آموزش هنر ابراز وجود، راهی موثر برای نوجوانان آسیب‌دیده از قلدری

به نقل از ایسنا، پدیده قلدری در دوران نوجوانی به‌هیچ‌وجه یک نزاع کوچک بین همسن‌وسالان تلقی نمی‌شود، بلکه از منظر متخصصان، این موضوع از اهمیت بالایی در حوزه سلامت عمومی برخوردار است. شواهد موجود گویای این است که بیش از ۱۰ درصد از کودکان و نوجوانان در سطح جهانی با تجربه قلدری مواجه هستند و این تجارب می‌تواند تأثیرات عمده‌ای بر زندگی روزمره، روابط اجتماعی و رشد آنان بگذارد. نوجوانانی که مورد قلدری قرار می‌گیرند، احتمالاً به‌طور قابل توجهی از حضور در مدرسه فاصله می‌گیرند، دایره دوستی محدودی دارند، حس تنهایی بیشتری را تجربه می‌کنند و ممکن است حتی در روابط خانوادگی خود دچار دشواری شوند. پیامدهای این وضعیت تنها به مدت کوتاهی محدود نمی‌شود و می‌تواند آثار ماندگاری بر بهداشت روان و اجتماعی فرد داشته باشد. برای همین، توجه به نیازهای روانی این افراد و یافتن راهکارهای مؤثر برای بهبود شرایط آنان از اهمیتی ویژه برخوردار است.

تجربه قلدری معمولاً با مشکلات روانی قابل توجهی همراه است. از جمله این مسائل می‌توان به افزایش نشانه‌های افسردگی اشاره کرد؛ به‌طوری‌که برخی مطالعات نشان داده‌اند کودکان و نوجوانانی که قربانی قلدری می‌شوند، در قیاس با همسالان خود، بیشتر در معرض علائم افسردگی قرار دارند. به‌علاوه، دو مشکل دیگر نیز این افراد را تحت تأثیر قرار می‌دهد؛ «تحمل پریشانی» و «خودگسستگی». تحمل پریشانی به‌طور ساده به معنای توانایی فرد برای کنار آمدن با احساسات منفی، ناراحتی و فشار روانی بدون آنکه به رفتارهای ناسازگارانه روی آورد، تعریف می‌شود. خودگسستگی نیز ویژگی‌ای است که فرد در آن به نوعی از افکار، احساسات یا حس درونی خود فاصله می‌گیرد؛ قطع ارتباطی روانی که ممکن است به سبب فشارهای شدید به‌وجود بیاید. از آنجایی که این شرایط می‌تواند منجر به مشکلات عمیق‌تری در حوزه روانی و اجتماعی شود، بررسی روش‌های کاهش آن‌ها از اهمیت خاصی برخوردار است.

آمنه رشیدی، پژوهشگر در زمینه روان‌شناسی بالینی از گروه روان‌شناسی دانشگاه آزاد اسلامی واحد شیراز، همراه با دانشگاه علوم پزشکی شیراز، تحقیقی را در این زمینه ترتیب داده است. هدف این پژوهش به‌ویژه بررسی این موضوع بوده که آیا آموزش مهارت ابراز وجود می‌تواند در نوجوانان قربانی قلدری، نشانه‌های افسردگی را کاهش دهد، تحمل آن‌ها در برابر فشارهای روانی را افزایش دهد و از شدت خودگسستگی بکاهد. در اینجا، ابراز وجود به معنای پرخاشگری نیست، بلکه به توانایی بیان شفاف، محترمانه و بدون واسطه احساسات، خواسته‌ها، نیازها و مرزهای شخصی اشاره دارد؛ مهارتی که در ایجاد روابط اجتماعی سالم و دفاع از حقوق فردی نقش حائز اهمیتی ایفا می‌کند.

این پژوهش شامل ۵۰ پسر نوجوان که قربانی قلدری بودند و به مراکز روان‌شناسی شیراز مراجعه کرده بودند، بود. این افراد به‌صورت تصادفی به دو گروه آزمایش و کنترل تقسیم شدند. برای ارزیابی وضعیت این افراد از چندین پرسشنامه معتبر استفاده شده است؛ از جمله ابزارهایی برای سنجش قربانی قلدری، افسردگی، تحمل پریشانی و خودگسستگی. در نهایت، داده‌ها با روش‌های آماری تخصصی مورد تحلیل قرار گرفت تا تعیین شود تغییرات مشاهده‌شده تا چه حد معنادار بوده است.

یافته‌های این تحقیق نشان دادند، نوجوانانی که مهارت‌های ابراز وجود را آموختند، در مقایسه با گروهی که این آموزش را دریافت نکردند، در سه شاخص اصلی مورد بررسی، وضعیت بهتری را از خود نشان دادند.

نتایج به‌وضوح حاکی از آن بود که آموزش ابراز وجود با کاهش علائم افسردگی، افزایش تحمل پریشانی و کاهش خودگسستگی مرتبط بوده است. پژوهشگران از این رو به این نتیجه دست یافته‌اند که چنین آموزشی می‌تواند به بهبود سلامت روان نوجوانان قربانی قلدری یاری رساند. به‌عبارت دیگر، زمانی که نوجوان می‌آموزد تا احساسات و نیازهای خود را به شکلی روشن‌تر و محترمانه بیان کند، احتمال کمتری دارد که با مشکلاتی چون احساس درماندگی و دوری از خود مواجه شود و در برابر فشارهای روانی، واکنشی مقاوم‌تر از خود نشان دهد.

اهمیت این یافته‌ها که در «نشریه رویش روان‌شناسی» متعلق به انجمن روان‌شناسی بالینی کودک و نوجوان منتشر شده، به این واقعیت بازمی‌گردد که آموزش ابراز وجود، برخلاف برخی مداخلات پیچیده، بر یک مهارت قابل یادگیری تمرکز دارد. به گفته محققان، تقویت این مهارت می‌تواند به نوجوانان کمک کند تا چالش‌های بین‌فردی را به‌خوبی مدیریت کنند، مرزهای خود را به‌طور واضح‌تر مشخص کرده و به جای سکوت یا پرهیز، در موقعیت‌های دشوار واکنش مناسب‌تری نشان دهند. این روند می‌تواند به کاهش احساس ناتوانی و سرخوردگی منجر شود؛ دو عاملی که معمولاً با افسردگی مرتبط هستند. همچنین هنگامی که فرد در روابط خود احساس کارآیی بیشتری کند، ممکن است اعتماد به نفس و عزت نفس او نیز بهبود یابد.

علاوه بر این، این آموزش می‌تواند در کاهش خودگسستگی تأثیرگذار باشد، زیرا فرد را ترغیب می‌کند تا دوباره با احساسات، خواسته‌ها و هویت شخصی‌اش ارتباط برقرار کند.

به‌گفته مجریان این مطالعه، فعالیت‌هایی نظیر ایفای نقش و حل مسأله می‌توانند به شرکت‌کنندگان کمک کنند تا احساسات واقعی خود را بهتر بشناسند و بدون ترس یا احساس گناه بیان کنند و به‌کارگیری آموزش ابراز وجود در مدارس و مراکز درمانی می‌تواند به‌عنوان یک مداخله روانی-آموزشی مؤثر مورد توجه قرار گیرد.

انتهای پیام