بر اساس گزارش بیبیسی؛ در شلوغترین قسمت وین، جایی که صفوف طولانی بازدیدکنندگان کتابخانه ملی اتریش تا میدان یوزفسپلاتس ادامه دارد، موزهای قرار دارد که اکثر گردشگران از کنار آن بیتوجه عبور میکنند. داخل دیوارهای باشکوه کاخ ۴۰۰ ساله پالاس مولارد، تنها موزه عمومی جهان که به صورت کامل به کرههای جغرافیایی و آسمانی اختصاص یافته، داستانهایی وجود دارند که هیچ نقشه دیجیتالی نمیتواند آنها را بازگو کند.
در این مکان بیشتر از ۲۲۰ کره تاریخی نگهداری میشود؛ آثاری که برخی از آنها قبل از سال ۱۸۵۰ خلق شدهاند و نمایانگر این هستند که بشر در مرور زمان جهان را نه تنها بر اساس دانستههای خود، بلکه با خیالپردازی، افسانهها و حتی اشتباهات خود نیز ترسیم کرده است.
وقتی که آمریکا هنوز بر روی کرهها وجود نداشت
از جالبترین آثار موجود در این موزه، نسخهای از کره معروف مارتین بهایم است که در سال ۱۴۹۲ ساخته شده؛ سالی که کریستف کلمب سفر خود را آغاز نمود.
در این کره نشانهای از قاره آمریکا دیده نمیشود. بین اروپا و آسیا تنها اقیانوسی وسیع قرار دارد؛ نمایی از عالمی که هنوز قسمت بزرگی از آن برای اروپاییها ناشناخته محسوب میشد.
در نقطهای دیگر، دو کره از میانه قرن شانزدهم در کنار یکدیگر جای گرفتهاند؛ یکی نمایانی از زمین و دیگری نمایانی از آسمان دارد. روی کره زمینی، اروپا و سواحل آفریقا با نامهای مختلف مشخص شده، اما آمریکای شمالی در هالهای از ابهام و ناشناختگی قرار دارد، آسیا فرم عجیبی دارد و به جای استرالیا و قطب جنوب، قارهای خیالی دیده میشود.
اژدهایی که روزی واقعی به نظر میآمدند
این موزه صرفا به تاریخ جغرافیا نمیپردازد، بلکه تاریخ باورها و تصورات انسانی را نیز در بر میگیرد. روی برخی از کرهها، اقیانوسهای ناشناخته پر شدهاند از اژدها، هیولاهای دریایی و موجودات افسانهای. در دیگر موارد، کالیفرنیا به عنوان یک جزیره نقاشی شده که این اشتباه سالها بر روی نقشههای اروپایی تکرار میشد.
در برخی آثار، ردپای نگاه استعماری دوره مشاهده میشود؛ از پرچمهای اسپانیا و پرتغال که نشانگر سواحل آفریقا هستند گرفته تا تصاویر بومیان که با تصورات غلط به نمایش گذاشته شدهاند.
نیکولاس شوبسبرگر، مدیر موزه، بیان کرده است که هر کره به اندازهای که بشر از دانستههای خود آگاه بوده، از مسائلی که هنوز ناشناخته باقی مانده نیز حرف میزند.
کرهای که نیمهای از ماه را نادیده گرفته
شاید حیرتانگیزترین شیء موزه اصلاً زمینی نباشد. کرهای از ماه که در سال ۱۹۶۱ ایجاد شده، تنها نیمی از ناحیه قابل رؤیت ماه را به دقت نشان داده و طرف دیگر، کاملا سفید باقی مانده است؛ زیرا در آن زمان هیچ انسانی به کماکان شاهد نیمه پنهان ماه نبوده است.
پس از دو سال، یک نسخه جدید از همان کره تولید شد؛ این بار با ناحیه گمشدهای که بعد از مأموریتهای فضایی به نقشه افزوده شده بود. این دو کره در کنار هم، لحظهای را ثبت کردهاند که طی تنها دو سال، دانش بشر به طور قابل توجهی بهبود یافته است.
از اشرافزادهها تا کلاسهای آموزشی
کرههای جغرافیایی همواره تنها ابزارهای آموزشی نبودند. در ابتدا تنها اشرافزادهها و بازرگانان ثروتمند بودند که قادر به خرید آنها بودند. پس از مدتی، اندازه این کرهها کاهش یافت، قیمت آنها مناسبتر شد و به محیطهای آموزشی، منازل و حتی به اسباببازیهای بچهها راه پیدا کردند.
هرچند که آنچه هنوز هم قابل توجه مانده، توانایی آنها در تحریک خلاقیت انسان است. بر خلاف نقشههای دیجیتالی که تنها با یک لمس همه جزئیات را به نمایش میگذارند، کرههای قدیمی افراد را تشویق میکنند تا دور آنها بگردند، فواصل را تصور کنند و به مکانهایی فکر کنند که شاید تنها در ذهن آدمی وجود داشتهاند.
گنجینهای نهفته در وین
موزه کرههای وین فقط به فضای داخلی خود محدود نمیشود. در سرتاسر شهر، حدود ۵۰ کره بر روی سقفها، سردر ساختمانها و نماهای تاریخی پنهان شدهاند و این موزه حتی نقشهای برای کمک به کشف آنها تهیه کرده است.
احتمالاً همین ویژگی، بهترین وصف این مکان است؛ موزهای که با وجود قرارگیری در یکی از شلوغترین شهرهای اروپا، راهی نو برای نگریستن به جهان را میسر میسازد؛ جهانی که بارها به تصویر کشیده شده، بارها به اشتباه فهمیده شده و هنوز هم هر نسل به بازآفرینی آن میپردازد.