ایران‌خودرو چه راه‌هایی برای تبدیل شدن به «تویوتای ایران» دارد؟
فرارو- حمید کشاورز، نماینده سهامداران عمده ایران خودرو به تازگی در مراسم روز خبرنگار، از استراتژی نوین این مجموعه صنعتی رونمایی کرد. او تصریح کرد: «هدف ما در گروه صنعتی ایران‌خودرو، تبدیل شدن به تویوتای ایران است.» این اظهارنظر کشاورز در پی وضعیت فعلی اقتصادی کشور و چالش‌های صنعت خودرو، احساسات متفاوتی را برانگیخت که عمدتاً نیز منفی بودند.
به گزارش فرارو، تویوتا در حوزه خودروسازی، بیشتر از آنکه فقط یک برند باشد، نماینده یک فرهنگ و استراتژی مدیریتی خاص است. این سیاست‌های راهبردی، تویوتای ژاپن را در طول سال‌ها به راس صنعت خودروسازی رسانده و هر ساله نام این برند در میان برترین‌های تجاری دنیا و خودروهایش در فهرستهای پرفروش قرار دارد.
آیا ایران‌خودرو قادر به پیمودن چنین مسیری است یا این اظهارات فقط به منظور جلب توجه و تبلیغاتی مطرح شده است؟ با توجه به شرایط فعلی صنعت خودرو و چالش‌های اقتصادی، برای تحلیل دقیق نظرات نماینده سهامداران عمده ایران‌خودرو، گفتگویی با امیرحسن کاکایی، استاد دانشکده مهندسی خودروی دانشگاه علم و صنعت ایران داشتیم.
تویوتا یک فرهنگ است، نه فقط یک برند
کاکایی با اشاره به اینکه بیان این موضوع با واکنش‌های گاه منفی همراه بود، اظهار داشت: «با وجود این واکنش‌ها، حقیقتاً آنچه کشاورز مطرح کرد کاملاً درست است. اما برای درک عمیق‌تر این مسئله، باید بدانیم تویوتا چیست؟ با نگاه به محصولات این شرکت، متوجه می‌شویم که پس از سال‌ها تلاش، آنها محصولاتی را در دسته اقتصادی و لوکس ارائه داده‌اند که در سراسر جهان با اطمینان خریداری می‌شود؛ از کرولای اقتصادی تا لکسوس، هیچ تفاوتی در کیفیت و اعتماد به این برند وجود ندارد. اما ویژگی برجسته تویوتا، نظام تضمین کیفیت یا سیستم مدیریت جامع (TQM) است که جهانیان آن را می‌شناسند.»
او ادامه داد: «در واقع، خودروساز در مسیری قرار می‌گیرد که مشتری با اطمینان از کیفیت محصول اقتصادی اقدام به خرید می‌کند. اقتصادی بودن یک خودرو تنها به معنای قیمت پایین آن نیست. جنبه اصلی اقتصادی بودن خودرو، هزینه‌های بهره‌برداری آن در طول عمرش است. قطعات مورد نیاز باید در دسترس باشند و به غیر از سرویس‌های دوره‌ای معمول، نباید نیاز به تعمیرات اساسی در یک بازه مشخص داشته باشد و همچنین باید خدمات پس از فروش معقول و استاندارد ارائه گردد.»
این کارشناس صنعت خودرو بیان کرد: «نظام تضمین کیفیت به معنای کنترل کیفیت قطعات در خط تولید نیست. این فرآیند از زمان طراحی خودرو آغاز می‌شود و تا مرحله بازیافت آن ادامه دارد. علتی که گفته نشد ایران‌خودرو می‌خواهد به رنو، پژو یا بنز ایران تبدیل شود، این است که این صحبت باید در زمینه فرهنگ و مفهوم تویوتا قرار گیرد.»
استاد دانشگاه علم و صنعت اشاره کرد: «به نظر می‌رسد این تغییر روند از سال گذشته آغاز شده و صرفا در این اظهارات تجلی یافته است. مهم است که بدانیم سال گذشته نه تنها بزرگ‌ترین جنگ در ایران رخ داد، بلکه اوضاع اقتصادی نیز به شدت دشوار بود. با این حال در سال ۱۴۰۵ نیز وضعیت اقتصادی احتمالاً بدتر خواهد شد. اما چه زمانی می‌توانیم متوجه تغییر این راهبرد شویم؟ اخیراً ایران‌خودرو فراخوانی برای تعویض رایگان یک قطعه ایمنی، در خودروهای ۲۰۶، ۲۰۷ و رانا اعلام کرد که به نمایندگی‌های سراسر کشور اعلام شده است. طبیعتاً، صف‌های طولانی نیز تشکیل شد زیرا تعداد این خودروها بسیار زیاد است و چنین پروژه‌ای در یک شب یا دو شب انجام نمی‌شود؛ اما اصل انجام این کار بسیار حائز اهمیت است.
تغییر راهبرد در دوران جنگ
کاکایی ادامه داد: «به صراحت بگویم، از مطرح شدن این اظهارات در شرایط فعلی شگفت زده شدم. زیرا اکنون در یکی از نامطلوب‌ترین مقاطع تاریخی از نظر اقتصادی قرار داریم و ادعای تبدیل ایران به تویوتا نیز ادعایی کوچک نیست. باید در نظر داشت که ما اکنون با تحریم‌های جدید و محدودیت‌های دریایی مواجه هستیم. در کنار این، دور جدیدی از فشار اقتصادی شروع شده و باید انتظار نتایج آن را بکشیم. به ویژه محاصره دریایی بسیار حیاتی است زیرا نمی‌توان ترانزیت و مرزهای زمینی را به طور کامل جایگزین آن کرد.»
او افزود: «با این حال، اگر از دیدگاهی دیگر به این موضوع بنگریم، در شرایطی که خودروسازی ایران در سال گذشته با چالش‌های عظیم روبرو بود و برخی از خودروسازان در حال پیاده‌روی در مرز نابودی بودند، ایران خودرو توانست ثبات خود را حفظ کند. ثبات در تولید و مدیریت زنجیره تأمین نیز در این موفقیت تاثیر بسزایی داشت که از ارکان کلیدی TQM محسوب می‌شود.»
این کارشناس صنعت خودرو بیان کرد: «ایران‌خودرو در کنار شرایط سخت کشور، با چالش‌های زیادی مواجه بوده و به نظر می‌رسد مدیران آن در حال تلاش برای حل این مشکلات هستند. با یک سابقه چند دهه‌ای در این صنعت، طبیعی است که حل مشکلات به سرعت ممکن نیست. به خصوص در میانه جنگ کنونی. اما بیان این موضوع در چنین شرایطی و مشاهده برخی نشانه‌ها نشان می‌دهد که راهبردها طراحی شده‌اند و در جمله «تبدیل شدن به تویوتای ایران» خود را نمایان می‌سازند.»
کاکایی acrescentou: «فراخوان خودروها برای حل یک مشکل، افزایش گارانتی پژو ۲۰۷ به ۴ سال، ارائه مدل‌های جدید مانند سفیر، تولید اینوی هیبرید، به‌روزرسانی موتورهای ضعیف تارا اتومات که با موتور توربوشارژ جایگزین می‌شود و همچنین تغییرات در مدیریت زنجیره تأمین و نقدینگی، از جمله نشانه‌هایی هستند که شاهد آنها هستیم. تمامی این تحولات در شرایط جنگی رخ داده‌اند. مهم است بدانید که تغییرات در صنعت خودرو به شکل آنی نمایان نمی‌شود. زمان می‌برد تا این تحولات زمانی برای مشتری و مردم حس شود.»
گام‌های ایران‌خودرو در یک سال اخیر
استاد دانشگاه علم و صنعت ایران بر این باور است که تغییرات در ایران خودرو باید در سطوح مختلف بررسی گردد. در پاسخ به سوالی مبنی بر اقدامات صورت گرفته برای نیل به این هدف، گفت: «اگر بخواهیم واقع بینانه به این شرایط نگاه کنیم، باید تمامی ابعاد آن را در نظر بگیریم. نباید از تأثیر محاصره دریایی بر وضعیت غافل شویم، زیرا در حال حاضر لجستیک ما قفل شده است. اما کماکان تولید روزانه ۲۰۰۰ خودرو در ایران‌خودرو نشان‌دهنده مدیریت زنجیره تأمین و فرآیندهای حمل و نقل است.»
او همچنین افزود: «ایران‌خودرو توانسته روابط خود را با زنجیره تأمین بازسازی کند. پرداخت‌ها به موقع انجام می‌شوند، هر چند با چالش‌های نقدینگی رو به رو هستند، اما روند کارشان شفاف‌تر شده و سعی در حفظ رضایت تأمین‌کنندگان دارند تا ثبات تولید حفظ گردد. ولی مشخص نیست این وضعیت با ادامه محاصره و اعمال تحریم‌های جدید، چه مدت پایدار خواهد ماند.»
کاکایی تأکید کرد: «مدیریت این سازمان هم دچار تغییراتی شده است. ابتدا مدیرعاملی از درون صنعت وارد شد که دارای تخصص در تولید بود و موفق به ساماندهی شرایط و رسیدن به ثبات شد و برخی مشکلات ساختاری را حل کرد. سپس قائم مقام مدیرعامل پیشین، با ملزومات استراتژیک و توسعه محصولات، راه را ادامه داد. تغییراتی نیز در هیئت مدیره ایجاد شده است. به عبارت دیگر، مسأله شرکت‌داری در ایران خودرو در حال اصلاح است. برخی اقدامات به آرامی پیش می‌رود و برخی دیگر با تاکید بیشتری انجام می‌شوند. آنها در حال عیب‌یابی و بهبود ساختار هستند.»
او بابیان برخی اقدامات حقوقی مسائل را ادامه داد: «کارها باید مطابق با چارچوب‌ها و قوانین انجام گردد. ایران خودرو سال گذشته به سمت پیشبرد حقوق سهامداران، خودروسازان و زنجیره تأمین حرکت کرد و تلاش کرد مشکلات قیمت‌گذاری را تا حد ممکن بهبود بخشد. این روند پیچیده و تخصصی است و ممکن است صحبت‌های ما را طولانی‌تر کند.بانی با اقداماتی که در حوزه حسابرسی و مدیریت مالی صورت گرفته است، توانسته‌اند سازوکار قیمت‌گذاری را در چارچوب‌های قانونی و با همکاری سازمان حمایت شکل دهند.»
تویوتا نتیجه ثبات اقتصادی بود
استاد دانشگاه علم و صنعت مجدداً تاکید کرد که اثرات تمامی این اقدامات فقط زمانی نمایان می‌شود که مردم آن را در خودروهایی که سوار می‌شوند و همچنین در خدمات پس از فروش لمس کنند. کاکایی بیان کرد: «متأسفانه باید بگویم که شرایط اقتصادی در حال حاضر بسیار بحرانی است و این وضعیت فقط مختص صنعت خودرو نیست. به همین دلیل نمی‌توان پیش‌بینی دقیقی درباره آینده داشت. اگر قصد داریم مسیر تویوتا را دنبال کنیم، باید متوجه باشیم که تویوتا در کشوری با اقتصادی پایدار به موفقیت رسید. ایده‌ها و استراتژی‌های مدیران آن در کنار فرهنگ غنی ژاپنی برای کار گروهی و در نهایت مفهوم TQM، بدون ثبات اقتصادی، مدیریت تورم و سیاست‌گذاری اقتصادی، به ثمر نمی‌نشیند.»
او تأکید کرد: «متأسفانه در کشور ما، مسئولین در عمل به شکل ضد توسعه صنعتی عمل می‌کنند. برای مثال، تخصیص ارز بدون برنامه‌ریزی انجام می‌شود. در حالی که لازم است مشکلات صنعت حل و ساماندهی شوند، اما مسئولینی که به حل این مشکلات موظف هستند، به امور واردات خودرو پرداخته‌اند. اگر مشکلات صنعتی حل شوند، می‌توانیم از این دوران سخت عبور کنیم، زیرا زیرساخت‌های لازم در دسترس داریم. مهم این است که بخواهیم. یک زمانی ما صحبت از تبدیل به ژاپن اسلامی می‌کردیم که مفهوم عمیقی داشت. ژاپن به خودی خود برای ما اهمیتی ندارد. آنچه حیاتی است، یک ساختار حکمرانی منظم و توسعه‌گرا بر مبنای رشد صنعتی و تجاری است.»