کمبود معاینه فنی خودروهای برقی در کشور و الگوی چین برای تعیین استانداردهای نوین

به نقل از ایسنا، آلودگی هوا، تغییرات اقلیمی و وابستگی به منابع سوخت فسیلی، بسیاری از کشورهای جهان را به سوی توسعه خودروهای برقی و هیبریدی هدایت کرده است. در سال‌های اخیر، سهم این نوع وسایل نقلیه در ناوگان حمل‌ونقل بین‌المللی به طرز چشمگیری افزایش یافته و بسیاری از دولت‌ها با ارائه مشوق‌های متنوع تلاش کرده‌اند تا فرآیند جایگزینی خودروهای برقی به جای مدل‌های بنزینی و دیزلی را تسریع کنند.

با پیشرفت این فناوری، سؤالات مهمی مطرح شده است؛ خودروهایی که فاقد موتور درون‌سوز هستند (یعنی خودروهای برقی)، بر چه اساسی باید مورد بازرسی فنی قرار گیرند؟ آیا معیارهای معاینه فنی فعلی خودروهای بنزینی برای این نوع خودروها کافی است یا نیاز به تدوین استانداردهای تازه و ویژه‌ای برای ارزیابی سلامت و ایمنی این وسایل نقلیه دارند؟

گزارش «تحلیل، ارائه و جمع‌بندی مؤلفه‌های معاینه فنی خودروهای برقی و هیبریدی» که از سوی مرکز مطالعات و برنامه‌ریزی شهری تهران منتشر شده، به این سؤال پاسخ داده و تجربیات پنج کشور انگلیس، آلمان، ژاپن، ایالات متحده و چین را در زمینه معاینه فنی این خودروها بررسی کرده است.

چرا معاینه فنی خودروهای برقی مهم است؟

اولین پرسش درباره خودروهای برقی و هیبریدی این است که چرا چنین خودروهایی نیاز به معاینه فنی دارند؟ درست است که این خودروها فاقد موتور درون‌سوز هستند و بنابراین آلاینده‌های معمولی خودروهای بنزینی را منتشر نمی‌کنند. اما آن‌ها از اجزای حیاتی دیگری استفاده می‌کنند که باید به‌طور منظم بررسی و پایش شوند. باتری‌های با ولتاژ بالا، سیستم ترمز احیاکننده، سامانه‌های الکترونیکی و تجهیزات ایمنی از جمله قسمت‌هایی هستند که سلامت آن‌ها به‌طور مستقیم بر ایمنی و کارایی خودرو تأثیر می‌گذارد و عدم نظارت کافی بر این اجزا ممکن است خطرات ایمنی جدی به‌وجود آورد و عملکرد خودرو را کاهش دهد. خطر آتش‌سوزی باتری نیز یکی از تهدیدات برای این خودروها است و الزامی بودن معاینه فنی را برجسته می‌کند زیرا باتری‌های خودروهای برقی در صورت آتش‌سوزی، حرارت بیشتری تولید کرده و زمان بیشتری برای خاموش‌سازی نیاز دارند.

انگلیس؛ بازرسی چشمی به‌جای استاندارد مستقل معاینه فنی

در انگلستان، خودروهای برقی و هیبریدی باید از سه سال پس از تولید، به‌طور سالانه معاینه فنی شوند. این آزمون به‌طور کلی مشابه معاینه فنی خودروهای بنزینی است، اما بررسی‌های مربوط به آلایندگی، اگزوز و سیستم سوخت‌رسانی از آن حذف شده و قانونی برای ارزیابی بخش‌هایی چون ترمز، فرمان، چراغ‌ها، بدنه و ایمنی سرنشینان وجود دارد. با این حال، هنوز هیچ استاندارد مستقل برای بازرسی فنی سیستم‌های الکتریکی خودروهای برقی وجود ندارد و تنها بازرسی چشمی کابل‌ها، اتصالات و قطعات الکتریکی انجام می‌شود.

آلمان؛ تمرکز بر عایق‌بندی و اتصالات، اما عدم دسترسی به اطلاعات باتری

در آلمان، بازرسی فنی شامل بررسی عمومی و آزمون آلایندگی است که در مورد خودروهای برقی، بخش آلایندگی از آن حذف می‌شود. به جای آن، ارزیابی وضعیت ظاهری و عایق‌بندی باتری‌های ولتاژ بالا، کابل‌ها، سیستم خنک‌کننده، اتصالات ایمنی و عملکرد صحیح پورت شارژ صورت می‌گیرد، اما این ارزیابی‌ها در بیشتر موارد فقط به صورت ظاهری انجام می‌شود و بازرسان به اطلاعات داخلی باتری یا تست جامع ایمنی الکتریکی دسترسی ندارند. همچنین در اتحادیه اروپا نیز استانداردهای ایمنی برای سیستم‌های محرکه الکتریکی، از جمله ایمنی ولتاژ بالا، ایمنی پس از تصادف، مقاومت در برابر نفوذ آب و مدیریت انرژی در نظر گرفته شده است.

ژاپن؛ بازرسی OBD به‌جای آزمایش اگزوز

در ژاپن، خودروهای برقی مانند خودروهای بنزینی، باید سه سال پس از خرید و سپس هر دو سال یک‌بار تحت معاینه فنی قرار گیرند. در این خودروها، بسیاری از بخش‌ها مانند اگزوز، مخزن سوخت و پژوهش روغن موتور از فرایند معاینه حذف شده و این منجر به کاهش هزینه‌های نگهداری می‌شود. اما هنوز الزامات خاص و متمایزی که خودروهای بنزینی را از هیبریدی ها مجزا کند، وجود ندارد.

آمریکا؛ نظام غیرمتمرکز و ناهماهنگ در معاینه فنی خودروهای برقی

در ایالات متحده، به علت عدم وجود قاعده فدرال واحد، قوانین مربوط به معاینه فنی خودروهای برقی در ایالت‌های گوناگون متفاوت است؛ برخی ایالت‌ها هیچ الزامی برای بازرسی ندارند، در حالی که ایالت‌هایی مانند کالیفرنیا و نیویورک قوانین خاصی برای خودروهای برقی وضع کرده‌اند. این دستورالعمل‌ها شامل رعایت پروتکل‌های ایمنی برای تجهیزات ولتاژ بالا، گزارش نشت باتری، بررسی سلامت کابل‌ها و پورت‌های شارژ و در برخی مراکز ارزیابی نرم‌افزاری برای سیستم‌های مدیریت انرژی است. با این حال، فقدان یک نظام ملی منسجم هنوز یکی از معضلات اصلی این سیستم به حساب می‌آید.

چین؛ تنها کشور با استاندارد خاص و کمی

چین تنها کشوری است که یک استاندارد مستقل و تخصصی برای معاینه فنی خودروهای برقی تدوین کرده است. این استاندارد که از مارس ۲۰۲۵ به مرحله اجرایی درمی‌آید، آزمون ایمنی باتری را به قانون تبدیل کرده و علاوه بر آن، بررسی موتور محرکه، سیستم کنترل الکترونیکی و ایمنی الکتریکی را نیز شامل می‌شود. روند بازرسی شامل ارزیابی ظاهری، آزمون دشارژ باتری، آزمون شارژ و تست مقاومت عایق در خودروهای هیبریدی و پایش عملکرد اجزای کلیدی از طریق سیستم OBD-EV می‌شود. نتیجه نهایی در دو وضعیت «عادی» و «توصیه به تعمیر و نگهداری» اعلام می‌گردد.

آمار جهانی؛ رشدی که نیاز به استاندارد را فوری می‌کند

این نکته غیرقابل انکار است که فروش جهانی خودروهای برقی در سال ۲۰۲۳ به حدود ۱۴ میلیون دستگاه رسید؛ رقمی که نشان‌دهنده افزایش ۳۵.۳ درصدی نسبت به سال پیش است. این داده به این معناست که به‌طور متوسط، در هر هفته از سال ۲۰۲۳، بیش از ۲۵۰ هزار خودروی برقی در سراسر دنیا به فروش رفته‌اند؛ رقمی که حتی بیشتر از کل فروش سالانه خودروهای برقی در سال ۲۰۱۳ است. همچنین پیش‌بینی می‌شود که تا پایان ژوئن ۲۰۲۴، تعداد خودروهای "نو انرژی" در چین به اکثریت ۲۴.۷ میلیون دستگاه برسد. در چنین اوضاعی، رسیدن به استانداردهای جهانی برای صدور معاینه فنی این خودروها اهمیت بیشتری پیدا می‌کند.

مراکز معاینه فنی تهران باید تجهیز شوند

براساس گزارش مرکز مطالعات شهرداری تهران، این شهر که برای نخستین بار با کمک شهرداری، موفق به راه‌اندازی سیستم حمل‌ونقل عمومی برقی شده است، باید تسریع در صدور معاینه فنی برای خودروها، اتوبوس‌ها و تاکسی‌های برقی با ارزیابی سلامتی این وسایل نقلیه نیز در دستور کار قرار گیرد و مراکز معاینه فنی فعال در سطح شهر باید برای خودروهای برقی به تجهیزات و امکانات مناسب مجهز شوند تا بتوان معاینات لازم را انجام داد و آینده‌ای روشن برای صنعت خودروسازی رقم زد.

تعداد بیش از ۱۷۵۰ تاکسی برقی و تقریباً ۱۹۰ اتوبوس برقی در تهران و همچنین ادامه فرایند به‌کارگیری خودروهای برقی و هیبریدی، تأکید بر لزوم تدوین و استفاده از استانداردهای جهانی برای معاینه فنی این خودروها را در کلان‌شهر تهران دوچندان می‌کند. در این زمینه، با توجه به تجارب غنی چین، شایسته است که در برنامه‌ریزی‌های کلان ایران به منظور توسعه خودروهای برقی و هیبریدی، از استانداردهای چینی به عنوان مدل عملی برای تنظیم روش‌های معاینه فنی این خودروها بهره‌برداری گردد.

با این حال، پاسخ به این سؤال که «خودروهای برقی و هیبریدی باید بر اساس چه معیاری معاینه فنی شوند؟» هنوز در سطح جهانی یکسان نیست، اما آنچه مشخص است این است که بیشتر کشورهای پیشرفته تنها بخش‌های مربوط به اگزوز و سوخت‌رسانی را از روال سنتی معاینه فنی حذف کرده و بازرسی چشمی سیستم برق را به آن افزوده‌اند، بدون اینکه به ارزیابی جامع وضعیت باتری و مدارهای ولتاژ بالا پرداخته باشند. در حالی که چین با تدوین استانداردی کمی و بر اساس آزمون‌های شارژ و دشارژ باتری، یک گام فراتر برداشته است. با توجه به رشد سریع ناوگان خودروهای برقی در جهان و آغاز این فرایند در تهران، تدوین ضوابط دقیق و علمی‌تر برای این حوزه در ایران نیز ضروری به نظر می‌رسد.

به گزارش بالا، مدتی است که با توجه به افزایش تردد خودروهای برقی و به‌ویژه اتوبوس‌های برقی در سطح شهر، ضرورت تأسیس مراکز خاص برای معاینه فنی این خودروها در میان کارشناسان و مدیریت شهری مطرح شده است، به‌طوری که سرپرست شرکت ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران نیز از امکان تأسیس این خطوط در پایتخت تا پایان سال خبر می‌دهد.

محمدمهدی رضازاده، سرپرست شرکت ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران در گفت‌وگو با ایسنا درباره اقدامات کشورهای مختلف در زمینه معاینه فنی خودروهای برقی و گزارش‌های جهانی اظهار می‌دارد: شیوه‌های استاندارد و کنترل در کشورهای اروپایی و ایالات متحده بیشتر به فرایند تولید، آزمون ایمنی باتری و آزمایش‌های تنش برای سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی توجه دارد و در حال حاضر الزام یا استاندارد ویژه‌ای برای معاینه فنی دوره‌ای خودروهای برقی و هیبریدی در این کشورها هم وجود ندارد و معمولاً به بازرسی چشمی قطعات الکتریکی، کابل‌ها و اتصالات کفایت می‌شود. اما چین با ملاحظه توسعه چشمگیر خودروهای برقی و سیاست‌های جدی خود در راستای برقی‌سازی ناوگان، از سال ۲۰۲۴ به‌طور خاص شروع به تدوین استاندارد ملی معاینه فنی برای بخش‌های الکتریکی و الکترونیکی خودروهای برقی و هیبریدی نموده و این استاندارد را از ابتدای مارس ۲۰۲۵ به مرحله اجرا می‌گذارد.

وی ادامه می‌دهد: چین با سهم بازار تقریباً ۵۰ درصدی خودروهای برقی در جهان، در این عرصه جلوتر از دیگر کشورها قرار دارد و بر اساس آمار سال ۲۰۲۴، تعداد خودروهای نوین انرژی در چین به حدود ۲۴.۷ میلیون دستگاه رسیده است. به‌منظور بهره‌گیری از زیرساخت‌های موجود در چین، شهرداری تهران در سال گذشته با سفر به این کشور، از مراکز معاینه فنی خودروهای برقی و تولیدکنندگان تجهیزات خطوط بازرسی فنی برقی بازدید کرده و مذاکرات اولیه را آغاز کرده است.

رضازاده در پایان می‌افزاید: ما اقدامات زیادی را آغاز کرده‌ایم. در ایران تا کنون استاندارد یا دستورالعمل مشخصی برای انجام معاینه فنی خودروهای برقی تهیه نشده است. با توجه به وظایف تعیین شده در قانون برای سازمان ملی استاندارد ایران، سازمان حفاظت محیط زیست و وزارت کشور، باید نسبت به تدوین این استاندارد و ضوابط مربوط به رویه‌های معاینه فنی اقدام شود. ما هم‌اکنون مطالعات اولیه را در این زمینه شروع کرده‌ایم و بر اساس تجارب کشورهای پیشرو، یک پیش‌نویس اولیه تهیه خواهیم کرد تا به مراجع ذی‌صلاح ارائه شود. اولین گام ما، تعریف رویه‌ها و محدوده مجاز شاخص‌های مورد ارزیابی خواهد بود.

صدور گواهی معاینه فنی نیازمند درج حدود مجاز در سامانه سیمفا است

سرپرست شرکت ستاد مرکزی معاینه فنی خودروهای تهران تصریح می‌کند: نکته دیگر، هماهنگی با اتحادیه حمل‌ونقل کشور که مسئولیت پشتیبانی از سامانه یکپارچه ملی معاینه فنی (سیمفا) را بر عهده دارد، می‌باشد. معاینه فنی خودروهای برقی باید نیازمند تعریف شاخص‌های مربوطه در این سامانه باشد و برای صدور گواهی معاینه فنی، باید اطلاعات آزمون و حدود مجاز در سامانه سیمفا درج شود. از این رو، جلساتی با اتحادیه برگزار کرده‌ایم تا از طریق وزارت کشور مراحل معاینه فنی خودروهای برقی در سامانه تعریف و پیاده‌سازی شود.

وی همچنین می‌افزاید: در همین حین، پیگیر ایجاد خطوط ویژه معاینه فنی برای خودروهای برقی هستیم. اعتبار لازم برای این اقدام در بودجه سال جاری پیش‌بینی شده و با همکاری شرکت سرمایه‌گذاری شهری، این پروژه محقق خواهد شد. همچنین در مراکز متعلق به شهرداری، ما ظرفیت‌سنجی و جانمایی می‌کنیم تا از میان هشت مرکز موجود، سه مرکز به خطوط معاینه فنی با تجهیزات مخصوص برای آزمون بخش تخصصی سیستم‌های ذخیره‌سازی انرژی (شارژ و دشارژ باتری‌ها) اختصاص یابد.

ایجاد خطوط معاینه فنی برقی؛ احتمالاً تا پایان سال

رضازاده در خاتمه اظهار می‌کند: ان‌شاءالله تا پایان امسال بتوانیم در مراکز معاینه فنی تهران، خطوط مربوطه را راه‌اندازی کنیم. همچنین بر اساس دستور شهردار تهران در حال مذاکره با بخش خصوصی هستیم تا بتوانیم مراکز معاینه فنی برقی را با سرمایه‌گذاری بخش خصوصی تأسیس کنیم.

انتهای پیام