پایان عملیات مرمت خانه ۱۵۰ ساله محسنی در اراک | موزه اسناد تاریخی یا مرکز فرهنگی؟

به نقل از همشهری آنلاین، خانه تاریخی محسنی در میان مجموعه خانه‌های قدیمی اراک موقعیتی ویژه دارد؛ این بنا که به دوره قاجاریه تعلق دارد، قدمتی بالغ بر ۱۵۰ سال دارد و به خاطر ابعاد بزرگ، طراحی معماری و تزئینات خاصش، به عنوان یکی از بناهای برجسته تاریخی اراک شناخته می‌شود.
رئیس کمیسیون نظارت و حقوقی شورای اسلامی شهر اراک در پایان عملیات مرمت خانه محسنی، بر این نکته تأکید کرده است که مدیریت شهری نباید در فرایند مرمت آثار تاریخی به توقف بیافتد و باید با تعریف کاربری‌های فرهنگی و اقتصادی برای این بناها، آن‌ها را به زندگی شهری بازگرداند. در این راستا، برای خانه محسنی نیز پیشنهادات متنوعی ارائه شده است؛ بخشی از این بنا می‌تواند به موزه اسناد تاریخی اراک اختصاص یابد و بخش‌های دیگر به فعالیت‌های فرهنگی، اجتماعی، هنری، گالری‌ها و برگزاری رویدادهای شهری اختصاص پیدا کند.

بر اساس اظهارات پیمان عین‌القضاتی، اراک به‌عنوان یکی از شهرهای تاریخی و با برنامه‌ریزی مشخص کشور، در گذشته دارای حدود ۴۴۰ خانه تاریخی بوده است که متأسفانه بخشی از این میراث به‌دلیل کمبود نگهداری و عدم انگیزه کافی نابود شده است؛ این موضوع نه تنها به معنای ویرانی یک ساختمان است بلکه به نوعی بخش‌های از هویت و تاریخ شهری را نیز از میان می‌برد.
عین‌القضاتی خاطرنشان کرد: مرحله مرمت خانه محسنی به اتمام رسیده و این بنا آماده بهره‌برداری است و رویکرد شورای شهر پس از مرمت، احیای این مجموعه و بازتعریف کاربری‌های آن است. او با تأکید بر اهمیت استفاده از ظرفیت‌های بخش خصوصی و همکاری سازمان‌های مردمی، یادآور شد: هدف این است که مجموعه نه تنها نقش فرهنگی خود را ایفا کند، بلکه بتواند از طریق درآمدهای ناشی از فعالیت‌های فرهنگی نیز بخشی از هزینه‌های نگهداری و پایداری خود را تأمین نماید.

تاریخچه خانه محسنی

خانه محسنی در چند سال گذشته به‌طور جدی بر اساس فرایند احیا قرار گرفت. در سال ۱۳۹۸، شهرداری اراک به منظور تبدیل این بنا به موزه اسناد تاریخی شهرداری، اقدام به تملک آن نمود و همان سال بهره‌برداری از آن در این راستا آغاز شد. با گذشت زمان، مباحث مربوط به مرمت اصولی و تقویت بخش‌های آسیب‌دیده شدت بیشتری پیدا کرد و در نهایت برنامه‌ای برای مرمت حفاظتی و نجات‌دهی بنا تحت نظر اداره کل میراث فرهنگی استان مرکزی آغاز شد. در این زمینه، بنیاد خیریه محسنی نیز در تأمین منابع و پیشبرد پروژه مرمت نقش مؤثری داشت. مدیرکل میراث فرهنگی استان مرکزی در سال ۱۴۰۲ اعلام کرد که برنامه مرمت حفاظتی و استحکام‌بخشی این بنا با اعتباری بیش از ۳۰ میلیارد ریال تدوین و مورد تأیید قرار گرفته و مرحله اول پروژه به پایان رسیده‌است.

شناسنامه فرهنگی استان مرکزی

این خانه پنج‌هزار متری محسنی در اراک با قدمتی بالغ بر ۱۵۰ سال، به سبب طراحی خاص خود یکی از بارزترین بناهای دوره قاجار در این شهر به شمار می‌رود. تزئینات و آرایه‌های معماری باارزش از جمله آجرکاری و ترکیب آجر و کاشی به‌خصوص در قسمت حوضخانه، زیبایی این بنای تاریخی را دوچندان کرده است. خانه تاریخی محسنی شامل فضاهای اندرونی و بیرونی، حمام، کالسکه‌خانه و بخشی به عنوان حوزه علمیه بوده و از یک حیاط مرکزی اصلی و پنج حیاط مستقل بهره‌مند است. این خانه، یادگاری از حضور یکی از خاندان‌های بانفوذ اراک در بافت تاریخی شهر است؛ خانه‌ای که نامش با خاندان حاج‌آقا محسن عراقی همراه است و حالا از یک ملک خانوادگی و میراث خصوصی به یک سرمایه عمومی برای ثبت تاریخ شهر تبدیل شده است. خانه تاریخی محسنی به عنوان یکی از آثار ملی ایران نیز در فهرست میراث فرهنگی ثبت شده‌است.
به گفته مهدی زندیه‌وکیلی، استاندار مرکزی، عمارت محسنی تنها یک اثر تاریخی نیست، بلکه بخشی اساسی از هویت و شناسنامه فرهنگی استان مرکزی به شمار می‌آید.