رؤیت عروس دریایی در سیاره مریخ!
غزال زیاری- به مدت چندین سال، سازمان فضایی ناسا دو مریخنورد با نامهای Curiosity و Perseverance (کنجکاوی و استقامت) را به سطح سیاره سرخ فرستاده است تا محققان قادر باشند با تکیه بر تصاویری که این ابزارها ارسال میکنند، به اطلاعات جدیدی درباره مریخ پی ببرند.
در این مدت، این دو کاوشگر از اشیای نسبتاً عجیب و غریبی روی سطح مریخ عکاسی کردهاند؛ از شکلهایی که به انسان شباهت دارند و استخوانهایی شبیه به استخوان ران تا قارچها و ساختارهای هندسی مرموز. با هر عکسی که ثبت میشود، گروههای زیادی از محققین به ارزیابی و تحلیل آن میپردازند و در نهایت، بیشتر این اشیاء بهعنوان سنگهای رایج موجود در مریخ شناسایی میشوند.
تصویری متفاوت و عجیب
اما پژوهشگران پس از مشاهده یکی از تصاویری که Curiosity در سال ۲۰۲۳ ثبت کرده، به شدت شگفتزده شدهاند و این تصویر بار دیگر بحث در مورد وجود حیات در مریخ را داغ کرده است.
در گوشهای از یک منظره نسبتا عادی مریخی، سایهای اسرارآمیز مشاهده میشود که به شکلی شبیه به شبح یک عروس دریایی با پاهای آویزان است. این شکل به طرز عجیبی وضعیت و ظاهری دارد که نمیتوان به راحتی آن را به یک سنگ نسبت داد، ولی از آنجایی که منطقی نیست که عروس دریایی در جو مریخ شناور باشد، تفسیر این تصویر کار آسانی نیست.
این طور به نظر میرسد که این لکه مرموز احتمالا منشا کیهانی دارد؛ یک ذره باردار که از فضا به زمین افتاده و به آشکارساز سیلیکونی دوربین کاوشگر Curiosity برخورد کرده است.
لکهای عجیب و زودگذر
در این میان، یک راه ساده برای اطمینان از اینکه چیزی که در تصویر مشاهده میکنیم، عروس دریاییای بر روی تپهای در مریخ نیست، وجود دارد.
معمولاً کاوشگر Curiosity چندین تصویر از یک هدف میگیرد. عکس مرموزی که در آن عروس دریایی به چشم میخورد، در تاریخ ۲۰ آگوست ۲۰۲۳ در ساعت ۴۶:۲۷:۲۲ به وقت هماهنگ جهانی (UTC) ثبت شده است. اما این کاوشگر، ۱۳ و ۲۵ ثانیه قبل از این زمان، تصاویری از همان مکان را با همان ابزارها گرفته و در این تصاویر اولیه هیچ نشانی از وجود عروس دریایی نمیتوان مشاهده کرد. بعلاوه، این اولین باری نیست که لکهای عجیب و زودگذر در یکی از تصاویر ارسال شده توسط Curiosity دیده میشود.
خطر بارش پرتوهای کیهانی
پرتوهای کیهانی، ذراتی با انرژی بالا هستند که به طور دائم از فضای بیپایان به زمین وارد میشوند. نکتهای که باعث آرامش ما ساکنان زمین میشود، این است که میدان مغناطیسی زمین توانایی منحرف کردن بسیاری از این ذرات را دارد، پس خطر چندانی متوجه ما نیست. تعدادی محدود از پرتوهای کیهانی که از میدان مغناطیسی زمین عبور میکنند معمولاً با ذرات موجود در جو غلیظ زمین برخورد کرده و بارانی از ذرات ثانویه در ارتفاعات بالا تولید میکنند.
اما وضعیت در مریخ به این شکل نیست؛ در این سیاره هیچ میدان مغناطیسی جامع وجود ندارد و جو آن فقط ۰.۵% جرم جو زمین را دارد، به همین دلیل مریخنورد Curiosity در برابر ذرات پرانرژی که از فضا به آن برخورد میکنند، آسیبپذیر است. لذا حیرتآور نیست که پرتوهای کیهانی در تصاویر ثبت شده توسط این مریخنورد نمایان شوند. این ذرات باردار غالباً به آشکارسازهای دوربینهایی که در خارج از میدان مغناطیسی و جو محافظ زمین کار میکنند، ضربه میزنند و این امر موجب میشود تا نواقص یا اختلالاتی در تصاویر ثبتشده ظاهر شوند.
در چنین تصاویری از Curiosity، این اختلالات به شکل لکههای سفید روشن ظاهر میشوند؛ گویی کسی با یک نشانگر لیزری کوچک از فاصله دور به دوربین نوری تابانده است؛ یا اینکه رگههای سپید درخشان و نقاط نواری مشابه نویز در تصویر به چشم میآیند که میتوانند به اشکال مختلفی تبدیل شوند.
اتفاقی که بارها تکرار شده
جاستین ماکی، دانشمند تصویربرداری و مهندس سیستم در آزمایشگاه پیشرانش جت ناسا، در سال ۲۰۱۴ اشاره کرده بود: «در هزاران تصویر ارسالی از Curiosity، تقریباً هر هفته تصاویری با اینگونه نقاط روشن را مشاهده میکنیم.»
البته آرتیفکتهای ناشی از پرتوهای کیهانی لزوماً سفید و درخشان نیستند؛ به عنوان مثال، در ویدئویی که در سال ۲۰۲۳ با استفاده از دوربین Hazcam مریخنورد ضبط شده، یک آرتیفکت سیاه کوچک ناشی از برخورد یک پرتوی کیهانی به حسگر دیده میشود؛ این پدیدهها به طور معمول کوتاه و فقط در یک فریم مشهودند؛ دقیقاً همانند عروس دریایی که در این تصاویر دیده میشود.
علاوه بر این، هنوز نمیتوان به طور قطع گفت که پرتوهای کیهانی مقصر این پدیده هستند و تا زمانی که تیم تصویربرداری این مریخنورد تحلیلی انجام ندهد، نمیتوان سایر خطاهای دوربین یا پردازش را رد کرد. با این حال، آنچه تصویر نشان میدهد کاملاً واضح است: «هر عواملی که باعث ایجاد این عروس دریایی شده است، به طور قطع درون دوربین رخ داده و نه این که چیزی بر روی سطح مریخ ثبت شده باشد.»
مریخ نیازی به موجودات عجیب و غیرمعمول ندارد تا جذاب باشد. ما رباتهایی داریم که نماینده ما در حال کشف یک سیاره دیگر هستند؛ سیارهای که زمینشناسی آن، شکلهای عجیبی را نمایان میسازد و مریخنوردها را در برابر ذراتی قرار میدهد که ممکن است سالها در فضا سفر کرده باشند تا به اینجا برسند.
منبع: sciencealert