پوتینِ به دنبال تشدید جنگ است

اکونومیست نوشت: این ادعا البته پایه علمی ندارد؛ هیچ مورد شناخته‌شده‌ای از خوردن خرس قطبی توسط نهنگ قاتل ثبت نشده است. اما این سخنان تا حدی تصویری از نگاه شکارچی‌محور پوتین به جهان ارائه می‌دهد.

در هفته‌های اخیر، کشورهای عضو ناتو بیش از پیش نگران مسیری شده‌اند که تفکرات پوتین ممکن است در پیش گرفته باشد. ارتش روسیه سال‌هاست تا حد زیادی در بن‌بست قرار دارد و هر ماه ده‌ها هزار نیروی آن کشته یا به‌شدت زخمی می‌شوند. جنگ به رقابتی ویرانگر از حملات پهپادی و موشکی تبدیل شده که اگرچه خسارات سنگینی به اوکراین وارد می‌کند، آثار آن اکنون در خود روسیه نیز به‌وضوح دیده می‌شود.

با این حال، پوتین هیچ نشانه‌ای از عقب‌نشینی نشان نمی‌دهد. نگرانی اصلی این است که او برای خروج از چیزی که روس‌ها آن را «توپیک» یا بن‌بست می‌نامند، همان کاری را انجام دهد که پیش‌تر نیز انجام داده است: پیدا کردن راهی تازه برای تشدید درگیری.

نگرانی غرب از حرکت بعدی پوتین

نشانه‌های نگرانی غرب همه‌جا دیده می‌شود.

جان رتکلیف، رئیس سازمان اطلاعات مرکزی آمریکا، CIA، روز ۲۵ اوت به‌طور غیرمنتظره به مسکو سفر کرد. روایت‌ها درباره هدف این سفر متفاوت است؛ برخی می‌گویند او برای هشدار به پوتین درباره حمله نکردن به کشورهای ناتو رفته بود و برخی دیگر معتقدند مأموریت او ارائه تصویری تیره از چشم‌انداز روسیه و ترغیب پوتین به مذاکره بوده است.

سه روز بعد، فنلاند برای کنترل مرز خود با روسیه و مقابله با نفوذهای احتمالی، از سوئد درخواست کمک هواپیما و کشتی جنگی کرد.

آلمان نیز آماده می‌شود روسیه را رسماً مسئول حمله پهپادی چهارم اوت به فرودگاه لایپزیگ معرفی کند و احتمالاً تحریم‌های بیشتری اعمال خواهد کرد.

رومانی اعلام کرده در ۲۰ اوت یک پهپاد دریایی روسیه را که یک سکوی حفاری در آب‌های این کشور را هدف قرار داده بود، منهدم کرده است. اسلواکی نیز روز ۲۵ اوت یک طرح آتش‌افروزی علیه کارخانه تولید پهپاد را خنثی کرد.

در همین حال، پوتین پس از مدتی طولانی سکوت، سرانجام درباره حملات پهپادی موفق‌تر اوکراین به پالایشگاه‌های نفت و مراکز لجستیکی روسیه واکنش نشان داده است؛ حملاتی که حتی انبارهای Wildberries، بزرگ‌ترین خرده‌فروش اینترنتی روسیه، را نیز هدف قرار داده‌اند.

او در سخنرانی ۲۲ اوت، اوکراین را متهم کرد که «جعبه پاندورا» را باز کرده و وعده داد این اقدامات «در حساس‌ترین بخش‌های اقتصاد شما بازتاب خواهد داشت».

پوتین همان روز در سخنرانی دیگری برای حزب حاکم «روسیه متحد»، هرگونه تصور درباره پایان جنگ را رد کرد و گفت:

«عملیات نظامی ویژه ادامه دارد. ما فقط رو به جلو حرکت خواهیم کرد.»

کرملین ظاهراً تصمیم به تشدید گرفته است

منابع نزدیک به کرملین می‌گویند پوتین پس از چند هفته بررسی گزینه‌ها در تابستان، ظاهراً تصمیم گرفته مسیر تشدید جنگ را انتخاب کند.

یکی از نزدیکان قدیمی او معتقد است پوتین احتمالاً سفر رئیس CIA به مسکو را نشانه‌ای از ضعف آمریکا تلقی کرده است.

به گفته این منبع، پوتین در نوامبر ۲۰۲۱ نیز سفر بیل برنز، رئیس وقت CIA در دولت جو بایدن، به مسکو را همین‌گونه تفسیر کرد. برنز برای هشدار درباره حمله نکردن به اوکراین آمده بود، اما پوتین سه ماه بعد دستور حمله را صادر کرد.

هیچ‌کس نمی‌تواند با اطمینان بداند در ذهن پوتین چه می‌گذرد. اما دلایل او برای تشدید جنگ، درست مانند تصمیم اولیه برای حمله به اوکراین، بیش از هر چیز ریشه داخلی دارد.

حمایت خاموش مردم روسیه در حال فرسایش است

یکی از نگرانی‌های کرملین، از بین رفتن رضایت یا پذیرش خاموش مردم نسبت به جنگ است.

حملات عمیق پهپادهای اوکراینی به پالایشگاه‌ها، مراکز تجاری و انبارها، همراه با محدودیت‌های اینترنتی اعمال‌شده توسط نهادهای امنیتی، ظاهر زندگی عادی را در روسیه شکسته است.

مرکز مستقل نظرسنجی لوادا می‌گوید ۵۷ درصد روس‌ها شرایط کشور را «پرتنش» توصیف می‌کنند.

پاسخ‌دهندگان به جنگ، شمار کشته‌شدگان، بسیج نیروها، حملات پهپادی و نبود تصویری روشن از آینده اشاره کرده‌اند.

اعتماد عمومی به تبلیغات تلویزیونی نیز در حال کاهش است و جوانان در شبکه‌های اجتماعی بیشتر از گذشته خواستار پایان جنگ می‌شوند. محبوبیت پوتین نیز روند نزولی پیدا کرده است.

نارضایتی در میان نخبگان حتی بیشتر است

فضای حاکم بر نخبگان روسیه از این هم بدتر است.

یکی از افراد مطلع می‌گوید بزرگ‌ترین مشکل برای نخبگان نه لزوماً اقتصاد است و نه ناکامی‌های نظامی؛ بلکه زمانی است که جنگ تلف کرده است. صرف‌نظر از نتیجه نهایی، نزدیک به پنج سال جنگ برای بسیاری نشانه شکست است.

هیچ‌یک از مشکلات سیاسی یا اقتصادی روسیه به‌تنهایی برای بقای پوتین مرگبار نیست. او همچنان منابع اقتصادی و دستگاه سرکوب لازم برای ادامه مسیر را در اختیار دارد. اما در چنین نظامی، برداشت و تصور دیگران اهمیت زیادی دارد.

پوتین ممکن است اهدافش را با زبان ژئوپلیتیک توضیح دهد، اما در واقع رفتار او تا حد زیادی از منطق جنایی و مافیایی نظامش پیروی می‌کند: هرگز ضعف نشان نده.

سیستم سیاسی روسیه تحمل بالایی در برابر خشونت دارد، اما شکست را به‌سختی می‌بخشد.

پوتین احتمالاً باور دارد اگر بدون دستیابی حتی به حداقل هدف خود، یعنی تصرف کامل منطقه دونباس در شرق اوکراین، جنگ را متوقف کند، امنیت شخصی‌اش به خطر خواهد افتاد.

ادامه وضع موجود هم برای کرملین مطلوب نیست

از سوی دیگر، ادامه جنگ دقیقاً به شکل فعلی نیز راه‌حل مناسبی نیست.

یکی از اعضای نخبگان روسیه می‌گوید سناریوهایی که فقط بر ادامه روند کنونی متکی باشند، برای کرملین زیان‌بارند؛ زیرا منابع اقتصادی را مصرف می‌کنند و سرمایه سیاسی را از بین می‌برند.

همین وضعیت ممکن است تشدید جنگ را برای پوتین جذاب‌تر کند.

اما هنوز روشن نیست این تشدید دقیقاً چه شکلی خواهد داشت.

احتمال دارد روسیه جنگ ترکیبی و عملیات خرابکارانه علیه متحدان اوکراین را افزایش دهد و مسیرهای انتقال تجهیزات از اروپا به اوکراین را هدف بگیرد.

سازمان‌های اطلاعاتی غربی نگرانند روسیه کارخانه‌هایی در اروپا را هدف قرار دهد که برای اوکراین تجهیزات نظامی تولید می‌کنند.

با این حال، ارزیابی آن‌ها این است که پوتین هنوز خواهان رویارویی نظامی مستقیم با ناتو نیست.

حملات بیشتر به داخل اوکراین

در داخل اوکراین، تشدید جنگ بیش از هر چیز به معنای افزایش همان اقداماتی است که روسیه از قبل انجام می‌دهد.

وزارت دفاع روسیه روز ۳۰ اوت اعلام کرد برای یک حمله گسترده به زیرساخت‌های انرژی اوکراین آماده می‌شود.

البته اوکراین از قبل انتظار چنین حملاتی را دارد و آن‌ها را بخشی از تلاش همه‌جانبه روسیه برای درهم شکستن اراده این کشور در زمستان می‌داند.

در جبهه زمینی نیز منابع روسی می‌گویند پوتین قصد دارد ۳۰۰ هزار تا ۴۰۰ هزار نیروی دیگر وارد جنگ کند.

برای این کار حتی نیازی نیست موج تازه‌ای از بسیج عمومی اعلام شود، زیرا فرمان اولیه بسیج هرگز رسماً لغو نشده است.

احتمالاً نیروهای جدید با فشار دولت‌های محلی جذب خواهند شد تا نارضایتی سیاسی ناشی از سربازگیری در سطح مناطق باقی بماند و به یک اعتراض ملی تبدیل نشود.

مقام‌ها اکنون این شیوه تازه جذب نیرو را در منطقه پنزا، حدود ۷۵۰ کیلومتری جنوب‌شرق مسکو، آزمایش می‌کنند.

سرکوب داخلی نیز ممکن است شدیدتر شود

پوتین ممکن است سرکوب افرادی را که «دشمنان داخلی» معرفی می‌شوند نیز افزایش دهد.

نه لزوماً به این دلیل که این افراد واقعاً تهدیدی برای قدرت او هستند، بلکه چون پوتین نیاز دارد قدرت و اقتدار خود را به نمایش بگذارد.

هیچ‌یک از این اقدامات مشکلات اصلی روسیه را حل نخواهد کرد.

برعکس، احتمالاً رنج مردم را افزایش می‌دهد و به بی‌ثباتی بیشتر، هم در داخل روسیه و هم خارج از مرزهای آن، منجر خواهد شد.