به نقل از لایو ساینس، محققان در ناحیه بوهمیای مرکزی واقع در جمهوری چک موفق به کشف یک سازه پیشاتاریخی شدند که قدمت آن به حدود ۶٬۵۰۰ سال پیش برمیگردد و گمان میرود برای اهداف آیینی و رصد چرخههای خورشید و ماه طراحی شده است.
این سازه در نزدیکی روستای Chleby قرار دارد و به طور تقریبی ۱۰۰۰ سال پیش از استونهنج در بریتانیا ساخته شده است. باستانشناسان آن را محوطهای بزرگ و دایرهای شکل توصیف میکنند که ممکن است مرکز برگزاری مراسمهای آیینی بوده باشد.
قطر این سازه به حدود ۲۳۰ متر میرسد و حفرهای به عمق تقریباً ۲٫۵ متر در اطراف آن وجود دارد. در نقاط مختلف این خندق، ۱۲ ورودی دیده میشود که به فضای داخلی سازه راه پیدا میکنند.
تحقیقات نشان میدهد که دیوارههای این محوطه به احتمال زیاد با استفاده از ردیفی از تیرکهای چوبی ساخته شدهاند. همچنین، وجود بقایای استخوان حیوانات در خندق، گمانهزنیهایی مبنی بر استفاده از جمجمه و شاخهای گاو برای تزئین ورودیها به وجود آورده است.
۱۲ ورودی به شکل تصادفی طراحی نشده بودند
این محوطه با بسیاری از سازههای مشابه در دوره نوسنگی تفاوت دارد و این تفاوت به چیدمان کنونی ورودیها بازمیگردد. محققان بعد از تحلیل دقیق موقعیت ۱۲ ورودی پی بردند که این طراحی به صورت تصادفی نبوده است، بلکه هندسه این سازه به گونهای تنظیم شده که افراد درون آن قادر به مشاهده رویدادهای مهمی از چرخه خورشید و ماه باشند.
یکی از این رویدادها به انقلاب تابستانی مربوط میشود؛ زمانی که خورشید در بلندترین روز سال زاده میشود. ورودیهای دیگر نیز به مشاهده غروب خورشید در انقلاب زمستانی کمک میکردند.
تنظیمات سازه حتی با یکی از چرخههای طولانی ماه نیز در ارتباط است. پژوهشها نشان میدهد که برخی ورودیها به شکلی قرار داده شدهاند که اتلاقهای بسیار دور ماه در افق در گردش ۱۸٫۶ ساله قابل دیدن باشند.
این کشف باعث شده تا باستانشناسان این اعتقاد را داشته باشند که سازه کلاً یک محوطه محصور معمولی نبود، بلکه پیوندی با نظام آیینی و نجومی جوامع کشاورز آن زمان را نشان میدهد.
نقش گاوها در آیینهای این محوطه چگونه بود؟
یافتن بقایای استخوانهای حیوانات در داخل خندق سرنخی دیگر از کارکرد این محوطه را نمایش میدهد. پژوهشگران مشکوک هستند که جمجمهها و شاخهای گاو در اطراف ورودیها قرار داشتهاند. گاو در جوامع نخستین کشاورزی اروپا نقش مهمی داشته و میتوانسته به عنوان نمادی از قدرت و باروری تلقی شود.
در نتیجه، ترکیب این سازه دایرهای، جهات نجومی و نشانههایی که با گاو مرتبط است، نمایی از یک محوطه آیینی پیچیده را به تصویر میکشد؛ محوطهای که به احتمال زیاد، آسمان، کشاورزی و باورهای مذهبی را به هم پیوند میزده است.
استونهنج تنها اثر باستانی برای رصد آسمان نبود
ارتباط این سازه با آسمان و زمانهای مختلف سال شباهت جالبی به استونهنج دارد. محور استونهنج نیز با رویدادهای خورشید هماهنگ است، ولی محوطه Chleby دارای قدمت بسیار بیشتری است. تاریخگذاری آن به حدود ۶٬۵۰۰ سال پیش میرسد، در حالی که ساخت قسمتهای اصلی استونهنج چند قرن بعد آغاز شد. این تفاوت زمانی گواه بر آن است که توجه انسانهای پیشاتاریخی اروپا به حرکات آسمانی به مراتب پیش از ایجاد بناهای سنگی معروف بریتانیا آغاز شده است.
با این حال، پژوهشگران هنوز این سازه را به عنوان یک «رصدخانه» به معنای امروزی آن نمیشمارند. شواهد بیشتر از جنبههای مذهبی و آیینی آن حمایت کرده و ارتباط آن با خورشید و ماه احتمالاً بخشی از همین نظام اعتقادی بوده است.
محوطهای که طی زمان تغییر کاربری داد
کاربرد آیینی این محوطه به طور دائمی ادامه نیافت. تحلیلهای باستانشناسی نشان میدهد که در قرنهای بعد، این مکان همچنان مورد استفاده قرار گرفته است.
در دوران فرهنگ اونیتیسی که تقریباً بین ۲۳۰۰ تا ۱۶۰۰ پیش از میلاد است، دستکم ۱۸ نفر در این منطقه دفن شده بودند. برخی از این دفنها ممکن است حاکی از آن باشد که محوطه هنوز هم تا حدی ارزش آیینی خود را حفظ کرده بود؛ اما در عصر آهن، تقریباً از ۸۰۰ پیش از میلاد، یک سکونتگاه عادی در این منطقه بنا شد. خندق نیز به تدریج پر شد و سازهای که احتمالاً زمانی به عنوان محل برگزاری مراسم و مشاهده پدیدههای آسمانی استفاده میشد، در نهایت جای خود را به محل زندگی روزمره مردم داد.
رازهای بیشتری در دل خاک پنهان است
تحقیقات در این محوطه ادامه دارد و باستانشناسان اهتمام دارند تا خاک آن را نیز مورد بررسی قرار دهند. خاک یک محوطه باستانی ممکن است شامل شواهد شیمیایی فعالیتهای انسانی باشد؛ از بقایای مواد غذایی و سوخت گرفته تا نشانههایی که اطلاعاتی را درباره نحوه استفاده از فضا ارائه دهند.
محققان امیدوارند که این بررسیها مشخص کند که افراد در زمانهای مختلف چگونه از این محوطه استفاده میکردند و آیا کاربرد آیینی آن در طول زمان دچار تغییر شده است یا خیر.
آنچه تا به حال مشخص شده، وجود یک سازه بزرگ و بیسابقه در مرکز اروپا است که حدود ۶٬۵۰۰ سال پیش ساخته شده و ورودیهای آن با دقت قابل توجهی نسبت به چرخههای خورشید و ماه طراحی شدهاند؛ بنایی که نشان دهنده توجه انسان در دورههای پیشاتاریخی به آسمان، آیین و زمانسنجی بوده و بسیار قبلتر از استونهنج آغاز شده است.