین زمین برای کاشت پسته دارای ۷۰ درصد خاک رس و ۳۰ درصد ماسه، با عمق حداقل ۵ متر است. از جمله کارهای اصلی در طول سال نیز شامل آبیاری و کوددهی است.»
این کشاورز در خصوص روشهای آبیاری و انواع آفات درختان پسته اشاره کرد: «آبیاری درختان پسته به صورت قطرهای، از طریق منابع آب زیرزمینی یا غرقابی انجام میشود. در مناطقی با کمآبی، با احداث استخرهای بتنی، پلیمری یا خاکی، آبیاری تحت فشار یا همان آبیاری قطرهای صورت میگیرد. آفات و بیماریهای مهم درختان پسته شامل پِسیل، کرم سَرشاخهخوار، کِرمانیا، شپشک واوی، شپشکهای خونی، بالشتکها و زنجرهها میباشد.»
سلمری در مورد توجه به درختان گفت: «از زمان کاشت تا برداشت محصول، نحوهی رسیدگی به درختان بسیار اهمیت دارد. اگر مدیریت خوبی روی درختان انجام شود، در سال سوم میتوان برداشت اولیه را انجام داد، اما اگر در این زمینه کوتاهی شود، ممکن است برداشت محصول تا ۲۰ سال به طول بینجامد.»
وی زمان برداشت محصول پسته را نیز چنین بیان کرد: «برداشت پسته تقریباً از اواخر مرداد تا اواخر آبان (در طی سه ماه) آغاز میشود، زیرا وجود پستههای پیشرس و دیررس، فاصله زمانی را در برداشت محصولات ایجاد میکند.»
این باغدار در ادامه به اهمیت تغذیه مناسب درختان در فصل مناسب اشاره کرد و بیان داشت: «تغذیه صحیح درختان شامل هَرَس و آبیاری به موقع است. (در زمستان، تغذیه باید از ریشه با استفاده از کودهای شیمیایی و حیوانی صورت گیرد؛ که این کار از اواخر ماه آذر تا اواخر ماه اسفند انجام میشود.) بر اساس شرایط آب و هوایی و مبارزه با آفات، محصولات میتوانند از کیفیت و بازدهی بالایی برخوردار شوند.»
یکی دیگر از باغداران پسته به مشکلات اساسی در این حوزه و انتظارات کشاورزان از مسئولین اشاره داشت و گفت: «بزرگترین چالش کشاورزان در این منطقه، کم آبی است.»
میثم زحمتکش، کشاورز روستای اَمرِوان دامغان در گفتوگویی با ایسنا بیان کرد: «کمآبی موجب میشود که باردهی محصولات دیگری نیاز به بهبود یافته و کیفیت بهتری داشته باشد. همچنین به خشکی سرشاخههای درخت و ریزش محصولات منجر میشود.»
او با اشاره به فشارهای اقتصادی گفت: «با توجه به شرایط تورمی و وضعیت اقتصادی، هزینهها برای کود، سم و نیروی کار برای رسیدگی به مزارع و باغها افزایش یافته است. پسته دامغان به علت چربی و انس بالا و طعم لذیذ آن، قیمت بالایی در سطح جهانی دارد؛ اما در این بین، دلالان بیشترین سود از این محصول را به جیب میزنند.»
این کشاورز تأکید کرد: «کشاورزان انتظار دارند که واردات خارجی کاهش یابد و صادرات پسته افزاش پیدا کند. همچنین مسئولان باید با آوردن دستگاههای مکانیزه صنعتی برای تولید کره پسته، نئوپان (تختهای که از چوب، برگ، زاج و پوست پسته ساخته میشود)، مربای پوست پسته و تولید زغال چوب پسته، اقدامات لازم را انجام دهند.»
دزدی محصول، دشوارترین بخش فعالیت ماست
زحمتکش افزود: «به عنوان یک کشاورز، سختترین قسمت کار، دزدیده شدن محصولم است. زمانی که پس از یازده ماه زحمت و انتظار، وقت برداشت میرسد و میبینم دزدان شبانه به باغات میآیند و نه تنها محصولات را از درختان میچینند، بلکه به درختان آسیب زده و آنها را میشکنند. همچنین دیگر چالش موجود، عدم وجود سموم مطلوب و قیمت بالای کودهای شیمیایی است.»
وی به شیرینترین لحظههای کشاورزی اشاره کرد: «شیرینترین لحظه برای من، ارائه محصولی با کیفیت و ارگانیک به مردم است. علاقهام به کشاورزی باعث شده تا با وجود تمامی مشکلات و چالشها، به این شغل ادامه دهم؛ البته توجه داشته باشید که کشاورزی امروز به سمت صنعتی شدن پیش میرود و از شکل سنتی خارج شده است.»
این باغدار دامغانی ادامه داد: «توصیه من به جوانانی که میخواهند وارد کشاورزی شوند این است که ابتدا علاقه داشته باشند، سپس پشتوانه اقتصادی داشته باشند و در نهایت صبر و استقامت را در خود پرورش دهند تا به موفقیت برسند.»
زحمتکش در پایان صحبتهایش گفت: «نه تنها در منطقه ما بلکه در هر جایی که درختان پسته وجود دارد، کشاورزی میتواند به در عرصههای جدید اقتصادی وارد شود. وقتی این محصول به بار نشیند، میتوانید بهترین آسایش و امنیت را برای خود فراهم کنید. مهمترین درخواست ما از مسئولان این است که برای خرید و فروش پسته، حضور دلالان و واسطهها را به حداقل برسانند و خود دولت بهطور مستقیم وارد عمل شود.»
او همچنین افزود: «آینده پستهکاری و کشاورزی دامغان را بسیار روشن و ایدهآل میبینم، زیرا پسته بهعنوان طلای سبز این منطقه شناخته میشود.»
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دامغان نیز درباره وضعیت باغهای پسته در سالهای اخیر به خبرنگار ایسنا توضیح داد: «باغهای پسته دامغان به دلیل کاهش بارندگی، افت سطح آبهای زیرزمینی و وقوع تنشهای دمایی با چالشهای متعددی مواجه شدهاند. با این حال، باغدارانی که به درستی آبیاری، تغذیه و مبارزه با آفات را مدیریت کردهاند، عملکرد خوبی داشتهاند.»
اسماعیل شوکتآبادی شرح داد: «مساحت زیر کشت پسته در شهرستان دامغان تقریباً ۱۸ هزار هکتار است. در سالهای اخیر به دلیل محدودیت منابع آب، توسعه باغهای جدید بسیار کم شده و بیشتر تمرکز بر حفظ، احیا و افزایش بهرهوری باغهای موجود است.»
او گذشته به نقاط مهم پستهخیز در دامغان اشاره علی دامیننکوه، فرات و امیریه را به عنوان مهمترین مناطق ذکر کرد و افزود: «بهترین سالهای تولید معمولاً به سالهایی مربوط میشود که شرایط آب و هوایی مساعد، سرمای دیررس بهاره رخ ندهد و منابع آب در وضعیت مطلوبی قرار داشته باشند؛ اما بدترین سالها معمولاً بهدلیل سرمازدگی بهاره، خشکسالی، کمآبی، گرمای شدید تابستان و افزایش خسارت آفات و بیماریها است.»
مدیر جهاد کشاورزی دامغان در پاسخ به این سؤال که آیا کاهش یا افزایش تولید پسته در سالهای اخیر ناشی از خشکسالی بوده یا مدیریت باغها، تصریح کرد: «هر دو عامل مؤثرند، اما عامل اصلی کاهش تولید، کمآبی و خشکسالی است. البته مدیریت صحیح باغ شامل تغذیه اصولی، آبیاری مناسب، اصلاح خاک و کنترل به موقع آفات میتواند بخش مهمی از خسارات را کاهش دهد.»
شوکتآبادی در مورد میزان آسیبدیدگی باغهای پسته دامغان به اثرات خشکی یا سرمازدگی گفت: «شدت خسارت در مناطق مختلف متفاوت است و شرایط هر سال تغییر میکند. معمولاً بیشترین خسارتها ناشی از کمآبی، کاهش سطح آبهای زیرزمینی و در برخی سالها سرمازدگی بهاره است که منجر به کاهش محصول و ضعف درختان میشود.»
وی همچنین تأکید کرد: «مهمترین چالشها برای کشاورزان و باغداران شامل کمبود آب، شوری آب و خاک، افزیش هزینههای تولید، نوسان قیمت نهادهها، تغییرات آب و هوایی، آسیبهای آفات و بیماریها و کمبود نیروی کار و مشکلات بازاریابی و صادرات است.»
مدیر جهاد کشاورزی شهرستان دامغان اضافه کرد: «پسته دامغان همچنان یکی از مهمترین ظرفیتهای اقتصادی و کشاورزی در این منطقه به شمار میآید؛ اما برای حفظ این سرمایه با ارزش نیازمند مدیریت علمی منابع آب، تغذیه اصولی باغها و حمایت مستمر از باغداران هستیم. اولویت اصلی ما تعامل درست برای افزایش بهرهوری، روشهای نوین آبیاری، اصلاح و تغذیه منطقی باغها، آموزش باغداران، کنترل آفات و بیماریها و حمایت از طرحهای کاهش اثرات کمآبی است.»
شوکتآبادی تأکید کرد: «اگر مدیریت منابع آب، آموزش باغداران، و به کارگیری روشهای نوین آبیاری و تغذیه صحیح بهطور جدی مورد توجه قرار گیرد، میتوان به حفظ و حتی افزایش بهرهوری باغها امیدوار بود. اما اگر روند افت منابع آب و تغییرات جوی ادامه یابد بدون اجرای برنامههای اصلاحی، تولید با چالشهای بیشتری مواجه خواهد شد.»
وی در پایان بیان داشت: «براساس برنامههای اولویتدار ما، حمایت از سامانههای نوین آبیاری، تأمین اعتبارات لازم، ارائه تسهیلات کمبهره برای احیا و بهبود باغها، حمایت از بیمه محصولات کشاورزی و جبران خسارات ناشی از خشکسالی و سرمازدگی، توسعه آموزشهای فنی و ترویجی برای باغداران، تقویت صادرات، فرآوری و بازاریابی پسته و ایجاد ارزش افزوده از جمله برنامههای ماست.»
نگارنده: ثنا سلمری _ ایسنا سمنان
انتهای پیام